Bài toán vốn và chi phí của doanh nghiệp cho năm 2027

Có đơn hàng nhưng thiếu vốn, lợi nhuận thu hẹp

Ngành thủy sản dự kiến đạt kim ngạch xuất khẩu hơn 12 tỷ USD năm 2026, song nhiều doanh nghiệp vẫn đối mặt với áp lực về vốn và chi phí sản xuất.

Tại Diễn đàn "Doanh nghiệp trước biến động tỷ giá, lãi suất và giá năng lượng: kịch bản ứng phó cuối năm 2026, triển vọng năm 2027", ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, hiệp hội hiện có khoảng 310 doanh nghiệp hội viên, đóng góp 80% kim ngạch xuất khẩu thủy sản cả nước.

Theo ông Nam, biến động từ thị trường quốc tế đang tác động nhanh đến hoạt động sản xuất, kinh doanh. Giá dầu tăng đẩy chi phí vận tải biển lên cao, trong khi xung đột tại Trung Đông khiến nguồn cung hạt nhựa thu hẹp, kéo theo giá bao bì tăng. Đáng chú ý, cước vận chuyển container hàng đông lạnh có thời điểm tăng 20 - 30% chỉ sau một đêm, theo dẫn chứng ngày 14/6/2026 của đại diện VASEP.

Tuy nhiên, khó khăn lớn hơn đối với doanh nghiệp hiện nay là thiếu vốn lưu động. Theo ông Nam, để mở rộng đơn hàng, tăng sản lượng và duy trì chuỗi cung ứng, doanh nghiệp cần nguồn tín dụng đủ đáp ứng nhu cầu mua nguyên liệu và tổ chức sản xuất. Nếu không tiếp cận được vốn, doanh nghiệp có thể bỏ lỡ cơ hội tăng trưởng ngay cả khi có đơn hàng.

Tình trạng tương tự diễn ra trong lĩnh vực sản xuất vôi công nghiệp. Ông Đỗ Tiến Thành, Giám đốc điều hành Công ty TNHH 26868, cho biết giá thành một tấn vôi tăng từ khoảng 1,3 triệu đồng cuối năm 2025 lên 1,7 - 1,8 triệu đồng vào tháng 7/2026. Chi phí nguyên liệu, năng lượng và vận chuyển tăng nhưng giá bán khó điều chỉnh tương ứng, khiến biên lợi nhuận thu hẹp dù đơn hàng vẫn được duy trì.

Theo chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành, một bộ phận doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn khó tiếp cận vốn trong khi chi phí đầu vào tăng. Dù chính sách tiền tệ tương đối nới lỏng, lãi suất thị trường vẫn ở mức cao. Sức cầu chưa lan tỏa đồng đều, dòng tiền luân chuyển chậm và vòng quay vốn thấp khiến kết quả tăng trưởng tích cực của nền kinh tế chưa chuyển hóa đầy đủ thành sức bật của khu vực sản xuất, kinh doanh.

Khơi thông tín dụng, chủ động ứng phó biến động chi phí

Trước áp lực vốn lưu động, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký VASEP, đề nghị Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước đánh giá lại hiệu quả chính sách tín dụng, chú trọng khả năng tiếp cận vốn thực tế của doanh nghiệp. Theo ông, những doanh nghiệp xuất khẩu quy mô hàng trăm triệu USD mỗi năm cần nguồn vốn lớn để thu mua nguyên liệu, duy trì sản xuất và thực hiện đơn hàng, trong khi một số chương trình hỗ trợ hiện nay chủ yếu phù hợp với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Theo ông Đào Văn Hà, Phó Vụ trưởng Vụ Dự báo, Thống kê, Ngân hàng Nhà nước, đến ngày 26/10/2026, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt gần 20,82 triệu tỷ đồng, tăng 11,94% so với cuối năm 2025. Trong đó, dư nợ đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa đến cuối tháng 8 đạt khoảng 4,11 triệu tỷ đồng, tăng 12,37%.

Đến nay, 20 ngân hàng đã công bố các chương trình tín dụng ưu đãi với tổng quy mô khoảng 416.000 tỷ đồng, giải ngân 54.300 tỷ đồng cho khoảng 30.000 lượt khách hàng. Lãi suất ưu đãi thấp hơn tối thiểu một điểm phần trăm mỗi năm so với lãi suất bình quân cùng kỳ hạn của ngân hàng cho vay.

Để cải thiện khả năng tiếp cận vốn, Ngân hàng Nhà nước tiếp tục yêu cầu các tổ chức tín dụng rút ngắn thời gian xét duyệt, đồng thời nghiên cứu đánh giá tín dụng dựa nhiều hơn vào phương án kinh doanh, dòng tiền, lịch sử tín dụng và năng lực quản trị. Cơ quan này cũng nghiên cứu thí điểm chia sẻ dữ liệu dòng tiền để hỗ trợ cho vay, tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp có phương án kinh doanh khả thi nhưng thiếu tài sản bảo đảm.

Cùng với đó, Ngân hàng Nhà nước tiếp tục giữ nguyên các mức lãi suất điều hành, triển khai giải pháp ổn định mặt bằng lãi suất và tăng cường kết nối ngân hàng với doanh nghiệp.

Ở phía doanh nghiệp, ông Đỗ Tiến Thành, Giám đốc điều hành Công ty TNHH 26868, cho biết đã chủ động thay đổi cách quản trị nguyên liệu và tài chính. Doanh nghiệp theo dõi sát giá than đá để lựa chọn thời điểm mua phù hợp, đồng thời đàm phán hợp đồng dài hạn nhằm hạn chế rủi ro biến động giá. Trong hoạt động bán hàng, công ty bổ sung điều khoản cho phép đàm phán lại giá khi chi phí nguyên liệu tăng vượt ngưỡng nhất định, qua đó chia sẻ rủi ro với đối tác thay vì phải gánh toàn bộ phần chi phí phát sinh.

Doanh nghiệp cũng tìm kiếm thêm thị trường trong nước, trong đó có sản phẩm phục vụ xử lý nước cho ngành chế biến thủy sản. Tuy nhiên, theo ông Thành, giá bán nội địa có thời điểm cao hơn xuất khẩu nhưng việc thu hồi công nợ khó khăn hơn. Vì vậy, lựa chọn thị trường phải tính đến khả năng thanh toán và vòng quay dòng tiền, thay vì chỉ căn cứ vào giá bán.

Về dài hạn, doanh nghiệp hướng tới giảm tiêu hao nhiên liệu, đầu tư công nghệ để hạn chế phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch, song chi phí vốn và biến động giá năng lượng vẫn là trở ngại.

Chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành cho rằng, doanh nghiệp khó dự báo chính xác mọi biến động nhưng có thể nhận diện rủi ro, lượng hóa tác động và chuẩn bị các kịch bản ứng phó dựa trên dữ liệu. Để duy trì đà tăng trưởng trong năm 2027, việc khơi thông tín dụng cần đi cùng nâng cao năng lực quản trị dòng tiền, kiểm soát chi phí và sử dụng vốn hiệu quả. Đây là những điều kiện quan trọng giúp doanh nghiệp tận dụng cơ hội kinh doanh, củng cố sức cạnh tranh trước những biến động khó lường.

Vũ Quang