Mở rộng nguồn luật sư đi đôi với chuẩn hóa năng lực hành nghề thực chất
Góp ý vào dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi), ĐBQH Cao Mạnh Linh (Thanh Hóa) cho rằng, mở rộng nguồn đào tạo luật sư chất lượng cao phục vụ hội nhập quốc tế là cần thiết, song đại biểu cũng lưu ý, mở rộng nguồn luật sư cần đi cùng cơ chế bảo đảm trang bị kiến thức nền tảng và năng lực hành nghề thực chất.
Thu hút nhân lực có chuyên môn sâu, liên ngành
Đề cập việc mở rộng nguồn đào tạo luật sư chất lượng cao phục vụ hội nhập quốc tế, liên quan đến Điều 7 và Điều 10 của dự thảo Luật, ĐBQH Cao Mạnh Linh nhấn mạnh, mở rộng nguồn luật sư cần đi cùng cơ chế bảo đảm trang bị kiến thức nền tảng và năng lực hành nghề thực chất.
Dẫn Báo cáo tổng kết thi hành Luật, đại biểu cho biết, cuối năm 2025, cả nước có 22.098 luật sư, tăng hơn năm lần so với năm 2007. Tuy nhiên, việc phát triển đội ngũ luật sư thông thạo ngoại ngữ, có kiến thức chuyên sâu về thương mại quốc tế chưa đạt kỳ vọng; sự tham gia tư vấn, thẩm định pháp lý các dự án lớn của Chính phủ còn hạn chế.
Theo đại biểu, khi triển khai Nghị quyết số 222 về Trung tâm tài chính quốc tế và Luật Tòa án chuyên biệt số 150 năm 2025, nhu cầu về đội ngũ này càng cấp thiết. Bên cạnh đó, điểm b khoản 5 Điều 24 dự thảo yêu cầu ý kiến tư vấn pháp luật Việt Nam do tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài tại Việt Nam cung cấp phải do luật sư Việt Nam thực hiện và ký. Quy định này càng cho thấy sự cần thiết phải chuẩn bị đội ngũ luật sư Việt Nam vừa vững pháp luật, vừa am hiểu tài chính, thương mại quốc tế, công nghệ để đảm nhận công việc trong môi trường hội nhập.
Qua tiếp thu ý kiến tại tổ, khoản 2 Điều 7 dự thảo đã thu hẹp ngoại lệ, chỉ áp dụng đối với người có bằng luật sau đại học tại các quốc gia không đào tạo cử nhân luật. Đối với Việt Nam, dự thảo vẫn xác định bằng cử nhân luật là tiêu chuẩn bắt buộc.
Đồng tình với yêu cầu bảo đảm nền tảng pháp luật, đại biểu Cao Mạnh Linh cho rằng, cách tiếp cận này chưa giải quyết được nhu cầu thu hút người có chuyên môn sâu về tài chính, thương mại quốc tế, công nghệ trong nước chuyển sang hành nghề luật sư. Việc phân biệt theo bằng cấp trong nước hay nước ngoài cũng chưa phù hợp, chưa bảo đảm đánh giá thực chất năng lực và kiến thức của người muốn chuyển nghề.
Theo dự thảo, người đã có bằng đại học ngành khác, kể cả người có bằng thạc sĩ, tiến sĩ luật trong nước, nếu muốn hành nghề luật sư vẫn phải bổ sung bằng cử nhân luật. Trong khi đó, việc học thêm văn bằng hai cử nhân luật theo một số chương trình hiện nay mất từ 2,5 đến 3 năm.
Đại biểu đặt vấn đề: “Thay vì bắt buộc hoàn thành thêm một văn bằng, cần xem xét khả năng yêu cầu người học bổ sung đầy đủ kiến thức pháp luật còn thiếu theo chương trình đạt chuẩn, bảo đảm thời gian và chi phí hợp lý”.
