Tháo gỡ vướng mắc về thủ tục, bảo vệ thành quả của người sáng tạo
Góp ý dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ tại phiên thảo luận hội trường sáng 3/11, ĐBQH Bùi Văn Dũng (Thanh Hóa) đề nghị quy định rõ trách nhiệm giải quyết thủ tục chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp, bảo đảm tính khách quan trong giám định và hoàn thiện cơ chế bảo hộ giống cây trồng. Các quy định sửa đổi cần giúp người sáng tạo thuận lợi khai thác, bảo vệ quyền và nhận được lợi ích xứng đáng với công sức của mình.
Công khai tiến độ xử lý chuyển nhượng, bảo đảm khách quan trong giám định
Tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ, ĐBQH Bùi Văn Dũng cho rằng, thời gian qua, pháp luật sở hữu trí tuệ đã có bước tiến về bảo hộ và khai thác thương mại. Luật năm 2025 đã bổ sung quy định về tài sản trí tuệ, môi trường số, trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, thủ tục và năng lực thực thi vẫn còn những hạn chế như báo cáo giải trình đã nêu. Một quyền được công nhận nhưng khó chuyển nhượng, khó bảo vệ thì giá trị đối với người sáng tạo vẫn bị hạn chế.
Theo đại biểu, lần sửa đổi này cần tháo gỡ những vướng mắc đó, đồng bộ với Luật sửa đổi Luật Đầu tư năm 2026 về dịch vụ giám định và kiện toàn quản lý quyền đối với giống cây trồng. Phạm vi sửa đổi không rộng nhưng phải rõ trách nhiệm, tránh để doanh nghiệp phải chờ hướng dẫn.
Về chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp, đại biểu đánh giá khoản 2 và khoản 3 Điều 138 dự kiến sửa đổi đã phân biệt hiệu lực hợp đồng giữa các bên với thời điểm chuyển nhượng quyền có hiệu lực khi được ghi nhận. Quy định này phù hợp với Điều 401 Bộ luật Dân sự về hiệu lực hợp đồng và ngoại lệ theo luật chuyên ngành.
Tuy nhiên, đại biểu đề nghị làm rõ trách nhiệm của cơ quan ghi nhận. Chẳng hạn, doanh nghiệp đã trả tiền mua nhãn hiệu nhưng chưa được ghi nhận là chủ sở hữu; thời gian chờ kéo dài sẽ ảnh hưởng đến việc khai thác, bảo vệ quyền.
Dù báo cáo đã nêu thời hạn, quy trình tại thông tư theo khoản 4 Điều 97, đại biểu vẫn đề nghị bổ sung khoản 1c Điều 97, quy định cơ quan quản lý nhà nước về quyền sở hữu công nghiệp có trách nhiệm công khai tiến độ xử lý yêu cầu, thông báo lý do chậm giải quyết và cập nhật thông tin chuyển nhượng. Việc ghi nhận trách nhiệm này ngay trong luật sẽ tăng tính ràng buộc. Đồng thời, cần đối chiếu hồ sơ, chi phí để việc chuyển sang sửa văn bằng thực sự giảm việc cho người dân.
Đối với chất lượng giám định khi bãi bỏ điều kiện kinh doanh, đại biểu đồng tình với việc dự thảo Điều 201 bổ sung nghĩa vụ thông báo, công khai thông tin chuyên môn và xác định kết luận giám định là một nguồn chứng cứ.
Để bảo đảm tính khách quan, đại biểu đề nghị bổ sung điểm e vào khoản 3 Điều 201, quy định chủ thể giám định phải từ chối giám định khi có quyền, lợi ích liên quan đến đối tượng, vụ việc giám định hoặc có lý do khác ảnh hưởng đến tính khách quan của kết luận.
Báo cáo giải trình cho biết nghĩa vụ từ chối giám định đã được quy định tại nghị định. Tuy nhiên, theo đại biểu, cần nâng nguyên tắc này lên luật khi mở rộng chủ thể cung cấp dịch vụ. Người đang đại diện cho một bên tranh chấp không thể đồng thời giám định chính vụ việc đó.
Đại biểu cũng đề nghị, theo khoản 6 Điều 201, Chính phủ cần cụ thể hóa cách kiểm chứng kết luận, xử lý kết quả mâu thuẫn và trách nhiệm bồi thường. Việc hướng dẫn phải giữ ranh giới với giám định tư pháp tại khoản 1 Điều này, không tái lập điều kiện kinh doanh đã bãi bỏ.
Hoàn thiện cơ chế phối hợp, bảo vệ quyền của người chọn giống
Về bảo hộ giống cây trồng, ĐBQH Bùi Văn Dũng đánh giá quy định tại khoản 2 Điều 178 cho phép người đăng ký tự khảo nghiệm là hướng tích cực. Đại biểu dẫn kinh nghiệm Singapore có cơ chế xem xét báo cáo khảo nghiệm từ thành viên khác của UPOV, qua đó gợi mở việc giảm khảo nghiệm trùng lặp, đi cùng với kiểm chứng dữ liệu.
Liên quan đến phối hợp giữa các cơ quan, báo cáo đề nghị nghiên cứu khoản 4 Điều 13 Luật Trồng trọt khi sửa đổi toàn diện luật này. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng cơ chế phối hợp phải sẵn sàng khi chuyển đầu mối bảo hộ sang Bộ Khoa học và Công nghệ.
Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị bổ sung vào khoản 5 Điều 11 nội dung giao Chính phủ quy định cơ chế phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền trong việc cấp đồng thời quyết định công nhận lưu hành và Bằng bảo hộ giống cây trồng theo pháp luật về trồng trọt.
Đối với khoản 3 Điều 170, đại biểu đề nghị bổ sung việc nhắc hạn nộp lệ phí bằng phương tiện điện tử cho chủ Bằng bảo hộ. Đây là nội dung gắn với yêu cầu tạo điều kiện để người chọn giống bảo vệ thành quả nghiên cứu khi sơ suất thủ tục.
Báo cáo cho biết dự thảo thông tư đã dành thời hạn sáu tháng để khắc phục sau đình chỉ. Đại biểu đề nghị cân nhắc đưa thời hạn này và mốc tính thời hạn vào khoản 5 Điều 170.
"Mỗi điều khoản sửa đổi đều giúp người sáng tạo yên tâm làm việc, nhận được lợi ích xứng đáng với công sức của mình. Bảo vệ thành quả hôm nay cũng là giữ niềm tin để họ tiếp tục sáng tạo ngày mai'', đại biểu Bùi Văn Dũng nhấn mạnh.