Bảo đảm chỉ định thầu đúng quy trình, hiệu quả, cam kết về tiến độ

Sáng 6/11 tại Nhà Quốc hội, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi).

Quyết định chỉ định phải công khai lý do, tiến độ cam kết

ĐBQH Nguyễn Ngọc Sơn (TP. Hải Phòng) nêu lên một số thực tế trong hoạt động đấu thầu như: đúng quy trình nhưng chưa chắc đúng tiến độ; giá thấp nhất nhưng chưa chắc vốn được dùng hiệu quả; chọn xong nhà đầu tư nhưng chưa chắc đất đai, tài nguyên được đưa vào khai thác.

Điểm i, khoản 6, Điều 19 dự thảo Luật cho phép chỉ định thầu "các gói thầu khác" để đáp ứng tiến độ, chất lượng hiệu quả. Khoản 2, Điều 56 dự thảo Nghị định đã liệt kê một số trường hợp cụ thể, nhưng điểm g, khoản 2, Điều 56 vẫn giữ quy định mở các gói thầu khác. Góp ý vào nội dung này, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn nhấn mạnh, tiến độ, hiệu quả là mục tiêu của mọi gói thầu. Nếu thiếu tiêu chí khách quan thì khó phân biệt ngoại lệ với trường hợp phải cạnh tranh. Về trách nhiệm khi chậm tiến độ, đại biểu cho rằng, dự thảo Luật đã có nền tảng nhưng cần xác định rõ hơn cách kiểm chứng và xử lý khi chỉ định thầu tiến độ không đạt được trong thực tế, nhất là phân định nguyên nhân thuộc chủ đầu tư hay nhà thầu.

Từ vấn đề trên, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị thay quy định mở tại điểm i, khoản 6, Điều 19 bằng nguyên tắc chỉ định thầu chỉ áp dụng cho trường hợp được liệt kê cụ thể; quyết định chỉ định phải công khai lý do, tiến độ cam kết và được đối chiếu với tiến độ thực hiện. Bổ sung vào Điều 38 theo hướng: chủ đầu tư chậm thanh toán phải trả lãi không thấp hơn mức Chính phủ quy định, người gây chậm vốn, chậm mặt bằng phải chịu trách nhiệm. Đồng thời, bổ sung vào khoản 2 Điều 40 theo hướng: chậm tiến độ, kém chất lượng do lỗi nhà thầu đã được xác định bằng văn bản thì bị khấu trừ bảo đảm tương ứng; bổ sung vào khoản 2 Điều 53 biện pháp hạn chế dự thầu có thời hạn với nhà thầu bị chấm dứt hợp đồng do lỗi của mình.

Điểm b, khoản 1 Điều 27 dự thảo Luật quy định cho xác định giá gói thầu theo một trong nhiều nguồn; dự thảo Nghị định chấp nhận tối thiểu 1 báo giá. Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị, bổ sung vào điểm b theo hướng: hàng hóa, công trình có chi phí sau mua đáng kể và lượng hóa được thì phải áp dụng giá đánh giá có tính chi phí vòng đời. Sửa khoản 1 Điều 39 dự thảo Luật theo hướng: các trường hợp thay đổi giá hợp đồng trọn gói phải được quy định rõ trong hồ sơ mời thầu và hợp đồng.

Cùng với đó, bổ sung vào Điều 41 dự thảo Luật theo hướng: sửa đổi không được làm thay đổi bản chất gói thầu, phạm vi đã cạnh tranh; khối lượng mới vượt phạm vi phải lựa chọn nhà thầu theo quy định; điều chỉnh vượt giá gói thầu phải công khai căn cứ trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, vượt ngưỡng do Chính phủ quy định thì người có thẩm quyền chấp thuận. Bổ sung vào điểm b khoản 1 Điều 27 dự thảo Luật theo hướng: giá gói thầu chỉ dựa trên một báo giá, hoặc cao hơn giá trúng thầu tương tự trên Hệ thống thì phải giải trình; lấy giá quyết toán so với giá trúng thầu làm thước đo hiệu quả.

Nhằm tránh tình trạng "chọn xong nhà đầu tư nhưng chưa chắc đất đai, tài nguyên được đưa vào khai thác", đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị, bổ sung vào Điều 42 dự thảo Luật quy định: đối với dự án có sử dụng đất, khu vực biển, dù ký hợp đồng hay không, các cam kết chủ yếu, mốc giải phóng mặt bằng, khởi công, đưa vào khai thác, tiến độ nộp ngân sách phải được ghi nhận thành nghĩa vụ có thể kiểm tra, kèm biện pháp xử lý khi chậm do lỗi nhà đầu tư.

Bổ sung vào khoản 2 Điều 43 dự thảo Luật nguyên tắc hoàn trả bảo đảm theo mốc... Rà soát điểm a, khoản 3, Điều 23 dự thảo Luật về chỉ định nhà đầu tư vì “đẩy nhanh tiến độ” để có tiêu chí rõ; với dự án có sử dụng đất, lấn biển, chỉ nên chỉ định khi đã công bố mà chỉ một nhà đầu tư quan tâm, trừ trường hợp khắc phục thiên tai, sự cố và dự án quan trọng quốc gia.

Nghiêm cấm dàn xếp, thỏa thuận nâng khống giá gói thầu, giá dự toán

ĐBQH Nguyễn Văn Mạnh (Phú Thọ) đánh giá cao việc Ban soạn thảo đã bổ sung hành vi nghiêm cấm dàn xếp, thỏa thuận nâng khống giá gói thầu, giá dự toán tại Điều 14. Theo đại biểu, đây chính là nguyên nhân then chốt gây thất thoát ngân sách và méo mó thị trường trong thời gian qua. Tuy nhiên, ranh giới giữa hành vi thông đồng nâng khống với hoạt động nghiệp vụ khảo sát, thu thập báo giá thị trường theo quy trình thông thường hiện nay đang rất mong manh. Nếu dự thảo Luật chỉ quy định chung chung sẽ tiếp tục tạo ra tâm lý e ngại, sợ sai trong đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác lập, thẩm định và phê duyệt dự toán.

Đại biểu Nguyễn Văn Mạnh đề nghị, bổ sung tiêu chuẩn pháp lý định lượng rõ ràng: chỉ coi là hành vi thông thầu bị cấm khi có chứng cứ khách quan chứng minh việc cấu kết, thỏa thuận cung cấp báo giá sai lệch có tổ chức nhằm mục đích ấn định giá dự toán vượt quá mặt bằng thị trường. Đại biểu cũng cho rằng, dự thảo Luật cần quy định rõ nguyên tắc bảo vệ cán bộ: trường hợp bên mời thầu đã thực hiện đầy đủ, đúng trình tự, quy trình khảo sát giá theo quy định và không có yếu tố tư lợi thì được loại trừ trách nhiệm hình sự khi có biến động khách quan của thị trường.

ĐBQH Tô Ái Vang (TP. Cần Thơ) đề nghị quy định theo hướng, hành vi nâng khống giá chỉ cấu thành vi phạm khi có chứng cứ chứng minh yếu tố lợi dụng, thông đồng hoặc gian lận có tổ chức; không quy kết vi phạm nếu chênh lệch giá do biến động khách quan của thị trường.

Thanh Chi