Trước ý kiến tại tổ cho rằng nguồn cử nhân luật không thiếu nên cần thận trọng khi mở rộng đối tượng, đại biểu cho rằng, nguồn cử nhân luật dồi dào chưa đồng nghĩa đã đáp ứng đủ nhu cầu về luật sư có năng lực chuyên sâu, liên ngành, có khả năng đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế. Vì vậy, mở thêm lộ trình chuyển đổi hợp lý, thực chất cho người có chuyên môn tốt về tài chính, thương mại quốc tế, công nghệ là một hướng bổ sung nguồn nhân lực cần thiết.
Thống nhất chuẩn kiến thức, đánh giá thực chất năng lực hành nghề
Đồng tình với lo ngại của cơ quan thẩm tra, ĐBQH Cao Mạnh Linh nhấn mạnh, mở rộng đối tượng phải gắn với chuẩn kiến thức pháp luật nền tảng thống nhất trước khi vào học nghề. Trên cơ sở đó, cần đánh giá, công nhận phần kiến thức người tốt nghiệp đại học ngành khác đã đạt, đồng thời yêu cầu học và kiểm tra bổ sung phần còn thiếu.
Dẫn kinh nghiệm của nước Anh và xứ Wales, đại biểu cho biết, người tốt nghiệp ngành khác vẫn có thể vào nghề luật sư. Ở nhánh luật sư tranh tụng, khóa chuyển đổi nền tảng thường kéo dài ít nhất một năm toàn thời gian trước khi tiếp tục đào tạo nghề. Ở nhánh luật sư tư vấn và đại diện, người học phải vượt qua các kỳ thi kiến thức, kỹ năng, có hai năm kinh nghiệm công việc pháp lý đáp ứng yêu cầu và đủ điều kiện về tư cách hành nghề.
Từ kinh nghiệm này, đại biểu cho rằng, có thể mở nhiều con đường tham gia nghề luật sư nhưng phải đi cùng cơ chế bảo đảm chất lượng tương ứng.
Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị chỉnh lý dự thảo Luật theo ba nội dung.
Thứ nhất, sửa đổi, bổ sung khoản 2 Điều 7, quy định người có bằng đại học ngành khác, văn bằng được công nhận theo pháp luật Việt Nam, nếu hoàn thành chương trình chuyển đổi kiến thức pháp luật đạt chuẩn có thể trở thành luật sư. Nhóm này phải đáp ứng tiêu chuẩn về phẩm chất, tốt nghiệp khóa đào tạo nghề luật sư, hoàn thành 12 tháng tập sự và đạt yêu cầu kỳ thi quốc gia về luật sư.
Thứ hai, bổ sung tại khoản 4 Điều 7 nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết về chuẩn chương trình chuyển đổi và cơ chế đánh giá, công nhận kiến thức tương đương. Đối với người có bằng đại học ngành khác, kể cả người đã có bằng thạc sĩ, tiến sĩ luật, cần đánh giá phần kiến thức đã đạt và yêu cầu học, kiểm tra bổ sung phần còn thiếu trước khi vào đào tạo nghề.
Thứ ba, bảo đảm kỳ thi quốc gia về luật sư đánh giá thực chất năng lực hành nghề. Đại biểu nêu rõ, khoản 3 Điều 10 dự thảo yêu cầu đánh giá pháp luật, đạo đức và ứng xử nghề nghiệp, kỹ năng hành nghề luật sư. Báo cáo số 920, trang 21, dự kiến làm rõ nội dung đánh giá tại các văn bản hướng dẫn. Việc cụ thể hóa cần bảo đảm đánh giá được khả năng vận dụng pháp luật và xử lý công việc thực tế.
Với phương án hai bài thi trắc nghiệm trong dự thảo thông tư gửi kèm hồ sơ, đại biểu đề nghị làm rõ cách thức đánh giá kỹ năng hành nghề để đáp ứng đầy đủ yêu cầu của Luật.
Đại biểu Cao Mạnh Linh nhấn mạnh, mục tiêu của các đề xuất là mở thêm nguồn nhân lực có chuyên môn tốt, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế; giảm thời gian, chi phí nhưng vẫn bảo đảm nền tảng pháp luật cần thiết và năng lực hành nghề theo yêu cầu thống nhất, không chỉ dựa vào văn bằng, chứng chỉ.