Từ chủ trương khuyến khích đến cơ chế tôn vinh, trọng dụng và bảo vệ cán bộ dám đổi mới vì lợi ích chungBài cuối: Nêu gương bằng hành động, đo lường bằng kết quả

Nghị quyết số 24-NQ/TW đặt tính tiên phong, gương mẫu bên cạnh tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Quy định số 220-QĐ/TW tạo cơ chế để cán bộ được giao việc, được hỗ trợ, bảo vệ và được đánh giá công bằng. Tuy nhiên, trách nhiệm không dừng ở việc làm đúng: với công việc đã đủ căn cứ, điều kiện và thuộc thẩm quyền, sự trì trệ, né tránh hoặc không quyết định mà không có lý do chính đáng cũng phải được đánh giá đúng mức.

Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam đặt yêu cầu đổi mới thể chế và quản trị quốc gia, chuyển từ tư duy quản lý, kiểm soát sang kiến tạo, dẫn dắt phát triển; coi trọng phối hợp liên thông và đo lường bằng kết quả, tác động phát triển. Trong mối liên hệ đó, Nghị quyết số 24-NQ/TW và Quy định số 220-QĐ/TW cần được triển khai như một bộ phận của quá trình nâng cao năng lực tổ chức thực hiện, chứ không chỉ là chính sách riêng về động viên cán bộ.

Điều cốt lõi là biến tinh thần dám nghĩ, dám làm thành trách nhiệm giải quyết công việc. Quy định rõ thẩm quyền và trách nhiệm không chỉ giúp người muốn làm có điều kiện làm, mà còn xác định được ai phải giải trình khi một vấn đề đủ căn cứ, đủ điều kiện vẫn bị trì hoãn.

Tiên phong, gương mẫu trước hết là trách nhiệm hành động, nhất là người đứng đầu

Trách nhiệm tiên phong, gương mẫu trước hết thể hiện ở việc chủ động nhận nhiệm vụ khó, quyết định đúng thẩm quyền, tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm về kết quả. Khi quán triệt Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 03/9/2026, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc đặt câu hỏi: “Việc thuộc chức trách, thẩm quyền của đồng chí, tại sao đồng chí không làm?”. Câu hỏi đặt ra một thước đo cần thiết: không chỉ xem xét cán bộ làm sai điều gì, mà còn phải xác định trách nhiệm đối với công việc phải làm nhưng không làm hoặc chậm thực hiện mà không có lý do chính đáng. Ngược lại, những trường hợp chưa đủ căn cứ, nguồn lực hoặc vượt thẩm quyền phải được phân biệt với hành vi né tránh, trên cơ sở xem xét việc chủ động báo cáo, kiến nghị phương án giải quyết.

Cấp ủy, tổ chức đảng cần lãnh đạo việc lựa chọn vấn đề, định hướng mục tiêu và giám sát quá trình thực hiện; đồng thời bảo đảm cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị. Tập thể lãnh đạo phải làm rõ nội dung thuộc thẩm quyền tập thể, nội dung thuộc trách nhiệm cá nhân người đứng đầu và trách nhiệm của cơ quan tham mưu. Không thể viện dẫn trách nhiệm tập thể để né tránh quyết định, cũng không thể cá nhân hóa mọi trách nhiệm khi quyết định thuộc thẩm quyền chung.

Đối với mỗi nhiệm vụ đổi mới, cần xác định tối thiểu: vấn đề cần giải quyết; mục tiêu và kết quả đầu ra; người chịu trách nhiệm chính; thẩm quyền được giao; cơ quan phối hợp; nguồn lực; thời hạn; rủi ro chủ yếu; phương án giám sát và điều kiện điều chỉnh hoặc dừng thực hiện. Cách làm này biến tinh thần khuyến khích thành quy trình quản trị có thể kiểm chứng.

Hà Nội là một trường hợp cho thấy rõ yêu cầu phân cấp phải đi cùng năng lực thực thi. Sau sắp xếp, Thành phố có 126 xã, phường; đến năm 2026, cấp xã thực hiện 933 nhiệm vụ quản lý nhà nước, tăng 165 nhiệm vụ. Thành phố đồng thời bổ sung 797,8 tỷ đồng chi thường xuyên, điều chỉnh tăng 8.977,9 tỷ đồng chi đầu tư xây dựng cơ bản cho ngân sách xã, phường; giao 9.251 biên chế công chức và 100.815 người làm việc là viên chức cho khối chính quyền, đơn vị sự nghiệp cấp xã. Những con số này phản ánh yêu cầu quản trị rất cụ thể: chuyển nhiệm vụ về cơ sở phải làm rõ thẩm quyền, người thực hiện, chuyên môn, tài chính và dữ liệu; không thể coi tinh gọn tầng nấc đồng nghĩa với giảm khối lượng công việc.

