Hơn 45.000 tỷ đồng phòng, chống ma túy:Cần tiêu chí rõ ràng, tránh phân bổ bình quân

Phân bổ vốn theo mức độ phức tạp và đặc thù địa bàn

Thảo luận về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026 - 2035 chiều 5/11, các đại biểu tại Tổ 14 (gồm Đoàn ĐBQH các tỉnh Đắk Lắk và Tuyên Quang) cơ bản tán thành chủ trương đầu tư chương trình.

ĐBQH Nguyễn Hoàng Giang (Đắk Lắk) cho rằng, ma túy không chỉ hủy hoại sức khỏe, tương lai mỗi người mà còn đẩy nhiều gia đình vào cảnh nghèo khó, bất hạnh; làm phát sinh tội phạm, gây mất an ninh, trật tự và ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của đất nước.

Theo Tờ trình của Chính phủ, tổng nguồn lực dự kiến dành cho chương trình hơn 45.000 tỷ đồng. Đại biểu nhận định đây là nguồn lực rất lớn, thể hiện quyết tâm của Đảng, Nhà nước trong công tác phòng, chống ma túy và tội phạm. Khi công tác này đạt kết quả, sẽ góp phần xây dựng xã hội văn minh, mang lại hạnh phúc cho người dân và sự bình yên cho toàn xã hội.

Song, theo đại biểu, “điều quan trọng là nguồn lực ấy được đầu tư vào đâu, giải quyết được những vấn đề gì và mang lại cuộc sống an toàn đến mức nào cho người dân”.

Từ thực tiễn khu vực Tây Nguyên, đặc biệt là tỉnh Đắk Lắk, đại biểu đề nghị ưu tiên nguồn lực thực chất cho địa bàn biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và các địa phương còn nhiều khó khăn.

Tại điểm a khoản 4 Điều 1 của dự thảo Nghị quyết đã xác định nguyên tắc ưu tiên hỗ trợ ngân sách Trung ương cho địa bàn trọng điểm, phức tạp về ma túy và tội phạm, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, địa phương chưa tự cân đối được ngân sách.

Đánh giá cao định hướng này, song đại biểu Nguyễn Hoàng Giang cho rằng, nếu chỉ dừng lại ở nguyên tắc ưu tiên mà không quy định rõ tiêu chí phân bổ thì khi triển khai rất dễ dẫn đến tình trạng phân bổ bình quân, chưa phản ánh đúng mức độ khó khăn và yêu cầu nhiệm vụ của từng địa bàn.

Thực tế tại Tây Nguyên cho thấy, nhiều xã có địa bàn rộng, dân cư phân tán, điều kiện kinh tế còn khó khăn, có khu vực biên giới, đường giao thông phức tạp; công tác tuyên truyền, quản lý địa bàn, phát hiện người sử dụng ma túy, tổ chức cai nghiện và hỗ trợ sau cai nghiện đều đòi hỏi nguồn lực và chi phí lớn. “Nếu cùng áp dụng một cách phân bổ cho một phường đô thị có đầy đủ điều kiện và một xã biên giới vùng sâu, vùng xa thì có thể bình đẳng về con số nhưng chưa công bằng về khả năng thực hiện nhiệm vụ”.

Từ thực tế đó, đại biểu Nguyễn Hoàng Giang đề nghị Chính phủ cụ thể hóa ngay trong chương trình các tiêu chí phân bổ vốn trên cơ sở mức độ phức tạp về ma túy, tội phạm, đặc điểm địa bàn biên giới, tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số, điều kiện kinh tế - xã hội và khả năng cân đối ngân sách của từng địa phương.

Đặc biệt, cần có cơ chế hỗ trợ phân cấp đủ mạnh cho cấp xã, bởi đây là nơi trực tiếp quản lý địa bàn, nắm tình hình người dân và tổ chức thực hiện các biện pháp phòng ngừa ngay từ cơ sở.

Tán thành ý kiến trên, ĐBQH Ma Thị Thúy (Tuyên Quang) cho rằng, điểm a khoản 4 Điều 1 của dự thảo Nghị quyết đã xác định ưu tiên hỗ trợ từ ngân sách Trung ương cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, địa bàn khó khăn và địa phương chưa tự cân đối được ngân sách. Riêng Dự án 3 về xây dựng xã, phường, đặc khu trật tự, an toàn xã hội có nhu cầu vốn dự kiến hơn 9.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2026 - 2030 và triển khai trên cả nước. Nếu chia vốn theo suất bình quân, xã có dân cư phân tán, đi lại khó khăn có thể thiếu kinh phí để đưa dịch vụ đến các thôn, bản vùng xa.

Do vậy, đại biểu đề nghị bổ sung địa bàn biên giới vào diện ưu tiên tại điểm a khoản 4 Điều 1. Khi hướng dẫn phân bổ, Chính phủ cần quy định tiêu chí định lượng về mức độ phức tạp của địa bàn, khoảng cách đến điểm cung cấp dịch vụ, mức độ khó khăn và khả năng cân đối ngân sách. Đại biểu cũng đề nghị công khai kết quả phân bổ theo địa bàn, xác định mức đối ứng phù hợp với khả năng của từng địa phương và bố trí cả kinh phí vận hành, nhất là chi phí tổ chức dịch vụ lưu động.

