Hoàn thiện cơ chế phân bổ nguồn lực phù hợp với đặc thù từng địa bàn
Thảo luận tại Tổ 4 (gồm Đoàn ĐBQH TP. Đồng Nai, tỉnh Quảng Trị và Điện Biên) về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026 - 2035, các đại biểu đề nghị tối ưu hóa hiệu quả giải ngân, hoàn thiện cơ chế phân bổ nguồn lực phù hợp với đặc thù từng địa bàn, dựa trên tiêu chí định lượng để ưu tiên cho các địa bàn trọng điểm, vùng khó khăn.
Bổ sung chỉ tiêu cụ thể về phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao
Thảo luận tại Tổ 4, nhiều đại biểu đã tập trung phân tích hệ thống chỉ tiêu của dự thảo Chương trình, khẳng định công tác đánh giá hiệu quả phòng, chống tội phạm không thể chỉ dừng lại ở các con số thống kê cơ học mà phải đo lường được sự thay đổi thực chất về mặt an ninh trật tự, đồng thời bắt kịp đà gia tăng của tội phạm phi truyền thống.
ĐBQH Võ Tiến Nghị (Quảng Trị) đề nghị hoàn thiện cách xác định các chỉ tiêu về phát hiện, triệt phá tội phạm ma túy. Đại biểu cho rằng số vụ ma túy được phát hiện, bắt giữ trên tuyến trọng điểm hoặc có yếu tố xuyên quốc gia chỉ phản ánh nỗ lực đấu tranh của lực lượng chức năng, nhưng chưa đủ để kết luận nguồn cung ma túy đã thực sự giảm.
Do đó, muốn đánh giá sát mục tiêu giảm cung và kéo giảm tội phạm bền vững, Chương trình cần gắn các chỉ tiêu với năng lực phát hiện, chứng minh hành vi phạm tội; kết quả triệt phá tổ chức, đầu mối cung cấp và các mắt xích tài chính; cũng như khả năng ngăn ngừa các điểm, tụ điểm hình thành trở lại sau khi đã chuyển hóa địa bàn.
Đại biểu nhấn mạnh, cần phân loại rõ ràng tiêu chí đánh giá đối với 3 nhóm: điểm/tụ điểm phức tạp; địa bàn có nguy cơ; và đối tượng bán lẻ ma túy — không nên dùng chung cụm từ “phát hiện và triệt phá” cho cả 3 nhóm do tính chất và giải pháp xử lý khác nhau...
Ở góc độ khác, ĐBQH Hoàng Nam Hải (Quảng Trị) cho rằng, dự thảo dù đã xây dựng chỉ tiêu cụ thể cho tội phạm có tổ chức, xuyên quốc gia hay tội phạm môi trường, nhưng lại chưa có chỉ tiêu riêng về tội phạm trên không gian mạng và tội phạm sử dụng công nghệ cao, đặc biệt là các hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
ĐBQH Lò Thị Luyến (Điện Biên) cũng đề nghị rà soát để bảo đảm tính thống nhất giữa chỉ tiêu của Chương trình với các mục tiêu đã được xác định trong Nghị quyết số 34 của Quốc hội, tiêu biểu như mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 20% địa bàn cấp tỉnh không có ma túy và từ năm 2029 hằng năm giảm ít nhất 5% số người nghiện, người sử dụng trái phép chất ma túy.
Tối ưu hóa hiệu quả giải ngân
Trước quy mô nguồn vốn rất lớn của Chương trình (dự kiến hơn 45.000 tỷ đồng cho giai đoạn đầu và hơn 18.000 tỷ đồng cho giai đoạn tiếp theo), các ý kiến tại phiên thảo luận đề nghị việc phân bổ tài chính phù hợp với đặc thù của từng địa bàn, chống lãng phí và bảo đảm năng lực hấp thụ vốn của các dự án thành phần.
ĐBQH Lò Thị Luyến (Điện Biên) bày tỏ băn khoăn về năng lực tổ chức thực hiện và tiến độ giải ngân. Dẫn Báo cáo thẩm tra cho thấy vốn đầu tư phát triển giai đoạn trước chưa giải ngân, vốn sự nghiệp ngân sách Trung ương mới đạt 1,79% và 5/9 nhóm chỉ tiêu chủ yếu chưa đạt, đại biểu đề nghị Chính phủ làm rõ nguyên nhân, giải pháp khắc phục triệt để trước khi bố trí nguồn vốn lớn cho giai đoạn tới.
