Bảo đảm nguồn lực và năng lực thực thi ngân sách cho cấp xã
Góp ý dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), ĐBQH Nguyễn Hoàng Trường (TP. Hà Nội) đề nghị, Chính phủ sớm ban hành nghị định hướng dẫn thi hành Luật Ngân sách nhà nước; trong đó, làm rõ quy trình quyết định đầu tư dự án nhóm C, tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư, cơ chế thẩm định dự án nhóm B và nguyên tắc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi. Qua đó, bảo đảm cấp xã có đủ nguồn lực, năng lực và điều kiện tổ chức thực hiện ngay khi Luật có hiệu lực.
Làm rõ nội dung thẩm định, hỗ trợ cấp xã quyết định đầu tư dự án nhóm C
Đại biểu Nguyễn Hoàng Trường cơ bản thống nhất với Báo cáo số 914/BC-BTC của Bộ Tài chính và dự thảo Luật sau chỉnh lý. Theo đại biểu, việc hợp nhất đã tháo gỡ được một số bất cập trong thực tiễn. Tuy nhiên, để Luật đi vào cuộc sống, nhất là trong tổ chức thực hiện ở cấp xã, cần tiếp tục quan tâm một số nội dung.
Về đơn giản hóa quy trình đối với dự án nhóm C, đại biểu cho biết, tại khoản 6 Điều 76 và Điều 81, dự thảo Luật đã tích hợp những nội dung chủ yếu của bước quyết định chủ trương đầu tư vào bước quyết định đầu tư đối với loại dự án này.
"Đây là điều chỉnh phù hợp bởi các dự án nhóm C thường có quy mô nhỏ, thời gian thực hiện ngắn. Việc không phải thực hiện riêng bước quyết định chủ trương đầu tư sẽ góp phần rút ngắn quy trình, giảm thủ tục và tiết kiệm chi phí chuẩn bị đầu tư ở cơ sở. Qua đó, tạo điều kiện đẩy nhanh tiến độ giải ngân ngay từ năm ngân sách 2027", đại biểu Nguyễn Hoàng Trường nhấn mạnh.
Tuy nhiên, theo đại biểu, việc đơn giản hóa quy trình không đồng nghĩa với giảm yêu cầu kiểm soát nguồn vốn, khả năng cân đối và hiệu quả của dự án. Thực tế cho thấy, bộ máy cán bộ ở nhiều xã hiện nay còn mỏng, kinh nghiệm thẩm định chưa nhiều. Nếu không có hướng dẫn cụ thể về những nội dung phải xem xét trước khi Chủ tịch UBND cấp xã quyết định đầu tư, đồng thời thiếu sự hỗ trợ kịp thời từ cấp tỉnh, có thể dẫn đến tình trạng quyết định đầu tư thiếu chặt chẽ hoặc chậm tiến độ.
Từ đó, đại biểu kiến nghị Chính phủ quy định rõ trong nghị định hướng dẫn những nội dung tối thiểu phải xem xét trước khi quyết định đầu tư; đồng thời giao cấp tỉnh có trách nhiệm hỗ trợ thẩm định đối với các dự án có tính chất phức tạp.
Về nguyên tắc đánh giá hiệu quả đầu tư, đại biểu đánh giá việc khoản 9 Điều 9 dự thảo Luật quy định các chương trình, dự án, nhiệm vụ phải được đánh giá hiệu quả đầu tư trong toàn bộ quá trình từ lập, thẩm định, phê duyệt đến thực hiện và vận hành là cần thiết, góp phần nâng cao chất lượng các dự án đầu tư công.
Tuy nhiên, tiêu chí, quy trình và phương pháp đánh giá hiệu quả đầu tư dự án được giao Chính phủ quy định chi tiết. Nếu nghị định chậm ban hành hoặc quy định quá chung chung, không phù hợp với đặc thù từng ngành, từng địa bàn, việc đánh giá có nguy cơ chỉ dừng lại ở hình thức, nhất là đối với các dự án nhóm C ở cấp xã.
