Làm rõ cơ chế thế chấp quyền sử dụng khu vực biển

Xác định rõ quyền tài sản, thống nhất cơ chế đăng ký thế chấp

Góp ý về quyền sử dụng khu vực biển, đại biểu Hoàng Minh Hiếu đánh giá dự thảo Luật đã có bước chuyển quan trọng khi xác lập các quyền chuyển nhượng, cho thuê, góp vốn, thế chấp quyền sử dụng khu vực biển và tài sản gắn liền với khu vực biển. Tuy nhiên, dự thảo chưa làm rõ bản chất pháp lý của quyền sử dụng khu vực biển cũng như phạm vi bảo đảm thực hiện quyền này trong các giao dịch dân sự.

Theo đại biểu, Điều 115 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định quyền tài sản là quyền trị giá được bằng tiền, bao gồm quyền tài sản đối với đối tượng quyền sở hữu trí tuệ, quyền sử dụng đất và các quyền tài sản khác. Tuy nhiên, Bộ luật chưa quy định riêng quyền sử dụng khu vực biển là một loại quyền tài sản như đối với quyền sử dụng đất.

Đối với hoạt động thế chấp, đại biểu cho rằng, tổ chức tín dụng cần xác định rõ thời điểm biện pháp bảo đảm phát sinh hiệu lực đối kháng với người thứ ba và thứ tự ưu tiên thanh toán khi xử lý tài sản bảo đảm.

Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, đối với biện pháp bảo đảm được đăng ký, hiệu lực đối kháng với người thứ ba phát sinh kể từ thời điểm đăng ký. Bộ luật cũng quy định về thứ tự ưu tiên thanh toán giữa các bên cùng nhận tài sản bảo đảm.

Tuy nhiên, theo đại biểu Hoàng Minh Hiếu, dự thảo Luật chưa làm rõ cơ chế đăng ký thế chấp quyền sử dụng khu vực biển. Nghị định số 99/2022/NĐ-CP về đăng ký biện pháp bảo đảm dẫn chiếu vấn đề này sang pháp luật về biển; khoản 4 Điều 35 dự thảo Luật giao Chính phủ quy định, trong khi dự thảo Nghị định lại dẫn chiếu về pháp luật đăng ký biện pháp bảo đảm.

Đại biểu nhận định, cách quy định này khiến cơ chế thực hiện chưa rõ ràng, có thể dẫn đến tình trạng một quyền được ghi nhận tại hai nơi với các mốc thời gian khác nhau, ảnh hưởng đến việc xác định hiệu lực đối kháng và thứ tự ưu tiên thanh toán.

Để khắc phục, đại biểu đề nghị bổ sung vào khoản 13 Điều 3 dự thảo Luật quy định xác định quyền sử dụng khu vực biển là quyền tài sản có điều kiện, có thời hạn theo quy định của Luật này và pháp luật có liên quan, bảo đảm sự đồng bộ với các quy định về quyền tài sản trong Bộ luật Dân sự.

Đồng thời, bổ sung vào Điều 35 quy định việc thế chấp quyền sử dụng khu vực biển và tài sản gắn liền với khu vực biển được đăng ký tại một cơ quan đăng ký thống nhất, phát sinh hiệu lực đối kháng với người thứ ba kể từ thời điểm đăng ký. Kết quả đăng ký được cập nhật đồng thời vào hồ sơ hải chính và công khai để tra cứu, tương tự cơ chế đăng ký đối với quyền sử dụng đất.

Liên quan đến việc xử lý tài sản bảo đảm, đại biểu đề nghị quy định trong thời gian xử lý tài sản, bên nhận thế chấp được đề xuất tổ chức đáp ứng điều kiện về năng lực để tạm thời quản lý, vận hành công trình khi được cơ quan nhà nước có thẩm quyền chấp thuận.

Việc quản lý, vận hành tạm thời không làm chuyển giao quyền sử dụng khu vực biển, giấy phép chuyên ngành và không làm chấm dứt các nghĩa vụ về an toàn, môi trường, quốc phòng, an ninh.

Làm rõ quy định về tranh chấp, ổn định ranh giới khu vực biển

Góp ý về quy định từ chối giao, cho thuê hoặc đăng ký sử dụng khu vực biển, ĐBQH Hoàng Minh Hiếu cho biết, dự thảo Luật quy định một trong những trường hợp bị từ chối là khu vực biển được xác định đang có tranh chấp chưa được xử lý theo quy định của Chính phủ.

Tuy nhiên, theo đại biểu, khái niệm “đang có tranh chấp” chưa được làm rõ, có thể dẫn đến những cách hiểu khác nhau trong quá trình áp dụng.

Đối với hoạt động quản lý, sử dụng khu vực biển, tranh chấp có thể phát sinh giữa các chủ thể về quyền sử dụng khu vực biển, tài sản gắn liền hoặc từ sự chồng lấn trong sử dụng không gian biển.

Đại biểu cho rằng, việc sử dụng một khái niệm chưa rõ nội hàm làm căn cứ từ chối giao, cho thuê hoặc đăng ký sử dụng khu vực biển có thể dẫn đến cách hiểu, cách áp dụng không thống nhất, gây ách tắc và phát sinh khiếu kiện.

Vì vậy, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ phạm vi áp dụng của quy định về khu vực biển đang có tranh chấp, nhất là đối với tranh chấp quyền sử dụng khu vực biển giữa các chủ thể trong nước, bảo đảm căn cứ từ chối được xác định cụ thể, minh bạch.

Liên quan đến tính ổn định pháp lý của ranh giới, tọa độ khu vực biển trước tác động của nước biển dâng, đại biểu cho biết, dự thảo Luật sử dụng tọa độ, ranh giới khu vực biển làm căn cứ giao, cho thuê, thu tiền và phân định thẩm quyền. Tuy nhiên, một số quy định, như khoản 4 Điều 3 và điểm c khoản 10 Điều 24, lại sử dụng “đường mép nước biển thấp nhất trung bình trong nhiều năm” làm mốc xác định.

Theo đại biểu, đường mép nước biển có thể dịch chuyển do biến động tự nhiên của bờ biển, đặc biệt trong điều kiện nước biển dâng và xói lở bờ biển gia tăng. Điều này đặt ra yêu cầu bảo đảm tính ổn định pháp lý đối với các khu vực biển đã được giao, cho thuê hoặc đăng ký sử dụng.

Để bảo đảm lợi ích của các dự án đã được cấp phép, đại biểu Hoàng Minh Hiếu đề nghị bổ sung vào Điều 19 dự thảo Luật nguyên tắc: Tọa độ, ranh giới khu vực biển đã được xác định trong quy hoạch, văn bản giao, cho thuê, đăng ký và hồ sơ hải chính không đương nhiên thay đổi do biến động tự nhiên của đường bờ, mực nước biển, mà chỉ được điều chỉnh theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

Đồng thời, đường mép nước biển được sử dụng làm mốc phân định phải được công bố bằng tọa độ và giữ ổn định theo chu kỳ, góp phần bảo đảm tính minh bạch, ổn định trong quản lý, sử dụng khu vực biển và thực hiện các dự án đầu tư.

Diệp Anh