Về cơ chế phân bổ ngân sách, đại biểu kiến nghị phải dựa trên tiêu chí định lượng (chiều dài biên giới, địa hình, quy mô địa bàn, mức độ phức tạp) để ưu tiên cho các địa bàn trọng điểm, vùng khó khăn; đặc biệt đề xuất không yêu cầu đối ứng ngân sách địa phương đối với các tỉnh đang nhận hỗ trợ từ 70% ngân sách Trung ương trở lên. Về tổ chức thực hiện, đại biểu đề nghị chỉnh lý thẩm quyền quyết định đầu tư cho phù hợp với phân cấp, phân quyền và quy định Chính phủ báo cáo Quốc hội kết quả thực hiện hằng năm.
ĐBQH Nguyễn Công Long (TP. Đồng Nai) đồng tình với chủ trương tích hợp hai chương trình, nhưng đề nghị rà soát kỹ từng mục tiêu trước khi xác định tổng mức đầu tư.
Dẫn chứng chỉ tiêu áp dụng giám sát điện tử đối với trên 70% người chấp hành án hình sự tại cộng đồng, đại biểu phân tích: với tỷ lệ tái phạm trong nhóm này hiện chỉ ở mức 0,47%, việc áp dụng đại trà sẽ kéo theo chi phí đầu tư thiết bị, công nghệ và vận hành lâu dài rất lớn. Thay vào đó, chỉ nên tập trung vào những trường hợp vi phạm kỷ luật hoặc có rủi ro cao nhằm giảm đáng kể ngân sách mà vẫn tránh được tác động tâm lý không cần thiết trong quá trình tái hòa nhập.
Ngoài ra, đại biểu đề nghị rà soát sự chồng lấn giữa các dự án thành phần, đặc biệt là các nội dung ứng dụng khoa học công nghệ và hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật vốn đã được quy định trong các luật chuyên ngành và bố trí ngân sách thường xuyên.
Đồng quan điểm, ĐBQH Trịnh Xuân An (TP. Đồng Nai) đề nghị đánh giá lại tương quan giữa chi đầu tư và chi sự nghiệp. Đại biểu chỉ rõ, cần bóc tách rõ ràng khoản nào thuộc Chương trình, khoản nào đã được bảo đảm từ nguồn chi thường xuyên hoặc các dự toán khác, tránh cộng dồn cơ học làm tăng tổng mức đầu tư.
Đại biểu cũng lưu ý việc xây dựng chủ trương trong giai đoạn chuyển tiếp giữa quy định hiện hành và luật mới về đầu tư công; đồng thời kiến nghị quy hoạch gom các dự án tuyên truyền và công nghệ về một đầu mối thống nhất để tránh chia nhỏ nhiệm vụ cho nhiều bộ, ngành gây phân tán nguồn lực.
Tăng cường trang thiết bị hiện đại cho lực lượng chuyên trách
ĐBQH Nguyễn Thanh Liêm (Quảng Trị) khẳng định việc ban hành Chương trình là hết sức cần thiết nhằm huy động sức mạnh tổng hợp của hệ thống chính trị và tăng cường trang thiết bị hiện đại cho lực lượng chuyên trách.
Chỉ ra thực trạng đầu tư cho lực lượng chức năng hiện thiếu đồng bộ (địa phương có ngân sách tốt thì đầu tư rất lớn, địa phương khó khăn thì đầu tư nhỏ giọt), đại biểu nhấn mạnh Chương trình phải tạo ra sự đồng bộ từ Trung ương đến cơ sở, nhất là trong chuyển đổi số và phòng chống tội phạm công nghệ cao.
Ngoài ra, đại biểu cho rằng cần bổ sung nhiệm vụ xây dựng tại mỗi tỉnh/thành phố ít nhất 1 khu điều trị chuyên biệt nằm trong bệnh viện đa khoa cấp tỉnh dành cho người bị tạm giữ, bị can, bị cáo và người đang chấp hành án. Giải pháp này giúp giải quyết dứt điểm bất cập phải cùm tay/cùm chân người bệnh khi điều trị tại các cơ sở y tế thông thường, ngăn ngừa nguy cơ bỏ trốn, bảo đảm an toàn cho lực lượng bảo vệ, y bác sĩ và chính quyền lợi của người bệnh.
ĐBQH Vừ A Bằng ( Điện Biên) đề nghị mở rộng công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật tới nhóm thanh niên ngoài nhà trường, thay vì chỉ tập trung vào học sinh, sinh viên trong nhà trường như dự thảo. Cùng với đó cần hướng dẫn triển khai cần phân định rõ phạm vi nhiệm vụ và nguồn kinh phí giữa Chương trình với các hoạt động nghiệp vụ thường xuyên, tránh trùng lặp nguồn lực giữa công tác phòng chống tội phạm an ninh quốc gia và tội phạm có tổ chức, xuyên quốc gia, tội phạm mạng...