Chuyển đổi số bảo hiểm thất nghiệp: Thuận tiện cho người lao động, minh bạch trong quản lý
Chuyển đổi số đang mở ra cách tiếp cận mới trong thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp (BHTN): người lao động có thể nộp hồ sơ trực tuyến, tra cứu thông tin và tiếp cận cơ hội việc làm trên nền tảng số; cơ quan quản lý có thêm công cụ theo dõi, xử lý dữ liệu và nâng cao chất lượng phục vụ. Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi thủ tục được đơn giản hóa, dữ liệu được kết nối và mọi người lao động đều có khả năng tiếp cận dịch vụ.
Từ hồ sơ trực tiếp đến dịch vụ công trực tuyến
Trước đây, khi thực hiện thủ tục hưởng trợ cấp thất nghiệp, người lao động thường phải trực tiếp đến Trung tâm Dịch vụ việc làm để nộp hồ sơ, bổ sung giấy tờ và thực hiện các thủ tục liên quan. Với những người làm việc xa quê, ở địa bàn cách xa trung tâm hoặc vừa mất việc, việc đi lại nhiều lần có thể làm tăng chi phí và kéo dài thời gian tiếp cận chính sách.
Việc triển khai dịch vụ công trực tuyến đã mở thêm lựa chọn cho người lao động. Từ ngày 21/7/2025, 6 thủ tục liên quan đến BHTN được triển khai trên Cổng Dịch vụ công Quốc gia, gồm: giải quyết hưởng trợ cấp thất nghiệp; thông báo tìm kiếm việc làm hằng tháng trong trường hợp bất khả kháng; tạm dừng, tiếp tục, chấm dứt hưởng và chuyển nơi hưởng trợ cấp thất nghiệp. Người lao động có thể thực hiện thủ tục qua môi trường mạng thay vì phải đến trực tiếp cơ quan tiếp nhận như trước.
Việc kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư cũng góp phần giảm giấy tờ, hạn chế việc kê khai lại những thông tin đã có trong hệ thống. Đáng chú ý, thủ tục chuyển nơi hưởng trợ cấp thất nghiệp được thực hiện thuận tiện hơn, tạo điều kiện cho người lao động thay đổi nơi sinh sống hoặc tìm việc ở địa phương khác mà không bị hạn chế bởi địa giới hành chính.
Đây là bước tiến trong cải cách hành chính, nhưng cần nhấn mạnh rằng dịch vụ công trực tuyến là phương thức bổ sung, không phải yêu cầu bắt buộc thay thế hoàn toàn hình thức trực tiếp. Bộ Nội vụ từng lưu ý các địa phương không nên gây áp lực về chỉ tiêu hồ sơ trực tuyến, bởi một bộ phận người lao động, nhất là lao động phổ thông, chưa thành thạo giao dịch điện tử. Việc duy trì hỗ trợ trực tiếp và hướng dẫn thao tác cho người dân vì thế vẫn rất cần thiết.
Để dịch vụ thực sự thuận tiện, quy trình điện tử phải được thiết kế dễ sử dụng, có hướng dẫn rõ ràng về thành phần hồ sơ, thời hạn giải quyết và cách theo dõi kết quả. Người lao động cần biết hồ sơ đang ở bước nào, có phải bổ sung thông tin hay không và liên hệ với cơ quan nào khi phát sinh vướng mắc. Cùng với đó, cán bộ tiếp nhận cần được đào tạo để hỗ trợ người dân, xử lý hồ sơ trên hệ thống thống nhất, hạn chế tình trạng người lao động phải cung cấp lại thông tin hoặc đi lại nhiều lần.
Kết nối dữ liệu, nâng chất lượng dịch vụ việc làm
Chuyển đổi số trong BHTN không chỉ dừng ở việc đưa thủ tục hành chính lên môi trường mạng. Giá trị lớn hơn nằm ở khả năng kết nối dữ liệu giữa người lao động, doanh nghiệp, cơ quan bảo hiểm và hệ thống dịch vụ việc làm. Khi thông tin được cập nhật đầy đủ, cơ quan quản lý có thể theo dõi quá trình tham gia, giải quyết chế độ, đồng thời hỗ trợ người thất nghiệp tìm kiếm công việc phù hợp.
Ngày 14/4/2026, Bộ Nội vụ khai trương Sàn giao dịch việc làm quốc gia tại địa chỉ vieclam.gov.vn. Nền tảng được định hướng kết nối hơn 53,6 triệu lao động với gần 1 triệu doanh nghiệp, tạo hệ thống thông tin tập trung cho thị trường lao động. Người lao động có thể tạo hồ sơ, tìm kiếm và ứng tuyển việc làm trực tuyến; doanh nghiệp đăng tải nhu cầu tuyển dụng, tiếp cận nguồn nhân lực; cơ quan quản lý có thêm dữ liệu phục vụ theo dõi, phân tích và điều tiết thị trường.
Đáng chú ý, nền tảng ứng dụng công nghệ để phân tích, gợi ý việc làm dựa trên kỹ năng, kinh nghiệm và nhu cầu của người tìm việc. Nếu được cập nhật thường xuyên và vận hành hiệu quả, công cụ này có thể giúp rút ngắn khoảng cách giữa người lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp với doanh nghiệp có nhu cầu tuyển dụng. Thay vì chỉ nhận danh sách vị trí việc làm chung, người lao động có thêm cơ hội tiếp cận những công việc phù hợp với năng lực và điều kiện cá nhân.
Đối với chính sách BHTN, việc kết nối này cần được khai thác ngay từ khâu tư vấn. Khi tiếp nhận thông tin của người thất nghiệp, cơ quan dịch vụ việc làm cần cập nhật trình độ, kinh nghiệm, kỹ năng và nguyện vọng tìm việc; từ đó đối chiếu với nhu cầu tuyển dụng trên hệ thống để giới thiệu vị trí phù hợp. Trường hợp người lao động chưa đáp ứng yêu cầu, dữ liệu về nhu cầu kỹ năng có thể hỗ trợ tư vấn lựa chọn khóa học, đào tạo lại hoặc chuyển đổi nghề.
Dữ liệu cũng có vai trò quan trọng trong quản lý việc hưởng trợ cấp. Việc đối chiếu, cập nhật thông tin về tình trạng việc làm và quá trình tham gia BHTN giúp cơ quan chức năng giải quyết chế độ đúng đối tượng, kịp thời phát hiện trường hợp cần xác minh, hạn chế chi trả sai quy định. Tuy nhiên, việc khai thác dữ liệu phải bảo đảm chính xác, có cơ chế kiểm tra và phối hợp giữa các cơ quan; không thể chỉ dựa vào thông tin tự động để đưa ra quyết định ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động.
Luật Việc làm năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, đặt BHTN trong tổng thể chính sách việc làm, phát triển kỹ năng nghề và hệ thống thông tin thị trường lao động. Đây là cơ sở để tiếp tục hoàn thiện các nền tảng số, tăng cường liên thông dữ liệu và nâng cao chất lượng dịch vụ công.
Chuyển đổi số chỉ thực sự có ý nghĩa khi người lao động không chỉ nộp hồ sơ nhanh hơn mà còn được giải quyết quyền lợi chính xác, tiếp cận thông tin tuyển dụng và có thêm cơ hội quay lại thị trường. Khi công nghệ được triển khai đồng bộ với cải cách thủ tục, bảo vệ dữ liệu và hỗ trợ trực tiếp, BHTN sẽ phát huy tốt hơn vai trò là chính sách an sinh chủ động, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động trong giai đoạn mới.