Cần xây dựng cơ chế tài chính, ngân sách hỗ trợ địa phương duy trì đất lúa phục vụ an ninh lương thực quốc gia
Thảo luận tại hội trường chiều 30/10, ĐBQH Nguyễn Tuấn Anh (TP. Cần Thơ) đề nghị cần xây dựng cơ chế tài chính, ngân sách hỗ trợ địa phương duy trì đất lúa phục vụ an ninh lương thực quốc gia.
Đổi mới cách đánh giá tăng trưởng
Đề cập những điểm nghẽn phát triển của vùng Đồng bằng sông Cửu Long, đặc biệt là cơ chế hỗ trợ các địa phương thực hiện nhiệm vụ bảo đảm an ninh lương thực, đại biểu Nguyễn Tuấn Anh cho biết, sau sáp nhập, các địa phương trong vùng đang có nhiều cơ hội phát triển mới như nông nghiệp xanh, phát thải thấp, các tuyến cao tốc liên vùng, hệ thống cảng biển và các dự án năng lượng lớn. Đây là những động lực quan trọng để vùng chuyển đổi mô hình tăng trưởng, nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững.
Tuy nhiên, tăng trưởng của vùng vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Trong 9 tháng năm 2026, GRDP bình quân của vùng ước tăng 7,85%, thấp hơn mức tăng trưởng 9,01% của cả nước; nhiều địa phương chưa đạt mục tiêu đề ra. Những điểm nghẽn về hạ tầng giao thông, giải ngân đầu tư công, cơ chế sử dụng đất phục vụ chế biến, bảo quản nông sản chậm được tháo gỡ. Cùng với đó, sạt lở, sụt lún, xâm nhập mặn và biến đổi khí hậu ngày càng gây áp lực lớn đối với phát triển kinh tế và đời sống người dân.
Đặc biệt, theo đại biểu, một vấn đề mang tính chính sách được cử tri trong Vùng rất quan tâm đó là: mối quan hệ giữa yêu cầu tăng trưởng kinh tế cao và nhiệm vụ bảo đảm an ninh lương thực quốc gia.
Nhấn mạnh điều này, đại biểu cho biết, theo các Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, đến năm 2030, cả nước phải duy trì khoảng 3,2 triệu ha đất trồng lúa; riêng đồng bằng sông Cửu Long phải duy trì khoảng 1,9 triệu ha (chiếm 59%).
"Như vậy, các địa phương trong vùng vừa phải bảo đảm quỹ đất lúa phục vụ lợi ích quốc gia, vừa phải thực hiện mục tiêu tăng trưởng cao như những địa phương có điều kiện phát triển thuận lợi hơn. Điều này đặt ra yêu cầu phải đổi mới cách đánh giá tăng trưởng và có cơ chế chia sẻ hợp lý chi phí cơ hội phát triển", đại biểu nhấn mạnh.
Bổ sung tiêu chí đánh giá đóng góp vào an ninh lương thực, bảo vệ môi trường và các nhiệm vụ quốc gia
Từ thực tiễn của Vùng đồng bằng sông Cửu Long, đại biểu Nguyễn Tuấn Anh kiến nghị Quốc hội, Chính phủ quan tâm 4 vấn đề.
Một là, để hỗ trợ tháo gỡ những điểm nghẽn tăng trưởng của vùng. Theo đó, đại biểu đề nghị Chính phủ ưu tiên nguồn lực hoàn thiện hệ thống giao thông liên vùng; tháo gỡ khó khăn về vật liệu san lấp; sửa đổi Điều 218 Luật Đất đai quy định về sử dụng đất nông nghiệp kết hợp xây dựng hạ tầng sơ chế, bảo quản nông sản.
Đặc biệt, cần hoàn thiện khung pháp lý về tín chỉ các-bon để lượng phát thải giảm được từ Đề án 1 triệu héc-ta lúa trở thành nguồn tài chính xanh trực tiếp cho nông dân. Đồng thời, ưu tiên vốn đầu tư cho các công trình thủy lợi, sạt lở và thích ứng biến đổi khí hậu.
Hai là, cân nhắc điều chỉnh việc giao và đánh giá chỉ tiêu tăng trưởng GRDP của các địa phương. Theo đó, bên cạnh GRDP, đại biểu đề nghị cần bổ sung tiêu chí đánh giá đóng góp vào an ninh lương thực, bảo vệ môi trường và các nhiệm vụ quốc gia khác, nhưng không điều chỉnh trực tiếp số liệu GRDP để bảo đảm nguyên tắc thống kê.
Ba là, xây dựng cơ chế tài chính, ngân sách hỗ trợ các địa phương phải duy trì đất lúa phục vụ an ninh lương thực quốc gia. Cụ thể, đại biểu Nguyễn Tuấn Anh đề xuất nghiên cứu cơ chế hỗ trợ theo ba nhóm chính sách:
Nhóm thứ nhất, hỗ trợ theo diện tích đất lúa chiến lược mà địa phương được giao duy trì, trên cơ sở phân loại chất lượng đất và mức độ đóng góp cho an ninh lương thực quốc gia.
Nhóm thứ hai, chia sẻ một phần chi phí cơ hội phát triển do địa phương không thể chuyển đổi đất lúa sang những mục đích sử dụng khác có giá trị gia tăng cao hơn. Mức hỗ trợ cần dựa trên phương án sử dụng đất thay thế có tính khả thi, được thẩm định.
Nhóm thứ ba, ưu tiên bổ sung nguồn lực đầu tư phát triển, thông qua ngân sách trung ương và vốn đầu tư công, giúp địa phương phát triển công nghiệp chế biến, logistics, khoa học công nghệ và những động lực tăng trưởng mới mà không phải chuyển đổi đất lúa.
Để thực hiện, đại biểu đề nghị Chính phủ nghiên cứu cơ chế điều tiết nguồn thu từ ngân sách nhà nước hỗ trợ địa phương thực hiện nhiệm vụ an ninh lương thực; đồng thời rà soát chính sách hiện hành, bảo đảm không hỗ trợ trùng lặp.
Bốn là, sớm thể chế hóa và triển khai thí điểm cơ chế hỗ trợ. Đại biểu Nguyễn Tuấn Anh đề nghị Quốc hội xem xét đưa vào nghị quyết kỳ họp nội dung giao Chính phủ xây dựng Đề án về cơ chế tài chính, ngân sách hỗ trợ các địa phương thực hiện nhiệm vụ chiến lược quốc gia, trước mắt tập trung vào các địa phương trọng điểm giữ đất lúa tại Đồng bằng sông Cửu Long; báo cáo Quốc hội trong năm 2027 để xem xét, quyết định chính sách phù hợp.
Cho rằng, mỗi địa phương cần được đánh giá phù hợp, hỗ trợ tương xứng để phát huy cao nhất tiềm năng, lợi thế, đại biểu Nguyễn Tuấn Anh cũng chia sẻ với Quốc hội mong muốn của cử tri về việc địa phương giữ đất lúa, giữ rừng, bảo vệ biên giới, hải đảo cho cả nước cần được tạo điều kiện hình thành những động lực tăng trưởng mới. "Đây không phải là bao cấp, mà là sự chia sẻ trách nhiệm và nguồn lực, để các địa phương vừa hoàn thành nhiệm vụ quốc gia, vừa phát triển nhanh và bền vững", đại biểu nhấn mạnh.