Đằng sau quyết định từ chức trước thời hạn của Chủ tịch ECB

Theo thông báo của ECB ngày 29/10, bà Christine Lagarde, 70 tuổi, sẽ chính thức rời cương vị Chủ tịch vào ngày 7/2/2027, thay vì ngày 31/10/2027 như dự kiến. Bà đảm nhiệm chức vụ này từ năm 2019 với nhiệm kỳ 8 năm.

Trong thông điệp video đăng trên mạng xã hội X, bà Lagarde bày tỏ niềm tự hào khi được lãnh đạo ECB, đồng thời khẳng định sẽ rời nhiệm sở với cảm giác đã hoàn thành tốt công việc và để lại một định chế sẵn sàng đối mặt với những thách thức trong tương lai.

Tại cuộc họp báo sau quyết định giữ nguyên lãi suất của ECB, bà Lagarde cho biết một trong những lý do khiến bà từ chức là mong muốn thoát khỏi yêu cầu trung lập chính trị gắn liền với vị trí lãnh đạo ngân hàng trung ương.

"Tôi muốn có quyền tự do ngôn luận, tự do bày tỏ quan điểm và tham gia thảo luận về những vấn đề không thuộc lĩnh vực chính sách tiền tệ", bà nói, đồng thời thừa nhận không còn cảm thấy thoải mái với yêu cầu trung lập trong hoàn cảnh hiện nay. Tuy nhiên, bà không giải thích cụ thể hơn.

Tính toán chính trị trước bầu cử Pháp

Quyết định từ chức sớm của bà Lagarde không gây nhiều bất ngờ, bởi trước đó đã xuất hiện những đồn đoán về khả năng bà rời nhiệm sở để EU lựa chọn người kế nhiệm khi Tổng thống Pháp Emmanuel Macron vẫn còn đương chức. Theo giới phân tích, động thái này có thể giúp EU hạn chế nguy cơ ứng cử viên cực hữu Marine Le Pen giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống Pháp vào tháng 4 - 5/2027 và có ảnh hưởng đến việc lựa chọn người đứng đầu ECB.

Ông Holger Schmieding, chuyên gia kinh tế trưởng của ngân hàng Berenberg, nhận định việc bà Lagarde từ chức sớm không phải diễn biến bất ngờ và cũng không làm thay đổi triển vọng chính sách tiền tệ của ECB.

Theo ông, EU đang tìm cách phòng ngừa phần nào rủi ro chính trị từ cuộc bầu cử Pháp. Người kế nhiệm bà Lagarde sẽ được bổ nhiệm khi ông Macron, một chính trị gia theo đường lối trung dung và ủng hộ mạnh mẽ hội nhập châu Âu, vẫn đang ở Điện Élysée.

Ngay sau thông báo từ chức của bà, Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa cho biết quá trình lựa chọn người kế nhiệm sẽ được khởi động lập tức và tiến hành không chậm trễ. Việc bổ nhiệm lãnh đạo mới được dự báo sẽ kéo theo những cuộc thương lượng phức tạp giữa các quốc gia thành viên EU, bởi ngoài vị trí Chủ tịch ECB, hai chức vụ cấp cao khác cũng sẽ khuyết trong năm 2027.

Nhiệm kỳ của ông Philip Lane, chuyên gia kinh tế trưởng ECB, kết thúc ngày 31/5/2027, trong khi bà Isabel Schnabel, thành viên Ban điều hành ECB, sẽ từ chức ngày 3/1/2027 để chuyển sang Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).

Theo ông Schmieding, các nhà lãnh đạo EU có thể tìm kiếm một thỏa thuận tổng thể nhằm phân bổ ba vị trí giữa các quốc gia thành viên trước hội nghị thượng đỉnh ngày 17 - 18/12 tới.

Hai ứng cử viên nổi bật cho vị trí Chủ tịch ECB hiện là ông Klaas Knot, cựu Thống đốc Ngân hàng Trung ương Hà Lan, và ông Pablo Hernández de Cos, Tổng Giám đốc Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS).

ECB trước thách thức lạm phát và bất ổn kinh tế

Bà Lagarde, cựu Tổng Giám đốc IMF, được bổ nhiệm lãnh đạo ECB năm 2019, kế nhiệm ông Mario Draghi. Trong nhiệm kỳ của bà, ECB đã đối mặt với nhiều biến động kinh tế nghiêm trọng, đặc biệt là đại dịch Covid-19 và những cú sốc lạm phát.

Một trong những quyết định quan trọng nhất được đưa ra năm 2020, khi ECB triển khai chương trình mua trái phiếu khẩn cấp trị giá 1.350 tỷ euro (khoảng 1.500 tỷ USD), nhằm duy trì dòng tín dụng và ngăn chặn nguy cơ suy thoái sâu do đại dịch.

Khả năng hành động nhanh chóng của ECB, trái ngược với quá trình thương lượng thường kéo dài giữa 27 chính phủ thành viên EU, đã giúp định chế này giữ vai trò trung tâm trong việc ứng phó các cuộc khủng hoảng kinh tế và tài chính của châu Âu.

Thông báo từ chức của bà Lagarde cũng phần nào làm lu mờ quyết định chính sách tiền tệ được ECB công bố cùng ngày 29/10. Theo đó, ECB tiếp tục giữ nguyên lãi suất điều hành chuẩn ở mức 2,5%, bất chấp lạm phát hằng năm tăng lên 3,8% do giá dầu leo thang dưới tác động của cuộc chiến Mỹ - Iran.

Mức lạm phát này cao hơn đáng kể so với mục tiêu 2% của ECB. Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, lợi suất trái phiếu trên thị trường tăng đã khiến điều kiện tín dụng trở nên thắt chặt hơn, qua đó phần nào hỗ trợ ECB trong nỗ lực kiểm soát lạm phát mà không cần tiếp tục nâng lãi suất.

Trong bối cảnh kinh tế châu Âu chịu sức ép từ giá năng lượng và những bất ổn địa chính trị, việc lựa chọn người kế nhiệm bà Lagarde không chỉ là bài toán cân bằng lợi ích giữa các quốc gia thành viên mà còn có ý nghĩa quan trọng đối với định hướng chính sách tiền tệ và sự ổn định của khu vực đồng euro trong những năm tới.

Quỳnh Vũ