Tránh kéo dài thời gian trưng dụng tài sản qua nhiều lần gia hạn

Bảo đảm khả năng ứng phó trong tình huống đặc biệt cấp bách

Qua nghiên cứu dự thảo Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản ngày 1/11/2026 và đối chiếu với dự thảo trình Quốc hội tháng 10/2026, ĐBQH Trần Đức Thuận ghi nhận cơ quan soạn thảo đã nghiêm túc nghiên cứu, tiếp thu, chỉnh lý nhiều nội dung quan trọng, nhất là về điều kiện, thẩm quyền trưng mua, trưng dụng tài sản; bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người có tài sản; trách nhiệm của cơ quan nhà nước và việc xử lý các tình huống cấp bách.

Cơ bản tán thành nội dung dự thảo Luật, đại biểu góp ý ba vấn đề nhằm tiếp tục hoàn thiện các quy định, bảo đảm tính khả thi, đáp ứng yêu cầu quốc phòng, an ninh và bảo vệ quyền tài sản hợp pháp của người dân.

Về thẩm quyền quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản tại khoản 1 Điều 17 và khoản 1 Điều 24, đại biểu cho biết dự thảo quy định thẩm quyền thuộc một số Bộ trưởng, Chủ tịch UBND cấp tỉnh, cấp xã trong những trường hợp nhất định và người có thẩm quyền theo luật khác; đồng thời quy định không được phân cấp thẩm quyền này.

Theo đại biểu, quy định như vậy là cần thiết nhằm kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng quyền lực nhà nước, bởi trưng mua, trưng dụng tài sản là biện pháp hành chính đặc biệt, tác động trực tiếp đến quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản của tổ chức, cá nhân.

Tuy nhiên, trong thực tiễn quốc phòng, an ninh, nhất là khi xảy ra chiến tranh, thiết quân luật, khủng bố, thảm họa hoặc tình huống khẩn cấp, yêu cầu huy động phương tiện, trang thiết bị, công trình và tài sản có thể phát sinh rất nhanh, trong khi điều kiện thông tin liên lạc, chỉ huy có thể bị gián đoạn.

Nếu không có cơ chế xử lý phù hợp, khả năng ứng phó có thể bị ảnh hưởng, thậm chí bỏ lỡ thời điểm quyết định để bảo vệ tính mạng Nhân dân và thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh.

Từ thực tế đó, đại biểu Trần Đức Thuận đề nghị nghiên cứu bổ sung cơ chế thực hiện thẩm quyền trong tình huống quốc phòng, an ninh đặc biệt cấp bách; xác định rõ phạm vi ủy quyền, trách nhiệm của người quyết định, cơ chế thông tin, xác nhận và kiểm tra sau khi thực hiện.

Đồng thời, cơ chế này phải bảo đảm thống nhất với pháp luật về quốc phòng, an ninh và phòng thủ dân sự, không mở rộng thẩm quyền một cách tùy tiện.

“

Mỗi lần gia hạn phải có lý do cụ thể, được kiểm tra, giám sát và bảo đảm đầy đủ quyền lợi của người có tài sản. Đối với trường hợp gia hạn nhiều lần cần quy định trách nhiệm rà soát định kỳ và giải trình của người có thẩm quyền. Khi không còn nhu cầu thì phải chấm dứt trưng dụng, hoàn trả tài sản ngay, không nhất thiết phải chờ hết thời hạn.

ĐBQH TRẦN ĐỨC THUẬN (NGHỆ AN)

Kiểm soát chặt chẽ việc gia hạn, bảo đảm quyền lợi của người có tài sản

Góp ý về thời hạn và gia hạn trưng dụng tài sản tại Điều 25, đại biểu Trần Đức Thuận cho biết khoản 3 Điều 25 dự thảo Luật quy định trường hợp hết thời hạn trưng dụng mà căn cứ làm phát sinh nhu cầu trưng dụng vẫn còn và chưa có biện pháp thay thế phù hợp thì được gia hạn, mỗi lần không quá 15 ngày.

