Minh bạch chi phí giá điện, bảo đảm hỗ trợ đến đúng người

Kiểm soát chi phí, gắn thanh toán với khả năng cung ứng điện

Tán thành việc sửa đổi Luật Điện lực, đại biểu Bùi Văn Dũng nhấn mạnh, điện vừa là đầu vào của nền kinh tế, vừa gắn với đời sống mỗi gia đình. Một quyết định về giá điện tác động đến chi phí sản xuất, bữa cơm gia đình và khả năng chăm sóc người bệnh. Vì vậy, việc sửa luật phải đồng thời giải quyết yêu cầu bảo đảm đủ điện, thu hút đầu tư và phân chia chi phí công bằng.

Theo đại biểu, an ninh năng lượng đòi hỏi nguồn và lưới điện đồng bộ, dự phòng đủ mạnh. Điện ổn định, giá hợp lý góp phần hỗ trợ sản xuất, tăng trưởng hai con số. Dự thảo mở thêm cơ chế đầu tư cần đi đôi với kiểm soát chi phí và trách nhiệm giải trình.

Về cơ chế bù đắp chi phí hợp lý khi chưa kịp điều chỉnh giá điện, dự kiến quy định tại điểm b khoản 12 Điều 5, đại biểu đề nghị làm rõ chủ thể chi trả, khoản được bù đắp, nguồn kinh phí và thời hạn thực hiện. Đại biểu dẫn chiếu điểm c khoản 4 Điều 3 Luật Giá quy định giá điện và giá dịch vụ về điện thực hiện theo pháp luật điện lực, từ đó cho rằng giới hạn bù đắp cần được xác lập ngay trong Luật Điện lực.

Cụ thể, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc chỉ bù đắp những chi phí hợp lý, hợp lệ, đã được kiểm tra và chưa thu hồi; loại trừ khoản đã được hỗ trợ và chi phí phát sinh do lỗi quản lý. Chính phủ quy định nguồn, thời hạn, phương thức bù đắp và công khai kết quả. Trường hợp sử dụng ngân sách phải đáp ứng điều kiện chi tại khoản 2 Điều 12 Luật Ngân sách nhà nước. Nguyên tắc này cũng cần được thể hiện thống nhất trong cơ chế điều chỉnh giá tại Điều 52.

Ghi nhận giá bán lẻ điện bình quân giảm 2% từ ngày 1/11/2026, đại biểu nhấn mạnh, luật cần bảo đảm người dân thực sự được hưởng lợi từ tiết kiệm chi phí và hiệu quả quản trị.

Đối với cơ chế thu hút đầu tư, đại biểu lưu ý khoản 55 Điều 4 của dự thảo đã gắn giá công suất với khả năng sẵn sàng cung cấp điện. Với nhà máy điện đối tác công tư, đại biểu đề nghị bổ sung tại điểm b khoản 1 Điều 51 nguyên tắc kiểm chứng khả năng này, giảm trừ thanh toán khi không đáp ứng cam kết và không tính trùng chi phí giữa các thành phần.

Theo đại biểu, nhà đầu tư cần cơ chế thu hồi vốn rõ ràng, đồng thời người mua điện phải nhận được chất lượng cung ứng tương xứng.

Thận trọng áp dụng giá điện theo giờ, hỗ trợ cả người thuê trọ

Quan tâm đến nội dung giá điện sinh hoạt theo giờ được bổ sung tại điểm b khoản 1 và điểm c khoản 3 Điều 50, đại biểu Bùi Văn Dũng cho rằng cơ chế này có thể khuyến khích dịch chuyển tiêu dùng, giảm áp lực đầu tư nguồn và lưới điện. Tuy nhiên, công tơ đo được thời gian sử dụng điện chưa có nghĩa mọi gia đình đều có khả năng thay đổi thời gian sinh hoạt.

Đại biểu phân tích, một cơ sở sản xuất có thể sắp xếp lại ca máy, nhưng gia đình công nhân tan ca buổi chiều khó chuyển bữa cơm hay giờ học của con sang đêm khuya. Cùng một tín hiệu giá, khả năng thích ứng của các nhóm sử dụng điện rất khác nhau.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung vào điểm b khoản 1 Điều 50 các điều kiện thực hiện, gồm thí điểm, đánh giá tác động theo nhóm hộ; công khai cách tính; bảo đảm đo đếm chính xác và giải quyết khiếu nại.

Trước khi áp dụng, cần tính thử và gửi hai phương án hóa đơn dựa trên dữ liệu sử dụng điện thực tế để người dân so sánh; đồng thời làm rõ quan hệ giữa giá theo giờ và giá bậc thang. Theo đại biểu, đây là cách cụ thể hóa quyền được cung cấp thông tin tại khoản 2 Điều 4 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Về chính sách hỗ trợ tiền điện được bổ sung tại điểm c khoản 13 Điều 5, đại biểu đề nghị làm rõ tiêu chí xác định đối tượng, trách nhiệm bảo đảm kinh phí, phương thức chi trả và thời điểm hỗ trợ tương ứng với lộ trình xóa bù chéo.

Dẫn kinh nghiệm Singapore công khai các thành phần giá điện, đồng thời hỗ trợ hóa đơn điện, nước và dịch vụ tiện ích cho hộ đủ điều kiện, đại biểu cho rằng cách làm này giúp minh bạch chi phí cung ứng và khoản hỗ trợ.

Đối với Việt Nam, đại biểu đề nghị đặc biệt chú ý người thuê trọ, hộ khó khăn chưa đứng tên hợp đồng điện; không để thủ tục khiến hỗ trợ chỉ dừng ở chủ công tơ, chưa đến được người cần hỗ trợ.

Đại biểu Bùi Văn Dũng nhấn mạnh, một chính sách điện tốt phải quan tâm cả nhà đầu tư hàng nghìn tỷ đồng và người dân phải cân nhắc từng khoản chi cuối tháng. Khi người dân hiểu vì sao phải trả, được bảo vệ lúc khó khăn và được cung cấp điện ổn định, cải cách mới có sức thuyết phục bền vững.

Đào Cảnh