Không đồng nhất miễn chế tài với miễn trách nhiệm khắc phục hậu quả

Bảo đảm quyền giải trình đối với những vụ việc phức tạp

Đánh giá dự thảo Luật có nhiều điểm tiến bộ trong hoàn thiện cơ chế xử lý vi phạm hành chính, đơn giản hóa thủ tục, tháo gỡ vướng mắc thực tiễn, tăng cường phân cấp, phân quyền và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, ĐBQH Hoàng Thị Thu Trang cho rằng một số quy định cần tiếp tục được cân nhắc, hoàn thiện.

Góp ý khoản 1 Điều 50 về quyền giải trình, đại biểu cho biết: dự thảo quy định quyền này đối với các trường hợp áp dụng hình thức xử phạt như tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn; đình chỉ hoạt động có thời hạn; tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính. Đối với xử phạt tiền, dự thảo quy định quyền giải trình khi mức phạt tiền tối đa của khung phạt từ 15 triệu đồng trở lên đối với cá nhân, từ 30 triệu đồng trở lên đối với tổ chức; đồng thời quy định đối với các trường hợp tính phạt theo tỷ lệ, số lần giá trị khoản thu trái pháp luật, số lợi bất chính hoặc giá trị sản phẩm, hàng hóa theo ngưỡng tương ứng.

Theo đại biểu, quyền giải trình không đơn thuần là một thủ tục trong quá trình xử phạt mà còn là cơ chế pháp lý quan trọng để người bị xem xét xử phạt trình bày ý kiến, cung cấp chứng cứ, làm rõ các tình tiết liên quan và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Thông qua giải trình, cơ quan có thẩm quyền cũng có thêm cơ sở đánh giá vụ việc toàn diện, khách quan, hạn chế những quyết định xử phạt thiếu chính xác.

Từ thực tiễn, đại biểu chỉ ra rằng tính chất phức tạp của hành vi vi phạm không phải lúc nào cũng tỷ lệ thuận với mức tiền phạt. Có những hành vi có mức phạt không lớn nhưng việc xác định lỗi, chủ thể vi phạm hoặc các tình tiết liên quan lại phức tạp, thậm chí tồn tại cách hiểu và áp dụng pháp luật khác nhau. Nếu không có quyền giải trình, người bị xử phạt sẽ không có cơ hội cung cấp chứng cứ, làm rõ các tình tiết liên quan để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình trước khi cơ quan có thẩm quyền ra quyết định.

Đồng tình với yêu cầu không mở rộng thủ tục giải trình tràn lan, tránh kéo dài thời gian và làm tăng chi phí hành chính, ĐBQH Hoàng Thị Thu Trang nhấn mạnh việc đơn giản hóa thủ tục phải được cân bằng với yêu cầu bảo vệ quyền của người dân và bảo đảm tính đúng đắn của quyết định xử phạt.

Từ đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung quyền yêu cầu giải trình đối với những vụ việc có căn cứ cho thấy chứng cứ còn mâu thuẫn, có ý kiến khác nhau về việc xác định hành vi, lỗi hoặc chủ thể vi phạm, kể cả khi mức phạt tiền chưa đạt ngưỡng quy định tại khoản 1 Điều 50.

Đồng thời, nghiên cứu mở rộng quyền giải trình đối với trường hợp áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả có tác động trực tiếp, đáng kể đến quyền tài sản, hoạt động sản xuất, kinh doanh và các quyền, lợi ích hợp pháp khác của cá nhân, tổ chức.

Theo đại biểu, việc mở rộng cần đi kèm những điều kiện, tiêu chí cụ thể để tránh bị lợi dụng nhằm kéo dài thời gian xử lý vi phạm. Cùng với đó, cần quy định rõ trách nhiệm của người có thẩm quyền xử phạt trong việc tiếp nhận, xem xét, đánh giá và thể hiện kết quả xử lý ý kiến giải trình trong hồ sơ vụ việc.

