Đào tạo 100.000 nhân lực chất lượng cao: Không chạy theo số lượng, coi trọng chuẩn đầu ra

Sáng 5/11, tại Đại học Bách khoa Hà Nội, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) tổ chức tọa đàm góp ý dự thảo Chương trình đào tạo nhân lực chất lượng cao theo chuẩn quốc tế giai đoạn 2026-2035 và Khung tiêu chí quốc gia kèm theo.

Chương trình được Bộ GDĐT chủ trì xây dựng, trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt nhằm thực hiện Nghị quyết số 109/NQ-CP ngày 16/4/2026 của Chính phủ. Tọa đàm tập trung trao đổi về mục tiêu, nội dung, tính khả thi và điều kiện triển khai, làm cơ sở tiếp tục hoàn thiện dự thảo.

Đầu tư có trọng điểm

Tại hội nghị, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học Đặng Văn Huấn cho biết, phát triển đào tạo phải xuất phát từ nhu cầu nhân lực của đất nước và năng lực thực tế của các cơ sở giáo dục đại học, không chạy theo số lượng mà xem nhẹ chất lượng. Chuẩn quốc tế cần được thể hiện trong chương trình, phương pháp tổ chức đào tạo, đánh giá và kết quả của người học, thay vì chỉ căn cứ vào ngôn ngữ giảng dạy, hợp tác với nước ngoài hay chứng nhận kiểm định.

Cùng với đó, đào tạo phải gắn với nghiên cứu khoa học, doanh nghiệp và thực tiễn sử dụng nhân lực. Nhà nước giữ vai trò định hướng, đầu tư có trọng điểm; các cơ sở giáo dục đại học phát huy quyền tự chủ, chủ động huy động nguồn lực và chịu trách nhiệm về chất lượng đào tạo.

Làm rõ mối quan hệ với các chương trình, đề án hiện hành, Phó Vụ trưởng Đặng Văn Huấn cho biết, Chương trình tập trung nâng cao chất lượng ở cấp độ chương trình đào tạo. Trọng tâm là phát triển các chương trình có chuẩn đầu ra được đối sánh với chương trình quốc tế của các nước phát triển, giúp người tốt nghiệp có năng lực làm việc và thích nghi tương đương.

Trên cơ sở rà soát thực trạng, việc phát triển chương trình cần phù hợp với mức độ sẵn sàng của từng lĩnh vực. Những chương trình có nền tảng tốt cần được thúc đẩy nâng cấp lên chuẩn quốc tế; chương trình còn thiếu đội ngũ, phòng thí nghiệm và điều kiện bảo đảm chất lượng phải xác định rõ lộ trình đầu tư. Với lĩnh vực chiến lược, mới nổi, cần chú trọng hình thành năng lực đào tạo trước khi mở rộng quy mô.

Về mục tiêu, dự thảo đề xuất đến năm 2030 đào tạo khoảng 50.000 người học và đến năm 2035 khoảng 100.000 người học trong các chương trình được lựa chọn tham gia. Quy mô này bao gồm trình độ đại học, thạc sĩ, tiến sĩ, trong đó đào tạo sau đại học được tính trong tổng chỉ tiêu của từng nhóm lĩnh vực.

Bốn nhóm lĩnh vực được xác định gồm: công nghệ số, điện tử, bán dẫn, robot và tự động hóa; công nghệ sinh học, môi trường, năng lượng và vật liệu tiên tiến; khoa học cơ bản, công nghệ lượng tử và các lĩnh vực phục vụ phát triển không gian, biển, hạ tầng chiến lược; quản trị thông minh.

Dự thảo đồng thời đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 60% số chương trình tham gia đáp ứng Khung tiêu chí quốc gia và được các tổ chức kiểm định quốc tế uy tín công nhận; đến năm 2035, tỉ lệ này đạt ít nhất 80%. Phát triển đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ được chú trọng nhằm hình thành nhân lực có chuyên môn sâu, năng lực nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ tiên tiến.

Một nội dung quan trọng của dự thảo là Khung tiêu chí quốc gia gồm 13 nhóm tiêu chí, xác định năm mức đáp ứng từ M0 đến M4. Phó Vụ trưởng nhấn mạnh, việc đánh giá phải dựa trên kết quả thực chất và minh chứng có thể kiểm chứng, làm rõ người học đạt chuẩn đầu ra đến mức nào, được đánh giá bằng phương pháp gì và có dữ liệu theo dõi qua các khóa đào tạo.