Giải phóng mặt bằng dự án Vành đai 1 (đoạn Hoàng Cầu - Voi Phục) là dẫn chứng đáng chú ý về giải quyết một việc khó tồn đọng nhiều năm. Theo báo cáo được Hà Nội công bố ngày 11/12/2025, ba phường Ô Chợ Dừa, Giảng Võ và Láng đã hoàn thành công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất đối với 1.295 hộ trong hơn 5 tháng vận hành mô hình hai cấp, so với 686 hộ trong 7 năm trước đó; toàn dự án khi ấy cơ bản hoàn thành giải phóng mặt bằng, nhưng vẫn có trường hợp phải thực hiện cưỡng chế theo quy định. Kết quả này cho thấy, khi cấp ủy, chính quyền và người đứng đầu thực sự quyết liệt, sâu sát cơ sở, chủ động đối thoại, tháo gỡ từng vướng mắc, phân công rõ trách nhiệm và kiên trì tổ chức thực hiện, những công việc khó, tồn đọng kéo dài có thể được giải quyết, tạo chuyển biến rõ nét trong thực tiễn.

Người đứng đầu còn có trách nhiệm bảo vệ không gian trao đổi thẳng thắn, khuyến khích phản biện chuyên môn và tiếp nhận ý kiến khác biệt. Một môi trường chỉ ghi nhận sự đồng thuận, không khuyến khích chỉ ra bất cập sẽ khó phát hiện sớm rủi ro và khó hình thành giải pháp mới. Tuy nhiên, phản biện phải dựa trên căn cứ, thái độ xây dựng và trách nhiệm; dân chủ trong thảo luận phải đi đôi với thống nhất trong quyết định và nghiêm túc trong tổ chức thực hiện.

Thể chế hóa đồng bộ, đúng thẩm quyền, gắn với yêu cầu thực thi

Thể chế hóa Nghị quyết số 24-NQ/TW và triển khai Quy định số 220-QĐ/TW cần được tiến hành đồng bộ với hệ thống pháp luật, quy định của Đảng và quy chế quản lý của từng cơ quan, đơn vị. Mục tiêu không phải tạo thêm tầng nấc thủ tục, mà là làm rõ quy trình và trách nhiệm để cán bộ có thể hành động đúng thẩm quyền, cơ quan có thẩm quyền có căn cứ quyết định và cơ chế giám sát có thể vận hành.

Trước hết, cần rà soát các quy định hiện hành để nhận diện nội dung đã đủ căn cứ thực hiện, nội dung còn chồng chéo hoặc chưa rõ thẩm quyền, và nội dung thực sự cần sửa đổi, bổ sung hoặc thiết kế cơ chế thí điểm. Đối với công việc đã có đủ căn cứ và thuộc thẩm quyền, phải chủ động tổ chức thực hiện, không lấy lý do chờ sửa đổi văn bản để trì hoãn. Ngược lại, với đề xuất cần áp dụng khác quy định hiện hành hoặc vượt thẩm quyền, phải báo cáo, trình đúng cấp có thẩm quyền; không thể dùng yêu cầu đổi mới để hợp thức hóa việc tự ý làm khác.

Theo Mục IV Nghị quyết số 24-NQ/TW, Đảng ủy Quốc hội lãnh đạo, chỉ đạo rà soát, hoàn thiện pháp luật; Đảng ủy Chính phủ lãnh đạo, chỉ đạo cụ thể hóa các nội dung thuộc thẩm quyền và tổ chức thi hành; Ban Tổ chức Trung ương theo dõi, hướng dẫn, đôn đốc, kiểm tra, giám sát theo nhiệm vụ được giao. Sự phối hợp phải đi đôi với phân định thẩm quyền lập pháp, hành pháp và trách nhiệm cụ thể của cơ quan chủ trì soạn thảo, thẩm tra, ban hành; không đồng nhất việc xem xét miễn, giảm kỷ luật đảng với các chế định trách nhiệm pháp lý của Nhà nước.

Cơ quan tham mưu về tổ chức, cán bộ cần hướng dẫn việc phát hiện, đánh giá, sử dụng và bảo vệ cán bộ; cơ quan pháp chế và cơ quan xây dựng pháp luật cần rà soát tính thống nhất, khả thi của quy định; cơ quan tài chính và đơn vị chuyên môn cần xác định điều kiện nguồn lực; cơ quan kiểm tra, thanh tra, kiểm toán và các cơ quan liên quan thực hiện chức năng giám sát, kiểm tra theo thẩm quyền. Sự phối hợp phải được thiết kế theo quy trình và đầu mối rõ ràng, tránh yêu cầu nhiều cơ quan cùng chịu trách nhiệm nhưng không xác định ai quyết định.

