Báo chí Nhật Bản: Sự chuyển mình không ngừng của Việt Nam và cơ hội chưa từng có cho quan hệ Việt Nam - Nhật Bản
Trong bối cảnh Việt Nam duy trì đà tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ và đẩy nhanh chuyển đổi mô hình phát triển dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, quan hệ Việt Nam - Nhật Bản đang đứng trước cơ hội chuyển mình sâu sắc, từ mở rộng quy mô hợp tác sang nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng. Đó là nội dung bài phân tích đăng trên trang tin NetIB-News của tác giả Masahiro Chino, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến thương mại và đầu tư doanh nghiệp Việt Nam tại Kyushu, Nhật Bản.
Trong bối cảnh Việt Nam duy trì đà tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ và đẩy nhanh chuyển đổi mô hình phát triển dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, quan hệ Việt Nam - Nhật Bản đang đứng trước cơ hội chuyển mình sâu sắc, từ mở rộng quy mô hợp tác sang nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng. Đó là nội dung bài phân tích đăng trên trang tin NetIB-News của tác giả Masahiro Chino, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến thương mại và đầu tư doanh nghiệp Việt Nam tại Kyushu, Nhật Bản.
Việt Nam đang duy trì đà tăng trưởng kinh tế vững chắc, đồng thời thúc đẩy mạnh mẽ quá trình hiện đại hóa cơ cấu kinh tế - xã hội, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm những động lực tăng trưởng mới.
Cùng với sự chuyển mình đó, quan hệ hợp tác Việt Nam - Nhật Bản cũng đang có những thay đổi đáng kể. Từ khuôn khổ truyền thống chủ yếu tập trung vào thương mại và đầu tư, hợp tác song phương ngày càng mở rộng sang những lĩnh vực công nghệ tiên tiến như năng lượng, khoáng sản thiết yếu, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ vũ trụ, chuyển đổi xanh và phát triển nguồn nhân lực.
Theo ông Masahiro Chino, những chuyển biến này cho thấy quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam - Nhật Bản không chỉ phát triển về quy mô mà còn đang có sự chuyển đổi về chất, từng bước bước vào giai đoạn hợp tác sâu rộng và đa dạng hơn. Chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâ
m vì thế sẽ là dấu mốc quan trọng, thúc đẩy quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện giữa hai nước bước sang giai đoạn hợp tác thực chất hơn, cùng khai thác thế mạnh bổ trợ và kiến tạo những động lực tăng trưởng mới.
Nền tảng kinh tế vững chắc cho giai đoạn phát triển mới
Dẫn số liệu của Tổ chức Xúc tiến thương mại Nhật Bản (JETRO) và các cơ quan liên quan, tác giả cho biết tốc độ tăng trưởng GDP thực tế của Việt Nam năm 2025 đạt 8%, tăng đáng kể so với mức 7% của năm 2024. Công nghiệp chế biến, chế tạo, các ngành công nghiệp, xây dựng và dịch vụ tiếp tục đóng vai trò động lực chủ yếu, trong khi hoạt động thương mại duy trì ở mức cao.
Trong nửa đầu năm 2026, kinh tế Việt Nam tiếp tục ghi nhận mức tăng trưởng 8,18% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 9,81%, khu vực dịch vụ tăng 8,09%.
Kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 266,5 tỷ USD, tăng 21% so với cùng kỳ. Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) thực hiện đạt 13,03 tỷ USD, mức cao nhất trong 5 năm đối với giai đoạn 6 tháng đầu năm.
Theo bài viết, tháng 7/2026, Ngân hàng Thế giới đã phân loại lại Việt Nam vào nhóm quốc gia có thu nhập trung bình cao. Tổ chức này đánh giá đây là một dấu mốc quan trọng trong tiến trình phát triển gần 40 năm kể từ khi Việt Nam khởi xướng công cuộc Đổi mới năm 1986.
