Mở rộng cơ hội phát triển nghề luật sư gắn với kỷ cương, trách nhiệm nghề nghiệp

Mở rộng đối tượng hành nghề dựa trên năng lực thực chất

Góp ý về dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi), ĐBQH Nguyễn Thị Thu Hà đánh giá dự thảo đã có nhiều đổi mới tích cực nhằm mở rộng đối tượng được hành nghề, tạo điều kiện phát triển đội ngũ luật sư. Tuy nhiên, do luật sư là nghề đặc thù gắn trực tiếp với hoạt động tư pháp, quyền con người, quyền công dân nên việc mở rộng cơ hội hành nghề phải đi kèm cơ chế kiểm soát chặt chẽ điều kiện tiêu chuẩn

Phân tích quy định về điều kiện miễn, giảm thời gian đào tạo và tập sự hành nghề luật sư tại khoản 6 Điều 9, đại biểu chỉ rõ dự thảo mới quy định người bị xử lý hình sự hoặc kỷ luật đến mức cách chức một số chức danh tư pháp thì không được miễn, giảm. Quy định này chưa bao quát trường hợp người đang bị thanh tra, điều tra, xem xét kỷ luật nhưng chủ động xin thôi việc trước khi có kết luận hoặc quyết định xử lý, sau đó vẫn đề nghị miễn tập sự theo khoản 3 Điều 8. Để khắc phục khoảng trống pháp lý dễ dẫn đến việc lợi dụng xin thôi việc nhằm né tránh trách nhiệm, dự thảo cần bổ sung cơ chế xác minh, quy định rõ điều kiện, thời điểm xem xét miễn, giảm nhằm bảo đảm không bỏ lọt vi phạm nhưng cũng không hạn chế quyền hành nghề khi chưa có kết luận chính thức.

Đối với việc mở rộng đối tượng hành nghề tại khoản 2 Điều 7, đại biểu đề nghị cân nhắc lại quy định điều kiện văn bằng đối với người có bằng luật sau đại học tại các quốc gia không đào tạo cử nhân luật. Thực tế, cùng có bằng thạc sĩ, tiến sĩ luật, được đào tạo chuyên sâu về pháp luật và cùng phải đáp ứng các điều kiện đào tạo nghề, tập sự, kiểm tra kết quả tập sự tại Việt Nam, nhưng người học ở quốc gia không đào tạo cử nhân luật được chấp nhận, trong khi người học ở quốc gia có đào tạo cử nhân luật lại có thể bị loại chỉ vì thiếu văn bằng cử nhân luật.

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà đề xuất tiêu chuẩn về trình độ pháp luật của luật sư cần tương đồng với tiêu chuẩn của thẩm phán, kiểm sát viên, trừ các tiêu chuẩn riêng của ngành Tòa án, Kiểm sát. Pháp luật không nên đồng nhất chuẩn mực năng lực với tên gọi hay trình tự văn bằng; việc mở rộng đối tượng phải dựa trên trình độ, năng lực thực chất và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn hành nghề chứ không phụ thuộc vào mô hình đào tạo của từng quốc gia.

Kiểm soát xung đột lợi ích, giữ nghiêm kỷ cương hoạt động tư pháp

Bên cạnh việc tạo điều kiện phát triển đội ngũ, ĐBQH Nguyễn Thị Thu Hà nhấn mạnh, yêu cầu phải quy định chặt chẽ vấn đề phòng ngừa xung đột lợi ích khi mở rộng đối tượng hành nghề. Hiện nay, khoản 1 Điều 6 đã cấm cung cấp dịch vụ pháp lý cho các khách hàng có quyền lợi đối lập trong cùng vụ việc, song chưa đề cập trường hợp người từng là Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán sau khi chuyển sang hành nghề luật sư lại tham gia chính vụ án, vụ việc mà trước đây mình trực tiếp giải quyết. Đại biểu đề nghị bổ sung quy định cấm luật sư cung cấp dịch vụ pháp lý trong vụ việc mà trước đó chính mình đã tham gia với tư cách người tiến hành tố tụng nhằm bảo đảm tính khách quan, liêm chính và giữ vững niềm tin đối với hoạt động tư pháp.

Đánh giá tích cực chủ trương cho phép giảng viên chuyên ngành luật tham gia hành nghề luật sư tại điểm b khoản 5 Điều 10 để gắn kết lý luận với thực tiễn, đại biểu đề nghị bổ sung hai điều kiện ràng buộc cụ thể. Theo đó, giảng viên phải được người đứng đầu cơ sở đào tạo đồng ý bằng văn bản trước khi đăng ký hành nghề; đồng thời không được nhận bào chữa, bảo vệ trong những vụ việc có quan hệ công tác, hợp đồng hoặc xung đột lợi ích trực tiếp với cơ sở đào tạo nơi mình làm việc. Ngoài ra, cơ quan soạn thảo cần rà soát điểm c khoản 5 Điều 10 về tiêu chí “không sinh sống ổn định, lâu dài và không đăng ký thường trú tại Việt Nam” theo hướng bỏ tiêu chí định tính hoặc cụ thể hóa bằng giấy tờ, dữ liệu có thể kiểm chứng để tránh cách hiểu khác nhau.

Về quy định thu hồi Chứng chỉ hành nghề luật sư tại khoản 3 Điều 11 đối với trường hợp không hành nghề trong 24 tháng liên tục, đại biểu đề nghị làm rõ khái niệm không hành nghề, căn cứ xác định thời hạn 24 tháng, cơ quan có trách nhiệm xác minh, tiêu chí xác định lý do chính đáng cùng trình tự thông báo, giải trình trước khi thu hồi. Thực tế có những luật sư thay đổi hình thức hành nghề, chuyển tổ chức hành nghề hoặc tạm ngừng hoạt động, nếu không quy định rõ sẽ dẫn đến áp dụng máy móc, ảnh hưởng đến quyền hành nghề hợp pháp.

Nhằm tăng cường kỷ cương nghề nghiệp, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà kiến nghị nghiên cứu bổ sung trường hợp thu hồi Chứng chỉ hành nghề đối với luật sư vi phạm đặc biệt nghiêm trọng Quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp. Luật cần xác định rõ mức độ vi phạm, thẩm quyền kết luận cùng trình tự xử lý chặt chẽ, bảo đảm chế tài tương xứng, tránh sự tùy nghi trong quá trình áp dụng. Việc kết hợp hài hòa giữa mở rộng cơ hội phát triển nghề với siết chặt trách nhiệm, đạo đức nghề nghiệp sẽ tạo nền tảng vững chắc để phát triển đội ngũ luật sư đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong giai đoạn mới.

Mạnh Tuân