Cũng theo đại biểu Ma Thị Thúy, tại các thôn, bản vùng sâu, vùng xa, nơi có đông đồng bào dân tộc thiểu số, việc kết nối mạng còn hạn chế; một số nơi cần truyền thông bằng tiếng dân tộc để người dân dễ tiếp cận. Trong bối cảnh người dân, nhất là thanh niên, có thể nhận được những lời mời đi làm với mức lương cao, việc trang bị kỹ năng kiểm tra thông tin, nhận diện dấu hiệu mua bán người và thông báo cho cơ quan chức năng khi nghi ngờ là cần thiết.

Đại biểu đề nghị, tại Tiểu dự án 1 thuộc Dự án 2, cần tổ chức truyền thông thông qua các cuộc họp thôn, bản, trường học và hệ thống loa truyền thanh; phát huy vai trò của trưởng thôn, người có uy tín, đồng thời sử dụng tiếng dân tộc khi cần thiết. Hiệu quả truyền thông cần được đánh giá bằng tỷ lệ người thuộc nhóm ưu tiên biết cách nhận diện nguy cơ, đầu mối báo tin và nơi tìm kiếm trợ giúp.

Đại biểu Ma Thị Thúy cũng cho rằng, tại điểm c khoản 1 Điều 1, dự thảo Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030 có trên 80% trạm y tế cấp xã đủ điều kiện xác định tình trạng nghiện ma túy và ít nhất 50% số xã, phường, đặc khu không có ma túy. Báo cáo thẩm tra cũng đã có ý kiến đề nghị cân nhắc mức đầu tư cho trạm y tế khi triển khai đồng thời hai chỉ tiêu.

Theo đại biểu, cần tính đến thời gian đi lại và khả năng tiếp cận dịch vụ thực tế. Ở xã miền núi, một người có nhu cầu xác định tình trạng nghiện có thể phải di chuyển rất xa nếu điểm đủ điều kiện nằm ngoài địa bàn.

Xuất phát từ thực tế này, đại biểu đề nghị Bộ Y tế phối hợp với Bộ Công an và địa phương rà soát nhu cầu theo từng cụm xã; ưu tiên củng cố trạm y tế ở địa bàn có nhu cầu cao hoặc xa điểm cung cấp dịch vụ. Với xã chưa đủ điều kiện, cần công bố rõ cơ sở tiếp nhận, quy trình chuyển gửi và phương án hỗ trợ chuyên môn lưu động khi phù hợp.

Chú trọng hỗ trợ sau cai nghiện, tạo việc làm và sinh kế

Một nội dung được đại biểu quan tâm là công tác hỗ trợ sau cai nghiện. Theo đại biểu Nguyễn Hoàng Giang, thành công trong phòng, chống ma túy không chỉ được đo bằng số vụ án triệt phá, số đối tượng bị bắt giữ mà còn phải được đánh giá bằng số người thoát khỏi ma túy, không tái nghiện và có cuộc sống ổn định sau cai nghiện.

“Thực tế ở nhiều vùng nông thôn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số có những thanh niên sau cai nghiện trở về địa phương nhưng không có nghề nghiệp, không có việc làm ổn định, thiếu sự hỗ trợ để hòa nhập cộng đồng. Khi chưa giải quyết được những khó khăn ấy thì nguy cơ tái nghiện và phát sinh tội phạm vẫn còn”.

Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị chương trình cần làm rõ trách nhiệm và nguồn lực phối hợp giữa các lực lượng công an, y tế, chính quyền địa phương và các tổ chức đoàn thể trong quản lý, tư vấn, đào tạo nghề, giải quyết việc làm và hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng.

Đồng thời, cần xác định chỉ tiêu đánh giá thực chất về tỷ lệ tái nghiện, tỷ lệ người sau cai nghiện có việc làm, khả năng tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ, tránh tình trạng chỉ chú trọng số lượng người được cai nghiện mà chưa quan tâm đầy đủ đến kết quả sau cai nghiện.

Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, cần phát huy vai trò của già làng, trưởng thôn, người có uy tín và gia đình trong tuyên truyền, vận động, giúp đỡ người sau cai nghiện; kết hợp phòng, chống ma túy với chính sách giảm nghèo, đào tạo nghề và tạo sinh kế tại địa phương.

“Phòng, chống ma túy và tội phạm phải được bắt đầu từ cơ sở, lấy phòng ngừa làm nền tảng, lấy người dân làm trung tâm và lấy hiệu quả làm thước đo. Và nguồn lực phải được ưu tiên cho những nơi khó khăn nhất và chính sách phải hỗ trợ được những người dễ bị tổn thương nhất”, đại biểu Nguyễn Hoàng Giang nhấn mạnh.

“Đối với người sau cai nghiện có nhu cầu tìm kiếm việc làm, đề nghị giao cấp xã kết nối với cơ sở đào tạo nghề và chương trình hỗ trợ việc làm, sinh kế hiện có, đồng thời bảo mật thông tin cá nhân”, đại biểu Ma Thị Thúy phát biểu.

Đan Thanh; Ảnh: Quang Khánh