Bảo đảm thống nhất khi áp dụng pháp luật về trưng mua, trưng dụng tài sản

Đảm bảo tính thống nhất, chính xác, tránh chồng chéo

Theo đại biểu, việc sửa đổi Luật nhằm đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp; tăng cường công khai, minh bạch, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân có tài sản; đồng thời bảo đảm phù hợp với Hiến pháp năm 2013 và đồng bộ với các luật có liên quan được ban hành sau năm 2008.

Về cơ bản, đại biểu nhất trí cao với nhiều nội dung của dự thảo Luật sau chỉnh lý. Tuy nhiên, đối với quy định về áp dụng pháp luật tại Điều 4, đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ để bảo đảm tính thống nhất, chính xác, tránh chồng chéo.

Đại biểu Đỗ Thị Việt Hà cho rằng, khoản 1 Điều 4 đã xác định nguyên tắc việc trưng mua, trưng dụng tài sản phải tuân thủ Luật này, đồng thời quy định một số trường hợp loại trừ. Tuy nhiên, cần làm rõ việc các khoản 5, 6 của Điều 4 có thuộc trường hợp loại trừ này hay không, bởi cả hai khoản đều quy định việc áp dụng theo pháp luật khác.

Đối với khoản 2, đại biểu nhận thấy quy định về trưng dụng đất, khu vực biển để thực hiện hoạt động lấn biển còn chưa thật rõ. Dự thảo quy định nội dung này thực hiện theo pháp luật về đất đai, trừ một số vấn đề như hình thức, hiệu lực của quyết định trưng dụng, thời hạn trưng dụng, thời hạn gia hạn, quyền và trách nhiệm của cơ quan nhà nước, quyền và nghĩa vụ của người có đất trưng dụng.

Theo đại biểu, cần xác định rõ những nội dung này sẽ được áp dụng theo quy định của pháp luật nào. Nếu chỉ xác định trường hợp và thẩm quyền trưng dụng đất, khu vực biển thì có thể quy định theo hướng trường hợp, thẩm quyền quyết định trưng dụng thực hiện theo pháp luật về đất đai. Các nội dung khác về trưng dụng sẽ thực hiện theo Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản, qua đó bảo đảm đồng bộ với cách quy định tại khoản 4.

Đối với khoản 3, đại biểu Đỗ Thị Việt Hà lưu ý quy định trường hợp luật khác ban hành trước ngày Luật này có hiệu lực có quy định về trưng mua, trưng dụng tài sản thì áp dụng quy định của luật đó về trường hợp, thẩm quyền quyết định trưng mua, trưng dụng; các nội dung khác áp dụng thống nhất theo Luật này, trừ trường hợp luật khác bảo đảm quyền, lợi ích của người có tài sản trưng mua, trưng dụng cao hơn.

Đại biểu cho rằng cách quy định này còn chưa rõ, nhất là tiêu chí xác định thế nào là “bảo đảm quyền, lợi ích... cao hơn”. Trong khi đó, Điều 12 dự thảo Luật đã quy định về quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của người có tài sản trưng mua, trưng dụng nhưng không quy định về “lợi ích” của chủ thể này, cũng không có điều khoản giao Chính phủ quy định chi tiết.

Khoản 4 cũng cần được rà soát để bảo đảm thống nhất với khoản 1, bởi dự thảo quy định luật khác ban hành sau khi Luật này có hiệu lực chỉ được quy định khác về trường hợp, thẩm quyền quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản.

Không nên tạo thêm tầng nấc trong áp dụng pháp luật

Đối với khoản 5 và khoản 6 mới được bổ sung, đại biểu Đỗ Thị Việt Hà đề nghị tiếp tục xem xét sự cần thiết, tính đầy đủ và hợp lý của việc liệt kê các trường hợp không thuộc phạm vi trưng dụng, trưng mua theo Luật này. Cụ thể, khoản 5 quy định việc trưng dụng tài sản không bao gồm trường hợp cung cấp dữ liệu cho Nhà nước theo Luật Dữ liệu, xử lý dữ liệu cá nhân theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và bắt buộc chuyển giao quyền sử dụng đối với sáng chế theo Luật Sở hữu trí tuệ. Khoản 6 quy định việc trưng mua tài sản không áp dụng đối với hàng dự trữ quốc gia, tài sản công.

Từ đó, đại biểu đề nghị làm rõ các quy định này thực chất là nguyên tắc áp dụng pháp luật hay nhằm xác định những nội dung không thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật; đồng thời cần xem xét các quy định này có thuộc trường hợp loại trừ được nêu tại khoản 1 Điều 4 hay không.

Đại biểu Đỗ Thị Việt Hà dẫn Công văn số 328/CV-UBTVQH ngày 30/10/2026 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội gửi Chính phủ, Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao về rà soát các Bộ luật, Luật, Nghị quyết trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ Hai. Theo đó, Ủy ban Thường vụ Quốc hội lưu ý việc nhiều luật, nghị quyết quy định về ưu tiên áp dụng pháp luật có thể tiềm ẩn nguy cơ phát sinh xung đột, phức tạp trong thực tiễn; đồng thời đề nghị chỉ những luật có phạm vi điều chỉnh, nội dung cụ thể liên quan đến nhiều luật khác mới nên quy định về áp dụng pháp luật.

Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cân nhắc kỹ sự cần thiết của quy định về áp dụng pháp luật tại Điều 4. Nguyên tắc áp dụng pháp luật đã được quy định trong Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và đang tiếp tục được quy định rõ hơn trong dự thảo Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật trình Quốc hội tại kỳ họp này.

Theo đại biểu, không nên quy định theo hướng ưu tiên áp dụng luật khác hoặc cho phép luật khác quy định khác với Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản, bởi có thể ảnh hưởng đến tính thống nhất, minh bạch của hệ thống pháp luật, đồng thời tạo khả năng phân tán và bị lạm dụng trong quá trình áp dụng.

Mặt khác, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát, cập nhật các trường hợp trưng mua, trưng dụng để phù hợp với Hiến pháp và một số luật như Luật Quốc phòng, Luật An ninh mạng, Luật Phòng, chống khủng bố. Nếu sau khi Luật có hiệu lực phát sinh trường hợp trưng mua, trưng dụng mới phù hợp với Hiến pháp thì có thể đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật, qua đó bảo đảm phù hợp với Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Trường hợp cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục giữ quy định về áp dụng pháp luật, đại biểu đề nghị tiếp tục làm rõ những vấn đề còn chưa thống nhất, đồng thời thu gọn quy định theo hướng: về nguyên tắc, việc trưng mua, trưng dụng tài sản phải tuân thủ Luật này; riêng việc trưng dụng đất, khu vực biển để thực hiện hoạt động lấn biển thực hiện theo pháp luật về đất đai.

Đối với trường hợp luật được ban hành sau khi Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản có hiệu lực có quy định khác về trường hợp, thẩm quyền trưng mua, trưng dụng tài sản, đại biểu đề nghị chỉ cần quy định thực hiện theo quy định về trường hợp, thẩm quyền trưng mua, trưng dụng tài sản tại luật đó. Theo đại biểu Đỗ Thị Việt Hà, cách tiếp cận này sẽ góp phần bảo đảm rõ ràng, thống nhất trong áp dụng pháp luật, hạn chế chồng chéo và tránh tạo thêm những tầng nấc không cần thiết trong quá trình thực hiện Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản.

H.Nga