Đại biểu cũng đề nghị rà soát, làm rõ cách diễn đạt liên quan đến việc xác định tiền phạt theo tỷ lệ, số lần giá trị khoản thu trái pháp luật, giá trị sản phẩm, hàng hóa và các căn cứ tính phạt khác, bảo đảm dễ hiểu, thống nhất và thuận lợi trong áp dụng pháp luật.

Làm rõ điều kiện miễn và trách nhiệm xử lý hậu quả vi phạm

Góp ý khoản 6 Điều 66 về miễn thi hành biện pháp khắc phục hậu quả, ĐBQH Hoàng Thị Thu Trang đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc kỹ quy định này, bởi việc miễn tiền phạt, hình thức xử phạt bổ sung và miễn thi hành biện pháp khắc phục hậu quả có bản chất khác nhau.

Theo đại biểu, miễn tiền phạt và hình thức xử phạt bổ sung thể hiện chính sách nhân đạo của Nhà nước. Tuy nhiên, các chế tài này mang tính trừng phạt, răn đe, trong khi biện pháp khắc phục hậu quả tại khoản 1 Điều 29 dự thảo Luật còn nhằm thu hồi lợi ích bất hợp pháp, xử lý hậu quả thực tế, khôi phục tình trạng ban đầu, loại bỏ nguy cơ, bảo đảm tuân thủ pháp luật và bảo vệ trật tự quản lý nhà nước, lợi ích công cộng cũng như quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác.

“

Một doanh nghiệp gây ô nhiễm môi trường, một cá nhân xây dựng công trình trái phép hoặc một cơ sở kinh doanh đưa ra thị trường sản phẩm không bảo đảm an toàn, dù gặp khó khăn về kinh tế thì hậu quả của hành vi vi phạm vẫn tồn tại và cần được xử lý. Nếu chỉ căn cứ vào hoàn cảnh khó khăn để miễn nghĩa vụ khắc phục hậu quả, có thể dẫn đến tình trạng hậu quả vi phạm không được khắc phục, ảnh hưởng đến lợi ích của Nhà nước, cộng đồng và người dân

ĐBQH HOÀNG THỊ THU TRANG (Nghệ An)

Đồng tình với việc thực hiện chính sách nhân đạo đối với cá nhân, tổ chức thực sự gặp khó khăn do thiên tai, dịch bệnh hoặc các sự kiện bất khả kháng, song ĐBQH Hoàng Thị Thu Trang cho rằng chính sách này cần được thiết kế phù hợp với bản chất của từng loại nghĩa vụ pháp lý, từng biện pháp và mức độ ảnh hưởng đến lợi ích cộng đồng, bên thứ ba; không nên đồng nhất việc miễn chế tài với miễn trách nhiệm khắc phục hậu quả do hành vi vi phạm gây ra.

Một vấn đề khác được đặt ra là khoản 6 Điều 66 quy định việc xem xét miễn dựa trên tình trạng khó khăn và xác nhận của các cơ quan được liệt kê, nhưng cần làm rõ trách nhiệm xác minh, đánh giá điều kiện được miễn.

Theo đó, đại biểu đề nghị làm rõ phạm vi trách nhiệm xác minh của cơ quan xác nhận; trách nhiệm đánh giá đầy đủ điều kiện pháp lý của cơ quan có thẩm quyền quyết định miễn; tiêu chí xác định trường hợp “không còn điều kiện thi hành”, cũng như trách nhiệm xử lý khi hậu quả vi phạm vẫn tồn tại nhưng người vi phạm được miễn thi hành.

Để hoàn thiện quy định, đại biểu kiến nghị xác định cụ thể phạm vi, điều kiện được miễn và những trường hợp không được miễn, nhất là đối với các biện pháp cần thiết nhằm bảo vệ tính mạng, sức khỏe, môi trường, lợi ích công cộng và quyền, lợi ích hợp pháp của người khác.

Cùng với đó, cần thiết kế cơ chế thẩm tra điều kiện được miễn và bổ sung quy định về trách nhiệm xử lý hậu quả còn tồn tại trong trường hợp người vi phạm thực sự không có khả năng thi hành.

Diệp Anh