Về nguồn lực, dự thảo xác định huy động tổng hợp ngân sách nhà nước, nguồn lực của cơ sở giáo dục đại học, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và các nguồn kinh phí hợp pháp khác. Nguồn lực nhà nước tập trung hỗ trợ có trọng tâm, trọng điểm; gắn mục tiêu phát triển chương trình với điều kiện thực hiện, sản phẩm và kết quả cụ thể, tránh đầu tư dàn trải.

Lấy năng lực thực chất của người học làm thước đo chất lượng

Thảo luận tại tọa đàm, các đại biểu cơ bản thống nhất với sự cần thiết xây dựng Chương trình, đánh giá cao định hướng đào tạo nhân lực chất lượng cao theo chuẩn quốc tế, phát triển có trọng tâm, trọng điểm và lấy năng lực thực chất của người học làm thước đo chất lượng.

GS.TS Vũ Văn Yêm, Phó Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội nhấn mạnh vai trò của nguồn nhân lực chất lượng cao trong phát triển khoa học, công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Trong đó, đào tạo sau đại học cần được chú trọng, gắn chặt với nghiên cứu, phát triển công nghệ và yêu cầu phát triển lâu dài của đất nước.

Theo GS.TS Vũ Văn Yêm, việc triển khai Chương trình cần gắn với đầu tư cho đội ngũ, cơ sở vật chất, hạ tầng và hỗ trợ người học. Cùng với đó là xác định lộ trình, kết quả đầu ra và trách nhiệm của các cơ sở đào tạo, bảo đảm có thể theo dõi, đánh giá hiệu quả thực hiện. Hội nhập quốc tế trong đào tạo cần hướng tới phát triển nguồn nhân lực, công nghệ phục vụ đất nước.

PGS.TS Đàm Sao Mai, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh đánh giá cao hai định hướng của dự thảo: đo mức độ đáp ứng chuẩn quốc tế bằng kết quả thực chất của người học và kế thừa các kết quả kiểm định đã có. Theo bà, cách tiếp cận này giúp cơ sở đào tạo phát huy kết quả bảo đảm chất lượng, sử dụng hiệu quả dữ liệu, minh chứng trong quá trình phát triển chương trình.

Chia sẻ kinh nghiệm triển khai các chương trình được kiểm định quốc tế, PGS.TS Đàm Sao Mai cho biết, nhà trường đang từng bước triển khai hợp tác đào tạo, trong đó có các chương trình song bằng với đối tác nước ngoài, nhằm nâng cao chất lượng và tăng cường sự công nhận quốc tế.

Từ thực tiễn đào tạo, các đại biểu đề nghị tiếp tục cụ thể hóa mục tiêu, lộ trình và phương thức đánh giá phù hợp với từng trình độ, ngành, lĩnh vực; gắn quy mô đào tạo với nhu cầu nhân lực và năng lực của các cơ sở giáo dục đại học. Việc lựa chọn, hỗ trợ phát triển chương trình cần căn cứ vào mức độ sẵn sàng, tiềm năng và yêu cầu đối với các lĩnh vực chiến lược, mới nổi.

Nhiều ý kiến nhấn mạnh yêu cầu tăng cường đào tạo liên ngành, kết nối công nghệ với các lĩnh vực ứng dụng như nông nghiệp, y dược, môi trường và sản xuất. Đồng thời, phát huy thế mạnh của từng cơ sở đào tạo, thúc đẩy liên kết giữa các trường, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, hình thành sự kết nối từ nghiên cứu khoa học cơ bản đến ứng dụng, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Các đại biểu cũng quan tâm đến việc phát hiện, bồi dưỡng người học có năng lực nổi trội, phát triển đội ngũ nhân lực có khả năng nghiên cứu chuyên sâu, kiến tạo tri thức mới và giải quyết các vấn đề phức hợp. Đây là nền tảng để nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và phát triển nguồn nhân lực bền vững.

Đối với Khung tiêu chí quốc gia, các ý kiến đề nghị có hướng dẫn cụ thể về yêu cầu, minh chứng và cách xác định mức độ đáp ứng; kế thừa kết quả kiểm định còn giá trị, đồng thời áp dụng phù hợp với đặc thù và quá trình phát triển của từng chương trình đào tạo.

Nhật Hồng