Đối với những vấn đề mới, phức tạp, có thể cân nhắc cơ chế thí điểm hoặc không gian thử nghiệm có kiểm soát khi có đủ căn cứ và được cấp có thẩm quyền cho phép. Hồ sơ thí điểm cần nêu rõ mục tiêu, phạm vi, đối tượng, thời hạn, giới hạn, tiêu chí đánh giá, phương án giám sát và cách xử lý tình huống phát sinh. Thí điểm không phải là vùng miễn trừ pháp luật; đó là phương thức thử nghiệm được thiết kế, phê duyệt và kiểm soát theo thẩm quyền.

Thể chế hóa cũng cần gắn với nguồn lực. Một nhiệm vụ đổi mới không thể chỉ có chỉ tiêu mà thiếu nhân lực, dữ liệu, kinh phí, công nghệ hoặc quyền tiếp cận thông tin cần thiết. Khi giao nhiệm vụ, cơ quan có thẩm quyền cần xác định điều kiện bảo đảm và trách nhiệm tháo gỡ vướng mắc; nếu điều kiện thay đổi, phải kịp thời điều chỉnh mục tiêu, tiến độ hoặc phương án thực hiện.

Đo lường chuyển biến bằng kết quả, không chạy theo thành tích

Hiệu quả thực hiện Nghị quyết số 24-NQ/TW không nên được đánh giá chủ yếu bằng số lượng kế hoạch, hội nghị, đề xuất hoặc văn bản được ban hành. Những chỉ số đó có thể phản ánh hoạt động triển khai, nhưng chưa đủ chứng minh chất lượng thực thi. Thước đo quan trọng hơn là vấn đề nào đã được giải quyết, chất lượng công việc thay đổi ra sao, nguồn lực được sử dụng hiệu quả đến mức nào và lợi ích cụ thể mang lại cho người dân, doanh nghiệp.

Có thể xây dựng hệ thống chỉ báo theo bốn nhóm. Thứ nhất, chỉ báo về đầu vào và điều kiện thực thi: nhiệm vụ đã được xác định rõ chưa; thẩm quyền, nhân lực, kinh phí và dữ liệu đã được bảo đảm chưa. Thứ hai, chỉ báo về quy trình: đề xuất được tiếp nhận và trả lời đúng hạn không; trách nhiệm thẩm định, quyết định, phối hợp và giám sát có rõ không; rủi ro được nhận diện, cập nhật và xử lý thế nào. Thứ ba, chỉ báo về đầu ra: nhiệm vụ hoàn thành đúng hạn không; sản phẩm có đạt yêu cầu chất lượng không; điểm nghẽn nào được tháo gỡ. Thứ tư, chỉ báo về tác động: thời gian, chi phí được tiết kiệm; chất lượng dịch vụ công được cải thiện; mức độ hài lòng và khả năng tiếp cận của người dân, doanh nghiệp thay đổi ra sao.

Các nhóm chỉ báo trên là gợi ý phục vụ quản trị và đánh giá, cần được lựa chọn, cụ thể hóa theo chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan, đơn vị. Không nên áp dụng một bộ chỉ tiêu cứng cho mọi lĩnh vực hoặc tạo thêm gánh nặng báo cáo. Với công việc tham mưu chính sách, chất lượng và tác động có thể cần thời gian dài mới đánh giá được; với dịch vụ hành chính, thời gian xử lý và mức độ hài lòng có thể phản ánh trực tiếp hơn. Cần kết hợp dữ liệu định lượng với đánh giá định tính và kiểm chứng từ đối tượng thụ hưởng.

Hà Nội cũng cho thấy khả năng đo lường có thể được hỗ trợ bằng dữ liệu và công cụ số. Không gian làm việc HanoiWork phục vụ phối hợp, theo dõi công việc trong bộ máy; iHanoi tạo kênh tương tác, tiếp nhận phản ánh của người dân và doanh nghiệp. Tuy nhiên, số tài khoản, lượt phản ánh hoặc khối lượng hồ sơ xử lý chỉ phản ánh một phần hoạt động; hiệu quả cuối cùng vẫn phải được kiểm chứng bằng thời gian giải quyết, chất lượng xử lý kiến nghị và mức độ hài lòng thực chất. Chính vì vậy, chuyển đổi số cần gắn với trách nhiệm của từng đầu mối và quy trình phục vụ, không chỉ dừng ở triển khai nền tảng.

Đánh giá theo kết quả cũng không có nghĩa là chạy theo số lượng sáng kiến hoặc tỷ lệ thành công. Một đề xuất có thể không đạt mục tiêu nhưng vẫn cung cấp bài học quan trọng nếu quá trình thực hiện đúng thẩm quyền, có kiểm soát và được đánh giá trung thực. Ngược lại, kết quả bề ngoài tích cực không thể che lấp việc cố ý vi phạm, sử dụng nguồn lực không đúng mục tiêu hoặc gây tác động tiêu cực. Phải đánh giá cả kết quả, quá trình, động cơ, mức độ lỗi và điều kiện thực hiện.