Tuy nhiên, quy định này chưa xác định giới hạn số lần gia hạn hoặc tổng thời gian gia hạn. Theo đại biểu, trên thực tế có thể xảy ra tình trạng tài sản của người dân, doanh nghiệp bị trưng dụng kéo dài qua nhiều lần gia hạn, ảnh hưởng đến quyền sử dụng tài sản, hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống.

Mặt khác, đối với nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, có những tình huống đặc biệt kéo dài, không thể xác định trước thời điểm kết thúc. Vì vậy, nếu quy định cứng về tổng thời gian trưng dụng cũng có thể gây khó khăn cho việc thực hiện nhiệm vụ.

Để giải quyết vấn đề này, đại biểu đề nghị chỉnh lý khoản 3 Điều 25 theo hướng việc gia hạn phải căn cứ vào nhu cầu thực tế, tính cần thiết và khả năng sử dụng tài sản thay thế. Mỗi lần gia hạn phải có lý do cụ thể, được kiểm tra, giám sát và bảo đảm đầy đủ quyền lợi của người có tài sản.

Đối với trường hợp gia hạn nhiều lần, cần quy định trách nhiệm rà soát định kỳ và giải trình của người có thẩm quyền. Khi không còn nhu cầu thì phải chấm dứt trưng dụng, hoàn trả tài sản ngay, không nhất thiết phải chờ hết thời hạn.

Liên quan đến xác định giá và thanh toán tiền trưng mua tài sản tại Điều 19 và Điều 20, đại biểu cho biết khoản 2 Điều 19 dự thảo Luật quy định trường hợp người có tài sản không đồng ý với giá trưng mua thì giá ghi trong quyết định là giá tạm tính; người có tài sản vẫn phải chấp hành quyết định. Việc xác định lại giá được hoàn thành trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày chấm dứt trường hợp trưng mua.

Theo đại biểu, quy định này đáp ứng yêu cầu huy động tài sản kịp thời nhưng cũng đặt ra vấn đề cần quan tâm. Nếu tình trạng khẩn cấp kéo dài, việc xác định lại giá chính thức có thể bị chậm đáng kể, trong khi tài sản đã được Nhà nước tiếp nhận, sử dụng.

Đối với doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc chậm xác định giá, thanh toán phần chênh lệch có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn vốn và khả năng duy trì sản xuất, kinh doanh.

Vì vậy, đại biểu đề nghị nghiên cứu quy định thời hạn xác định lại giá theo hướng gắn với thời điểm bàn giao tài sản, có ngoại lệ đối với trường hợp bất khả kháng; bảo đảm việc định giá khách quan, độc lập, phù hợp với giá thị trường tại thời điểm quyết định trưng mua.

Đồng thời, tại Điều 20, cần bảo đảm thanh toán kịp thời theo giá tạm tính, thanh toán đầy đủ phần chênh lệch sau khi xác định lại giá và thực hiện nghiêm trách nhiệm bồi thường do chậm thanh toán.

Nhấn mạnh trưng mua, trưng dụng tài sản là công cụ pháp lý đặc biệt để Nhà nước huy động nguồn lực trong những tình huống thật cần thiết, đại biểu Trần Đức Thuận cho rằng việc hoàn thiện dự thảo Luật cần bảo đảm hài hòa ba yêu cầu: quyết định kịp thời, thực hiện đúng thẩm quyền và bảo vệ đầy đủ quyền, lợi ích hợp pháp của người có tài sản.

Có như vậy, Luật mới vừa đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc, bảo đảm an ninh quốc gia, ứng phó hiệu quả với các tình huống khẩn cấp, vừa tạo được sự đồng thuận, tin tưởng và tự giác chấp hành của Nhân dân.

Diệp Anh