Ưu tiên nguồn lực cho địa bàn trọng điểm, hỗ trợ người sau cai nghiện tái hòa nhập cộng đồng

Cơ bản thống nhất với sự cần thiết ban hành Nghị quyết về chủ trương đầu tư chương trình, đại biểu Nguyễn Hoàng Giang nhấn mạnh, ma túy không chỉ hủy hoại sức khỏe, tương lai của mỗi người mà còn đẩy nhiều gia đình vào cảnh nghèo khó, bất hạnh; làm phát sinh tội phạm, gây mất an ninh, trật tự và ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của đất nước.

Theo Tờ trình của Chính phủ, tổng nguồn lực dự kiến thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026 - 2030 là hơn 45.300 tỷ đồng. Đây là nguồn lực lớn, thể hiện quyết tâm của Nhà nước trong đấu tranh phòng, chống ma túy và tội phạm. Tuy nhiên, theo đại biểu, điều quan trọng không chỉ là đầu tư bao nhiêu tiền mà còn là nguồn lực được phân bổ vào đâu, giải quyết những vấn đề gì và mang lại cuộc sống an toàn như thế nào cho người dân.

Phân bổ nguồn lực phù hợp với đặc thù từng địa bàn

Từ thực tiễn vùng Tây Nguyên, đặc biệt là tại tỉnh Đắk Lắk, đại biểu Nguyễn Hoàng Giang đề nghị ưu tiên thực chất nguồn lực cho địa bàn biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và các địa phương còn nhiều khó khăn.

Đại biểu đánh giá cao điểm a khoản 4 Điều 1 dự thảo Nghị quyết đã xác định nguyên tắc ưu tiên hỗ trợ ngân sách trung ương cho địa bàn trọng điểm, phức tạp về ma túy và tội phạm, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và địa phương chưa tự cân đối được ngân sách. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở nguyên tắc ưu tiên mà không quy định rõ tiêu chí phân bổ thì khi triển khai rất dễ dẫn đến tình trạng phân bổ bình quân, chưa phản ánh đúng mức độ khó khăn và yêu cầu nhiệm vụ của từng địa bàn.

Thực tế tại Đắk Lắk và các tỉnh Tây Nguyên, nhiều xã có địa bàn rộng, dân cư phân tán, điều kiện kinh tế còn khó khăn, có khu vực biên giới, giao thông phức tạp. Công tác tuyên truyền, quản lý địa bàn, phát hiện người sử dụng ma túy, tổ chức cai nghiện và hỗ trợ sau cai nghiện đều đòi hỏi nguồn lực, chi phí lớn hơn.

“Nếu áp dụng cùng một cách phân bổ cho một phường đô thị có đầy đủ điều kiện và một xã biên giới, vùng sâu, vùng xa thì có thể bình đẳng về con số, nhưng chưa công bằng về khả năng thực hiện nhiệm vụ”, đại biểu nhấn mạnh.

Từ đó, đại biểu đề nghị Chính phủ cụ thể hóa các tiêu chí phân bổ vốn ngay trong Chương trình, dựa trên mức độ phức tạp về ma túy, tội phạm; đặc điểm địa bàn biên giới; tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số; điều kiện kinh tế - xã hội; khả năng cân đối ngân sách và mức độ thiếu hụt các dịch vụ thiết yếu.

Đặc biệt, cần có cơ chế hỗ trợ, phân cấp đủ mạnh cho cấp xã – nơi trực tiếp quản lý địa bàn, nắm tình hình người dân và tổ chức thực hiện các biện pháp phòng ngừa ngay từ cơ sở.

Hỗ trợ sinh kế, tạo cơ hội làm lại cuộc đời cho người sau cai nghiện

Đối với công tác phòng ngừa, cai nghiện và hỗ trợ sinh kế sau cai nghiện, đại biểu Nguyễn Hoàng Giang cho rằng cần được quan tâm đúng mức, coi đây là giải pháp căn cơ để giảm ma túy một cách bền vững.

Theo đại biểu, hiệu quả phòng, chống ma túy không chỉ được đo bằng số vụ án được triệt phá, số đối tượng bị bắt giữ mà còn phải được đánh giá bằng số người thoát khỏi ma túy, không tái nghiện và có cuộc sống ổn định sau cai nghiện.

Thực tế tại nhiều vùng nông thôn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, không ít thanh niên sau cai nghiện trở về địa phương nhưng không có nghề nghiệp, việc làm ổn định, thiếu sự hỗ trợ để hòa nhập cộng đồng. Khi những khó khăn này chưa được giải quyết, nguy cơ tái nghiện và phát sinh tội phạm vẫn còn hiện hữu.

“Một người hoàn thành cai nghiện nhưng không tìm được việc làm, không có người giúp đỡ, vẫn bị kỳ thị thì rất khó đứng vững trước nguy cơ tái nghiện. Chúng ta có thể đưa một người ra khỏi cơ sở cai nghiện, nhưng muốn đưa họ ra khỏi ma túy một cách bền vững thì phải giúp họ có cơ hội làm lại cuộc đời”, đại biểu nêu rõ.

Vì vậy, đại biểu đề nghị Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026 - 2035 làm rõ trách nhiệm và nguồn lực phối hợp giữa lực lượng công an, ngành y tế, chính quyền cấp xã và các tổ chức đoàn thể trong quản lý, tư vấn, đào tạo nghề, giải quyết việc làm và hỗ trợ người sau cai nghiện tái hòa nhập cộng đồng.

Cùng với đó, cần xác định các chỉ tiêu đánh giá thực chất về tỷ lệ tái nghiện, tỷ lệ người sau cai nghiện có việc làm, khả năng tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ; tránh tình trạng chỉ chú trọng số lượng người được cai nghiện mà chưa quan tâm đầy đủ đến kết quả sau cai nghiện.

Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, cần phát huy vai trò của già làng, trưởng buôn, người có uy tín và gia đình trong tuyên truyền, vận động, giúp đỡ người sau cai nghiện; đồng thời kết hợp phòng, chống ma túy với các chính sách giảm nghèo, đào tạo nghề và tạo sinh kế tại địa phương.

Nhấn mạnh yêu cầu phòng, chống ma túy và tội phạm phải bắt đầu từ cơ sở, lấy phòng ngừa làm nền tảng, lấy người dân làm trung tâm và lấy hiệu quả thực tế làm thước đo, đại biểu Nguyễn Hoàng Giang đề nghị Chính phủ tiếp tục hoàn thiện các nội dung nêu trên.

Theo đại biểu, nguồn lực phải được ưu tiên cho những nơi khó khăn nhất; chính sách phải hỗ trợ được những người dễ bị tổn thương nhất. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là xây dựng địa bàn không có ma túy mà còn là giữ gìn sự bình yên, hạnh phúc cho từng gia đình, từng buôn làng, bảo đảm Chương trình khi được Quốc hội thông qua thực sự đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả bền vững.

Đức Hưng