Những con số trên phản ánh nền tảng kinh tế ngày càng vững chắc mà Việt Nam đã xây dựng trong nhiều thập niên. Tuy nhiên, theo tác giả, yêu cầu quan trọng nhất trong giai đoạn tiếp theo không chỉ là duy trì tốc độ tăng trưởng cao mà còn phải thực hiện chuyển đổi về chất, thông qua nâng cao năng suất và hiện đại hóa cơ cấu công nghiệp.
Đáng chú ý, một trong những đặc điểm nổi bật của quá trình phát triển Việt Nam những năm gần đây là sự chuyển hướng mạnh mẽ sang khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Ngày 1/7/2026, dưới sự chủ trì của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Hội nghị toàn quốc về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã được tổ chức. Hội nghị xác định các lĩnh vực này là động lực quan trọng hàng đầu để nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và chuyển đổi mô hình phát triển. Đồng thời, Việt Nam định hướng tập trung phát triển những công nghệ chiến lược cốt lõi như AI, dữ liệu lớn, robot, bán dẫn, an ninh mạng và công nghệ lượng tử.
Theo tác giả Masahiro Chino, định hướng phát triển này mở ra những cơ hội hợp tác đặc biệt triển vọng với Nhật Bản, quốc gia có nền tảng công nghệ tiên tiến và năng lực nghiên cứu, phát triển công nghiệp hàng đầu thế giới.
Đây cũng là cơ sở quan trọng để hai nước tìm kiếm những hình thức hợp tác mới theo hướng cùng nghiên cứu, cùng phát triển và cùng tạo ra giá trị, thay vì chỉ dừng lại ở chuyển giao công nghệ hoặc đầu tư sản xuất như trước đây.
Quan hệ kinh tế: từ "lượng" sang "chất"
Bên cạnh những thành tựu phát triển của Việt Nam, nền tảng kinh tế song phương ngày càng vững chắc cũng tạo điều kiện thuận lợi để hai nước mở rộng hợp tác sang các lĩnh vực chiến lược.
Theo thống kê của JETRO được bài viết dẫn lại, năm 2025, kim ngạch xuất khẩu của Nhật Bản sang Việt Nam đạt khoảng 18,86 tỷ USD, trong khi nhập khẩu từ Việt Nam đạt khoảng 30,39 tỷ USD, đưa tổng kim ngạch thương mại song phương tiến sát ngưỡng 50 tỷ USD. Cùng năm, đầu tư trực tiếp của doanh nghiệp Nhật Bản vào Việt Nam đạt khoảng 3,08 tỷ USD với 429 dự án được cấp phép. Những kết quả này phản ánh sự gắn kết ngày càng chặt chẽ giữa hai nền kinh tế, đồng thời cho thấy vai trò quan trọng của Việt Nam trong mạng lưới sản xuất, thương mại và đầu tư của Nhật Bản tại khu vực.
Tuy nhiên, theo tác giả, điểm đáng chú ý hơn cả là sự thay đổi trong cơ cấu và nội dung hợp tác. Nếu trước đây, hợp tác kinh tế Việt Nam - Nhật Bản chủ yếu tập trung vào các ngành sản xuất truyền thống, thương mại và đầu tư, thì hiện nay phạm vi hợp tác đã mở rộng mạnh mẽ sang năng lượng, chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu, AI, bán dẫn, công nghiệp vũ trụ và các lĩnh vực công nghệ xanh.
Sự chuyển dịch này cho thấy quan hệ kinh tế song phương đang từng bước chuyển từ giai đoạn phát triển theo chiều rộng sang giai đoạn phát triển theo chiều sâu, với những hình thức hợp tác đa dạng hơn và hàm lượng công nghệ, tri thức ngày càng cao.
Đây không chỉ là kết quả của quá trình phát triển kinh tế mỗi nước mà còn phản ánh sự tương đồng về lợi ích chiến lược, khi Việt Nam cần đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa và nâng cao năng lực công nghệ, trong khi Nhật Bản tìm kiếm những đối tác tin cậy để mở rộng chuỗi cung ứng và phát triển các ngành công nghiệp tương lai.