Những kết quả đánh giá cần được sử dụng trong công tác cán bộ. Người có năng lực, chủ động giải quyết nhiệm vụ khó, tạo ra giá trị thực chất cần được ghi nhận và giao nhiệm vụ phù hợp. Trường hợp né tránh, đùn đẩy, chậm quyết định hoặc không thực hiện nhiệm vụ dù đủ thẩm quyền và điều kiện cần được xem xét trách nhiệm. Việc ghi nhận hay xử lý phải dựa trên hồ sơ, tiêu chí công khai và đánh giá toàn diện, tránh tuyệt đối hóa một thành tích đơn lẻ.

Xây dựng môi trường đổi mới có trách nhiệm và giám sát thực chất

Môi trường khuyến khích đổi mới không chỉ được tạo nên bởi văn bản bảo vệ cán bộ mà còn bởi văn hóa lãnh đạo, quản lý và cách ứng xử của tổ chức trước những ý tưởng khác biệt. Cán bộ cần được khuyến khích nêu vấn đề, đề xuất phương án và báo cáo rủi ro mà không lo bị quy chụp chỉ vì nêu ra khó khăn. Cơ quan, đơn vị phải có cách tiếp nhận, phản hồi và xử lý đề xuất minh bạch; tránh tình trạng hồ sơ bị kéo dài hoặc không có quyết định rõ ràng.

Song song với đó, phải duy trì kiểm soát quyền lực, công khai và trách nhiệm giải trình. Mọi đề xuất cần có căn cứ, phạm vi, thẩm quyền và cơ chế giám sát phù hợp. Không để cơ chế bảo vệ bị lợi dụng để hợp thức hóa hành vi vụ lợi, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực hoặc cố ý làm trái. Cũng không để yêu cầu an toàn trở thành lý do trì hoãn, né tránh những việc thuộc trách nhiệm và thẩm quyền.

Giám sát của Nhân dân và phản hồi của người dân, doanh nghiệp cần được coi là nguồn thông tin quan trọng để đánh giá tác động. Một mô hình được xem là hiệu quả không chỉ vì được cơ quan triển khai tự đánh giá tốt, mà còn phải chứng minh được lợi ích, mức độ thuận tiện, tính công bằng và khả năng tiếp cận đối với đối tượng thụ hưởng. Cần tiếp nhận, xử lý và phản hồi ý kiến theo quy định; công khai kết quả ở mức độ phù hợp để củng cố niềm tin.

Việc nhân rộng mô hình cần dựa trên tổng kết và điều kiện áp dụng, không sao chép máy móc. Trước khi nhân rộng, cần đánh giá bối cảnh, nguồn lực, năng lực tổ chức, khuôn khổ pháp lý và những rủi ro có thể phát sinh ở địa bàn hoặc lĩnh vực mới. Những mô hình chưa được kiểm chứng đầy đủ nên tiếp tục thí điểm, điều chỉnh thay vì áp dụng đồng loạt.

Đưa Nghị quyết số 24-NQ/TW vào cuộc sống không chỉ nhằm tạo thêm cơ chế bảo vệ cán bộ khi phát sinh rủi ro, mà sâu xa hơn là xác lập trách nhiệm hành động như một chuẩn mực của tính tiên phong, gương mẫu. Người có năng lực, dám nhận việc khó, tạo ra giá trị thực chất cần được hỗ trợ, tôn vinh, trọng dụng; người cố ý vi phạm phải bị xử lý nghiêm; người có đủ thẩm quyền và điều kiện nhưng trì trệ, né tránh hoặc đùn đẩy công việc mà không có lý do chính đáng cũng phải chịu trách nhiệm. Khi việc giao quyền đi cùng nguồn lực và giám sát, khi kết quả được đo bằng những vấn đề đã giải quyết và lợi ích mang lại cho Nhân dân, tinh thần dám nghĩ, dám làm mới góp phần đổi mới phương thức lãnh đạo, nâng cao năng lực quản trị và đáp ứng yêu cầu đổi mới mô hình phát triển đất nước.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Bộ Chính trị, Kết luận số 14-KL/TW, ngày 22/9/2021 về chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung.

2. Chính phủ, Nghị định số 73/2023/NĐ-CP, ngày 29/9/2023 quy định về khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

3. Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Nghị quyết số 19-NQ/TW, ngày 28/7/2026 về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam.

4. Bộ Chính trị, Nghị quyết số 24-NQ/TW, ngày 22/8/2026 về phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới.

5. Ban Bí thư, Quy định số 220-QĐ/TW, ngày 30/9/2026 về cơ chế tôn vinh, trọng dụng và bảo vệ cán bộ dám đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Minh Anh – Hoàng Quý