Ứng cứu kịp thời nhưng phải bồi thường thỏa đáng cho người dân
Thảo luận tại hội trường về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), ĐBQH Vũ Văn Tiến (TP. Hải Phòng) đề nghị đánh giá kỹ tác động của việc trưng dụng đối với tài sản đang phục vụ giáo dục, y tế và các dịch vụ thiết yếu. Trên cơ sở đó, cụ thể hóa nguyên tắc tại khoản 7 Điều 6, bổ sung trách nhiệm xem xét phương án thay thế, duy trì dịch vụ trong thời gian trưng dụng và khôi phục hoạt động kịp thời, nhưng không làm chậm việc ứng cứu trong tình huống khẩn cấp.
Đại biểu cũng đề nghị có cơ chế thẩm định giá độc lập và bồi thường thỏa đáng cho người dân.
Không để trưng dụng làm gián đoạn dịch vụ thiết yếu
Góp ý về dự án Luật, đại biểu Vũ Văn Tiến cho rằng việc trưng mua, trưng dụng tài sản tuy không thường xuyên được áp dụng nhưng có ý nghĩa đặc biệt trong những thời khắc cam go nhất. Thực tiễn ứng phó với bão lũ và đại dịch Covid-19 cho thấy, vai trò của việc huy động kịp thời nguồn lực để ứng cứu, bảo vệ tính mạng, sức khỏe của Nhân dân và giảm thiểu thiệt hại.
Hiện nay, thiên tai, dịch bệnh ngày càng khó lường, tài sản cần huy động ngày càng đa dạng, trong khi tổ chức bộ máy chính quyền và pháp luật liên quan đã có nhiều thay đổi. Vì vậy, đại biểu đánh giá việc sửa đổi Luật lần này rất cấp thiết.
“Thiên tai, nhân tai có thể ập đến bất ngờ, nhưng ứng cứu không thể bị động hay trì hoãn. ‘Cứu người như cứu hỏa’, nếu chậm trễ huy động phương tiện, vật tư sẽ dẫn đến đánh mất cơ hội cứu sống con người khi sinh tử cận kề. Vì vậy, pháp luật cần đi trước mở đường, tạo cơ sở để cơ quan chức năng quyết định nhanh, hành động kịp thời, không để vướng mắc cản trở việc cứu hộ, cứu nạn trong hiểm nguy”, đại biểu nhấn mạnh.
Từ yêu cầu vừa ứng cứu kịp thời, vừa bảo đảm quyền lợi và đời sống người dân, đại biểu góp ý hai nội dung cụ thể:
Về nguyên tắc trưng mua, trưng dụng tài sản, đại biểu cho rằng việc huy động nguồn lực đúng lúc, đúng chỗ có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Nhưng phải làm sao giải quyết được yêu cầu trước mắt mà không làm phát sinh những khó khăn, hệ lụy khác.
Theo đại biểu, đại dịch Covid-19 tại nhiều địa phương trong cả nước đã để lại bài học sâu sắc về huy động nguồn lực. Khi dịch bùng phát, một số địa phương liên tục mở rộng bệnh viện dã chiến, huy động cơ sở vật chất, phương tiện và nhân lực, nhưng có thời điểm vẫn không đáp ứng kịp nhu cầu điều trị. Một số trường học, ký túc xá được sử dụng phục vụ chống dịch, sau đó phải bố trí phương án hoàn trả để khôi phục hoạt động giáo dục.
Ghi nhận dự thảo đã bổ sung nguyên tắc hạn chế tối đa ảnh hưởng đến việc cung cấp các dịch vụ thiết yếu cho người dân tại khoản 7 Điều 6, tuy nhiên, đại biểu đánh giá quy định này còn khái quát, chưa làm rõ phải thực hiện như thế nào trong thực tế.
Đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo đánh giá kỹ hơn tác động của việc trưng dụng đối với tài sản đang phục vụ giáo dục, y tế và các dịch vụ thiết yếu. Trên cơ sở đó, bổ sung quy định về trách nhiệm xem xét phương án thay thế, duy trì dịch vụ trong thời gian trưng dụng và khôi phục hoạt động kịp thời khi điều kiện cho phép, bảo đảm không làm chậm việc ứng cứu trong tình huống khẩn cấp.
Bảo đảm người dân được bồi thường đầy đủ, công bằng
Về xác định giá, bồi thường thiệt hại và hoàn trả tài sản, đại biểu Vũ Văn Tiến nhấn mạnh: “Trưng mua, trưng dụng là huy động tài sản riêng để phục vụ lợi ích chung. Đối với người dân, tài sản nhiều khi là kế sinh nhai của cả gia đình, là thành quả đánh đổi bằng mồ hôi, công sức và sự chắt chiu, dành dụm một nắng hai sương”.
Đại biểu ghi nhận Điều 19, Điều 20, Điều 28 và Điều 29 dự thảo đã quy định về xác định giá, thanh toán, hoàn trả và bồi thường. Tuy nhiên, điều đại biểu quan tâm hơn không chỉ là có quy định, mà là quy định có bảo đảm người dân được bồi thường đầy đủ, công bằng hay không?
Phân tích Điều 19, đại biểu cho biết dự thảo quy định cơ chế thẩm định lại giá khi người dân không đồng thuận, nhưng doanh nghiệp thẩm định giá vẫn do người có thẩm quyền quyết định trưng mua thuê. Từ đó, đại biểu đặt câu hỏi: cơ chế nào bảo đảm việc xác định lại giá thực sự độc lập, khách quan, đặc biệt khi thời điểm thẩm định có thể kéo dài đến sau khi chấm dứt trường hợp trưng mua?
Đối với trưng dụng, đại biểu băn khoăn tài sản được hoàn trả nếu có hư hỏng sẽ được khắc phục ra sao, phần thu nhập bị mất sẽ được tính, được bồi thường như thế nào mới thực sự thỏa đáng?
Vì vậy, đại biểu Vũ Văn Tiến đề nghị hoàn thiện cơ chế xác định lại giá với sự tham gia của tổ chức thẩm định độc lập khi có bất đồng; quy định cụ thể căn cứ xác định thu nhập bị mất, chi phí khôi phục và trách nhiệm bồi thường; đồng thời, quy định bắt buộc xác nhận hiện trạng tài sản khi bàn giao và hoàn trả.