Do đó, đại biểu đề nghị Chính phủ sớm ban hành Nghị định, trong đó yêu cầu chủ đầu tư phải xây dựng khung đánh giá trước khi khởi công. Đồng thời, giao các Bộ, cơ quan ngang Bộ kịp thời ban hành tiêu chí chuyên ngành để địa phương có căn cứ áp dụng, tổ chức thực hiện hiệu quả.
Quan tâm hỗ trợ nâng cao năng lực cán bộ ở cơ sở, bảo đảm các quy định về phân cấp
Đại biểu Nguyễn Hoàng Trường đánh giá dự thảo Luật sau tiếp thu đã có những điều chỉnh thực chất. Tuy nhiên, để Luật thực sự phát huy hiệu quả ở cấp xã khi có hiệu lực từ năm ngân sách 2027, đại biểu đề nghị Chính phủ sớm ban hành Nghị định hướng dẫn, chú trọng làm rõ các quy định về dự án nhóm C, đánh giá hiệu quả đầu tư, thẩm định dự án nhóm B và phân cấp nguồn lực cho cấp xã. Cùng với đó, cần quan tâm hỗ trợ nâng cao năng lực cán bộ ở cơ sở, bảo đảm các quy định về phân cấp, phân quyền được triển khai đồng bộ, hiệu quả trong thực tiễn.
Phân cấp thẩm quyền phải gắn với cơ chế hỗ trợ chuyên môn
Đối với thẩm quyền quyết định dự án nhóm B của cấp xã, đại biểu Nguyễn Hoàng Trường cho biết, tại khoản 7 Điều 75 và khoản 3 Điều 81, dự thảo Luật quy định UBND cấp xã quyết định chủ trương đầu tư, Chủ tịch UBND cấp xã quyết định đầu tư đối với dự án nhóm B sử dụng vốn ngân sách địa phương thuộc cấp mình quản lý. Theo đại biểu, quy định này thể hiện tinh thần phân cấp mạnh, phù hợp với vị trí cấp xã là cấp ngân sách hoàn chỉnh, qua đó tạo sự chủ động cho cơ sở.
Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy năng lực chuyên môn và khả năng thẩm định nguồn vốn, hiệu quả kinh tế - xã hội ở nhiều xã còn chưa đáp ứng yêu cầu. Nếu thiếu cơ chế hỗ trợ chuyên môn từ cấp tỉnh và không phân định rõ điều kiện quyết định chủ trương đầu tư, có thể phát sinh rủi ro về chất lượng quyết định đầu tư. Vì vậy, đại biểu đề nghị trong quá trình tổ chức thực hiện, Chính phủ cần hướng dẫn cụ thể về nội dung thẩm định; đồng thời cho phép HĐND cấp tỉnh quy định việc phân cấp hoặc cơ chế hỗ trợ phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương.
Về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách cấp tỉnh và cấp xã, đại biểu cho biết, tại Điều 41, dự thảo Luật giao HĐND cấp tỉnh quyết định cụ thể tỷ lệ phân chia và một số nội dung được hướng dẫn tại Nghị định. Đây là cách tiếp cận phù hợp bởi điều kiện giữa các địa phương không giống nhau.
Tuy nhiên, đại biểu lưu ý, nếu giao nhiệm vụ chi cho cấp xã mà không gắn với nguồn lực tương ứng thì cấp xã vẫn bị động trong cân đối ngân sách, ảnh hưởng đến khả năng thực hiện nhiệm vụ được giao. Do đó, đại biểu đề nghị Chính phủ quy định rõ trong Nghị định các nguyên tắc và tiêu chí phân cấp tối thiểu; đồng thời giao HĐND cấp tỉnh khi ban hành nghị quyết về phân cấp phải bảo đảm cấp xã có đủ nguồn lực để thực hiện nhiệm vụ.