Ngoại giao cấp cao: xung lực mới cho năm 2026
Theo bài phân tích, năm 2026 chứng kiến sự tiếp nối của các hoạt động đối thoại và trao đổi cấp cao giữa lãnh đạo Việt Nam và Nhật Bản, cho thấy quyết tâm chính trị ở cấp cao nhất trong thúc đẩy quan hệ song phương phát triển toàn diện.
Ngày 13/4, Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã tiến hành điện đàm, nhất trí tiếp tục làm sâu sắc quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện giữa hai nước.
Hai nhà lãnh đạo cũng trao đổi về tình hình khu vực và những vấn đề liên quan đến an ninh năng lượng, qua đó thể hiện sự quan tâm chung đối với các thách thức phát triển và ổn định trong bối cảnh quốc tế có nhiều biến động.
Tiếp đó, ngày 2/5, trong chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Takaichi Sanae, lãnh đạo hai nước đã tiến hành hội đàm tại Hà Nội, thảo luận sâu rộng về những lĩnh vực hợp tác thế hệ mới như năng lượng, khoáng sản thiết yếu, AI, bán dẫn và công nghệ vũ trụ. Hai bên đồng thời khẳng định quyết tâm tăng cường quan hệ trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, an ninh, văn hóa và giao lưu nhân dân.
Trong dịp này, Thủ tướng Takaichi Sanae đã mời Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thăm chính thức Nhật Bản trong năm 2026. Hai bên nhất trí phối hợp thu xếp thời điểm phù hợp để thực hiện chuyến thăm.
Trên cơ sở những kết quả đạt được từ các hoạt động ngoại giao cấp cao, tác giả nhận định chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm được kỳ vọng trở thành một dấu mốc lịch sử, đưa quan hệ Việt Nam - Nhật Bản lên tầm cao mới.
Ý nghĩa của chuyến thăm không chỉ nằm ở việc củng cố tin cậy chính trị mà còn ở khả năng thúc đẩy các chương trình hợp tác thực chất, đáp ứng những yêu cầu phát triển mới của hai nền kinh tế.
Liên kết đa tầng: trung ương - địa phương - khu vực
Một đặc điểm nổi bật khác của quan hệ Việt Nam - Nhật Bản hiện nay, theo ông Masahiro Chino, là sự mở rộng mạnh mẽ của các hoạt động hợp tác từ cấp chính phủ đến doanh nghiệp, chính quyền địa phương, trường đại học và cộng đồng dân cư.
Quan hệ song phương không còn chỉ được thúc đẩy thông qua những thỏa thuận cấp cao mà ngày càng được củng cố từ các hoạt động hợp tác cụ thể tại địa phương và giao lưu giữa người dân hai nước.
Tại khu vực Kyushu, Liên đoàn Kinh tế Kyushu đã thành lập Trung tâm Xúc tiến Kyushu (KPC) tại Hà Nội. Trung tâm đóng vai trò đầu mối kết nối chính quyền địa phương và doanh nghiệp Kyushu với Việt Nam trong các lĩnh vực thương mại, đầu tư, du lịch và trao đổi nguồn nhân lực. Đây được xem là một trong những mô hình hợp tác có ý nghĩa thiết thực, góp phần đưa quan hệ kinh tế song phương phát triển sâu rộng hơn ở cấp độ địa phương.
