Bảo đảm từng đồng ngân sách được sử dụng đúng mục đích, tạo giá trị thiết thực
Thảo luận về dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), các ĐBQH đề nghị kiểm soát chặt thẩm quyền điều chỉnh dự toán, gắn phân bổ ngân sách với kết quả đầu ra và hiệu quả đầu tư. Mục tiêu không chỉ là giải ngân hết vốn mà phải bảo đảm từng đồng ngân sách được sử dụng đúng mục đích, tạo giá trị thiết thực cho nền kinh tế và đời sống nhân dân.
Chiều 5/11, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).
Bảo đảm Quốc hội thực sự giữ vai trò quyết định và giám sát ngân sách
Các ĐBQH tán thành việc hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công, nhất là quy định gắn danh mục, mức vốn đầu tư công với kế hoạch tài chính 5 năm và tích hợp kế hoạch đầu tư công hằng năm vào dự toán ngân sách. Cách tiếp cận này giúp cơ quan dân cử xem xét đồng thời nhu cầu đầu tư và khả năng cân đối vốn, giảm hồ sơ trùng lặp, đồng thời tạo cơ sở giám sát xuyên suốt quá trình phân bổ, sử dụng ngân sách.
Theo ĐBQH Lê Hữu Trí (Khánh Hòa), giá trị của việc hợp nhất không chỉ nằm ở việc sắp xếp lại các quy định pháp luật mà quan trọng hơn là thống nhất tư duy quản trị, quy trình quản lý và trách nhiệm đối với nguồn lực quốc gia, hướng tới các tiêu chuẩn quản trị tài chính công hiện đại.
Đại biểu cũng lưu ý cần kiểm soát chặt việc phân bổ ngân sách sau khi Quốc hội quyết định dự toán. Tại khoản 2 Điều 26, dự thảo quy định Thủ tướng Chính phủ giao nhiệm vụ thu, chi và phân bổ ngân sách trên cơ sở nghị quyết của Quốc hội. Đối với những khoản chi ngân sách Trung ương chưa được phân bổ chi tiết, cần quy định rõ phạm vi, nguyên tắc, điều kiện và thời hạn phân bổ, tránh để dư địa điều hành quá rộng.
Đại biểu đề nghị bổ sung yêu cầu báo cáo cụ thể danh mục, mức vốn, căn cứ phân bổ và kết quả thực hiện; những nội dung điều chỉnh lớn phải được thực hiện đúng thẩm quyền, bảo đảm Quốc hội thực sự giữ vai trò quyết định và giám sát ngân sách.
Cùng quan tâm đến vấn đề này, ĐBQH Hoàng Quang Hàm (Tây Ninh) cho rằng, dự thảo Luật trao quyền điều chỉnh dự toán khá rộng cho Chính phủ và UBND, có thể làm giảm hiệu lực của dự toán cũng như thẩm quyền quyết định của cơ quan dân cử; chưa phù hợp với nguyên tắc cơ quan nào quyết định thì cơ quan đó phải có thẩm quyền điều chỉnh.
Đại biểu phân tích, Quốc hội quyết định các chỉ tiêu ngân sách ở mức tổng hợp, nhưng dự thảo Luật lại giao Chính phủ điều chỉnh 5 nội dung có thể làm thay đổi tổng thu, tổng chi, thậm chí chuyển chi đầu tư sang chi thường xuyên. Điều này chưa phù hợp với chủ trương tiết kiệm chi thường xuyên để tăng chi đầu tư.
Các chỉ tiêu do Quốc hội quyết định ít, mang tính tổng hợp, nên nếu phải điều chỉnh thì kinh tế vĩ mô, thu chi ngân sách phải diễn biến bất thường và là vấn đề lớn Quốc hội cần phải biết để đồng hành với Chính phủ. Do vậy, đại biểu đề nghị những điều chỉnh làm thay đổi tổng thu, tổng chi hoặc chuyển chi đầu tư sang chi thường xuyên phải báo cáo Quốc hội, trừ các khoản viện trợ và tăng thu. Những điều chỉnh không ảnh hưởng đến các chỉ tiêu này có thể giao Chính phủ quyết định.
Ở góc độ đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án, ĐBQH Trần Hoành Ngân (TP. Hồ Chí Minh) đề nghị giảm bớt thủ tục xin ý kiến các bộ, ngành trong quyết định chủ trương đầu tư. Theo quy định tại điểm c khoản 5, HĐND cấp tỉnh phải thống nhất với các bộ, cơ quan Trung ương khi quyết định chủ trương đầu tư chương trình, dự án nhóm A sử dụng toàn bộ vốn ngân sách địa phương hỗ trợ nhiệm vụ chi của ngân sách Trung ương.
Đại biểu cho rằng, việc phải trao đổi, thống nhất trước với nhiều cơ quan có thể kéo dài thời gian triển khai dự án. Do vậy, nên chuyển sang cơ chế hậu kiểm để tạo thuận lợi cho giải ngân.
Tương tự, tại điểm c khoản 6, đại biểu đề nghị giao trực tiếp thẩm quyền cho UBND cấp tỉnh, thay vì UBND cấp tỉnh cũng phải xin ý kiến các bộ khi quyết định. “Nên giao trực tiếp, tin ở cấp dưới và chuyển sang hậu kiểm đối với quyết định chủ trương đầu tư với những chương trình, dự án này”, đại biểu nhấn mạnh.
Giao ngân sách phải gắn với kết quả, hiệu quả đầu tư
ĐBQH Trịnh Xuân An (TP. Đồng Nai) đề nghị tiếp tục làm rõ hơn cơ chế quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra và hạch toán hiệu quả trong đầu tư công.
Theo đại biểu, yêu cầu lấy hiệu quả tác động phát triển làm thước đo phân bổ, quản lý, sử dụng nguồn lực đã được đặt ra tại Nghị quyết số 19 của Trung ương và thể hiện trong nhiều điều khoản của dự thảo. Tuy nhiên, cần cụ thể hóa thành cơ chế xuyên suốt, từ khâu giao ngân sách đến đánh giá kết quả sử dụng để làm căn cứ phân bổ nguồn lực.
Xuất phát từ yêu cầu giao ngân sách phải gắn với xác định kết quả cần đạt, quyết định đầu tư thì phải gắn với hạch toán hiệu quả, đại biểu đề nghị bổ sung tại Điều 53 yêu cầu dự toán của chương trình, nhiệm vụ phải xác định sản phẩm đầu ra chủ yếu, chất lượng, thời hạn hoàn thành và kinh phí tương ứng phù hợp với tính chất khoản chi. Nguyên tắc này cũng cần được áp dụng cả cho chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên với lộ trình phù hợp.
Đối với đầu tư công, tại khoản 9 Điều 9 và Điều 82, đại biểu đề nghị làm rõ yêu cầu trước khi quyết định đầu tư phải xác định mục tiêu, chỉ tiêu kết quả; tính toán chi phí trong suốt vòng đời dự án, bao gồm cả vận hành, bảo trì; đánh giá lợi ích dự kiến và so sánh với phương án đầu tư.
Dự kiến Bộ Tài chính sẽ hướng dẫn khung đánh giá trước thời điểm khởi công. Tuy nhiên, theo đại biểu, các chỉ tiêu làm căn cứ lựa chọn dự án phải được xác định ngay trước khi quyết định đầu tư. Đến thời điểm khởi công, cơ quan có thẩm quyền mới cập nhật, cụ thể hóa các chỉ tiêu này.
Đại biểu nhấn mạnh, hạch toán hiệu quả không có nghĩa là mọi dự án đều phải sinh lời hoặc thu hồi vốn. Điều quan trọng là mỗi dự án phải giải trình được vì sao cần đầu tư, chi phí bao nhiêu, mang lại lợi ích gì và ai chịu trách nhiệm về kết quả.
Để việc đánh giá không dừng lại ở báo cáo, đại biểu Trịnh Xuân An đề nghị bổ sung quy định tại Điều 84, yêu cầu kết luận đánh giá phải xác định rõ tồn tại, nguyên nhân, trách nhiệm và kiến nghị xử lý. Cơ quan có thẩm quyền phải quyết định biện pháp khắc phục, điều chỉnh hoặc dừng chương trình, dự án theo thẩm quyền, kèm thời hạn và trách nhiệm thực hiện.
“Để có cơ sở quản lý ngân sách hiệu quả, thực chất, đáp ứng yêu cầu phát triển và phòng ngừa lãng phí thì phải làm rõ được việc giao tiền là phải có kết quả, đánh giá rõ căn cứ kết luận và đặc biệt là phải xử lý trách nhiệm trong quá trình triển khai”, đại biểu nhấn mạnh.
Từ thực tiễn triển khai đầu tư công, đại biểu Lê Hữu Trí cũng chỉ ra tình trạng nhiều dự án chuẩn bị chưa kỹ dẫn đến vốn chờ dự án, kinh phí chờ nhiệm vụ, phải chuyển nguồn qua nhiều năm; thậm chí có trường hợp phải hủy dự toán do chưa hoàn thiện thủ tục hoặc không có khả năng thực hiện.
Để khắc phục tình trạng này, đại biểu đề nghị sửa đổi khoản 3 Điều 86 theo hướng siết chặt điều kiện chuyển nguồn, quy định rõ các trường hợp được chuyển nguồn, thời hạn thực hiện và trách nhiệm của người quyết định. Việc chuyển nguồn không nên trở thành giải pháp mặc nhiên để xử lý tình trạng chậm giải ngân.
Người có thẩm quyền quyết định chuyển nguồn phải chịu trách nhiệm về kết quả giải ngân và hiệu quả sử dụng vốn. Nếu chậm tiến độ do nguyên nhân chủ quan, cần xác định rõ trách nhiệm của chủ đầu tư, cơ quan quản lý và người đứng đầu.
Bên cạnh đó, đại biểu Lê Hữu Trí đề nghị tiếp tục hoàn thiện khoản 9 Điều 9, khoản 26 Điều 25, Điều 69, khoản 3 Điều 86 và rà soát các Điều 76 đến Điều 79 theo hướng bảo đảm nguồn lực trước khi quyết định đầu tư, đánh giá bằng hiệu quả thực tế, kiểm soát chặt việc bổ sung vốn, chuyển nguồn và xác định rõ trách nhiệm của người quyết định, người tổ chức thực hiện.
“Mục tiêu cuối cùng không phải chỉ là giải ngân hết vốn, mà là mỗi đồng ngân sách được sử dụng đúng mục tiêu, đúng thời điểm và tạo giá trị thiết thực cho nền kinh tế và đời sống nhân dân”, đại biểu nhấn mạnh.