Bên cạnh đó, tỉnh Fukuoka và thành phố Hà Nội đã duy trì quan hệ hợp tác hữu nghị kể từ khi ký kết thỏa thuận năm 2008, với nhiều hoạt động trao đổi thường xuyên trong các lĩnh vực giáo dục và kinh tế. Theo thống kê của tỉnh Fukuoka, đến cuối năm 2024, số người Việt Nam sinh sống tại địa phương này đạt 23.116 người, trở thành một bộ phận quan trọng đóng góp vào sự phát triển của cộng đồng sở tại. Những kết quả này cho thấy quan hệ Việt Nam - Nhật Bản đã có nền tảng vững chắc không chỉ trong lĩnh vực ngoại giao và kinh tế mà còn trong đời sống xã hội của mỗi nước.
Đặc biệt, cộng đồng người Việt Nam tại Nhật Bản đang ngày càng khẳng định vai trò cầu nối quan trọng giữa hai quốc gia. Theo số liệu của Cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh và cư trú Nhật Bản (ISA) được bài viết dẫn lại, đến cuối năm 2025, số người Việt Nam cư trú tại Nhật Bản đạt 681.100 người, đứng thứ hai trong số các cộng đồng người nước ngoài tại nước này, chỉ sau Trung Quốc.
Người Việt Nam đang học tập, làm việc và sinh sống tại nhiều địa phương của Nhật Bản, từng bước trở thành những thành viên tích cực của xã hội sở tại. Đồng thời, các mạng lưới hợp tác đa tầng giữa người Việt Nam với doanh nghiệp, trường đại học và chính quyền địa phương Nhật Bản cũng ngày càng phát triển.
Theo tác giả, sự hiện diện và đóng góp của cộng đồng người Việt không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, lao động mà còn tạo nền tảng quan trọng cho quá trình chung sống hài hòa của các cộng đồng kiều bào, tăng cường hiểu biết và củng cố quan hệ hữu nghị giữa nhân dân hai nước.
Hướng tới giai đoạn “cùng kiến tạo, cùng phát triển”
Nhìn về tương lai, ông Masahiro Chino cho rằng Việt Nam sẽ tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, đồng thời đẩy mạnh hiện đại hóa công nghiệp thông qua phát triển khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, bán dẫn và chuyển đổi xanh.
Trong tiến trình đó, Nhật Bản và Việt Nam có những thế mạnh bổ trợ đặc biệt thuận lợi. Nhật Bản sở hữu năng lực công nghệ tiên tiến, nguồn vốn dồi dào và kinh nghiệm phong phú trong đào tạo, phát triển nguồn nhân lực. Trong khi đó, Việt Nam có thị trường năng động, lực lượng lao động trẻ và mạng lưới liên kết kinh tế toàn cầu ngày càng rộng mở.
Sự kết hợp giữa những lợi thế này tạo nền tảng để hai nước phát triển các hình thức hợp tác mới, trong đó mỗi bên không chỉ khai thác thế mạnh của đối tác mà còn cùng tham gia nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và tạo ra những giá trị mới.
Theo tác giả, đây chính là cơ sở để quan hệ Việt Nam - Nhật Bản chuyển sang giai đoạn hợp tác với tư cách những đối tác cùng kiến tạo, thay vì chỉ duy trì những hình thức hợp tác truyền thống.
Trên nền tảng lòng tin và quan hệ hữu nghị được vun đắp trong hơn 50 năm qua, chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm được kỳ vọng sẽ trở thành cơ hội quan trọng để chuyển hóa quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện thành những chương trình hợp tác cụ thể, thiết thực và có kết quả rõ ràng.
Từ những thành tựu phát triển kinh tế, sự tương đồng về lợi ích chiến lược đến mạng lưới hợp tác ngày càng sâu rộng giữa các địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư, Việt Nam và Nhật Bản đang có những điều kiện thuận lợi để cùng định hình một giai đoạn phát triển mới của quan hệ song phương.
Theo đánh giá của tác giả, việc phát huy những lợi thế bổ trợ và thúc đẩy tinh thần cùng kiến tạo sẽ là nền tảng quan trọng để đưa quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam - Nhật Bản lên tầm cao mới, đóng góp tích cực cho sự phát triển và thịnh vượng của cả hai quốc gia.