Đào tạo truyền thông sáng tạo trong kỷ nguyên AI
Sáng 29/10, tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Khoa Quan hệ công chúng và Quảng cáo đã tổ chức Hội thảo khoa học “Đào tạo truyền thông sáng tạo trong kỷ nguyên AI”. Sự kiện nằm trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 20 năm thành lập Khoa (2006-2026), đồng thời chính thức ra mắt chương trình chuyên ngành mới cùng định hướng đào tạo đón đầu xu thế công nghệ.
Sinh viên tự tin với sáng tạo ý tưởng
Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS,TS. Phạm Minh Sơn - Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền - ghi nhận vai trò đi đầu của Khoa Quan hệ công chúng và Quảng cáo trong suốt hai thập kỷ qua. Ông nhấn mạnh rằng việc đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào giảng đường hiện nay không đơn thuần là một lựa chọn, mà là yêu cầu để giúp người học vững vàng hành nghề thay vì lệ thuộc vào công cụ.
“Công nghệ có thể nâng cao hiệu suất lao động, nhưng việc xác định mục tiêu và giá trị của mỗi sản phẩm truyền thông vẫn thuộc về con người”, PGS,TS. Phạm Minh Sơn khẳng định.
Nhìn nhận từ góc độ vĩ mô, GS.TS. Tạ Ngọc Tấn - nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Lý luận Trung ương, nguyên Giám đốc Học viện - ví người làm giáo dục giống như người phải chạy đầu tiên trong cuộc marathon phát triển của xã hội. Theo ông, giáo dục phải đi trước, có tầm nhìn dự báo và chuẩn bị từ sớm cho những điều chưa có sẵn trong đầu.
Từ nhu cầu thực tiễn đến chiến lược đổi mới đào tạo, TS. Nguyễn Thị Minh Hiền - Trưởng Khoa Quan hệ công chúng và Quảng cáo cho biết sau 20 năm phát triển, Khoa đã đào tạo 3.037 người học ở cả ba bậc, với tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp có việc làm đúng ngành đạt trên 90%. Kết quả khảo sát từ 434 sinh viên cho thấy nhóm ngành Content/Creative được quan tâm nhiều nhất (67,5%), trong khi sáng tạo ý tưởng là kỹ năng mà các em tự tin nhất (59,7%).
Tuy nhiên, đây cũng chính là vùng chịu tác động mạnh mẽ nhất từ AI. Dẫn số liệu từ Viện Nghiên cứu Báo chí Reuters, 56% lãnh đạo các cơ quan truyền thông coi sáng tạo nội dung là lĩnh vực rủi ro uy tín lớn nhất khi ứng dụng AI. Khi máy móc có thể viết, vẽ hay dựng video chỉ trong vài phút, giá trị cốt lõi của người làm nghề không còn nằm ở thao tác sản xuất đơn thuần mà dịch chuyển sang năng lực kiến tạo ý nghĩa.
Nhằm đáp ứng yêu cầu bức thiết đó, Khoa đã chính thức ra mắt chương trình chuyên ngành “Truyền thông sáng tạo và Quảng cáo” với các học phần mới như: Ứng dụng AI trong truyền thông sáng tạo, Tổ chức sản xuất livestream và podcast, cùng Bản sắc nghề và khởi nghiệp truyền thông sáng tạo. Bên cạnh đó, chương trình Cử nhân quốc tế Truyền thông sáng tạo, Thương hiệu và Quảng cáo (nhượng quyền của Đại học Middlesex, Vương quốc Anh) do Khoa quản lý và vận hành hiện đã thu hút 562 sinh viên theo học.
AI là “chân ga”, đạo đức là “chân phanh”
Tại phiên tham luận, ông Lê Quốc Vinh, Chủ tịch HĐQT Lê Bros cho rằng AI đang phổ cập hoá năng lực làm truyền thông nhưng cũng khiến sản phẩm có nguy cơ trở nên đồng nhất, vì vậy trọng tâm của nghề đang chuyển từ sản xuất nội dung sang kiến tạo ý nghĩa.
“Thứ khó tìm nhất hiện nay không phải là bài viết trôi chảy hay hình ảnh bắt mắt, mà là ý tưởng thực sự mới, góc nhìn sâu sắc và câu chuyện chạm được vào trải nghiệm sống của con người”, ông Vinh nhấn mạnh.
Ông Nguyễn Đức Lam, Cố vấn chính sách, Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông (IPS) khuyến nghị các cơ sở đào tạo sớm ban hành quy chế sử dụng AI cho giảng viên, sinh viên và đưa đạo đức AI thành học phần song hành với kỹ năng thực hành, bởi “kỹ năng khai thác AI là chân ga, còn đạo đức và trách nhiệm chính là chân phanh”.
TS. Tạ Bích Loan, Nhà sáng lập Media AI Lab, Giảng viên Học viện Ngoại giao, nguyên Trưởng Ban Sản xuất các chương trình Giải trí, Đài Truyền hình Việt Nam chia sẻ kinh nghiệm từ chiến dịch video “Tết Cảm ơn”: sau khi sinh viên được tập huấn phương pháp kể chuyện, tỷ lệ tác phẩm dùng hình ảnh AI giảm từ khoảng 20% xuống dưới 10%, và cả ba tác phẩm đoạt giải nhất đều chạm tới người xem bằng chất liệu đời thực.
Nhà báo Hoàng Nhật Mai, Google Educator và Gemini Educator, Nhà sáng lập hệ thống kênh “Để AI tính” giới thiệu xu hướng bản sao số và nhân vật ảo qua trường hợp Yên Lam, biên tập viên AI của Tạp chí Đẹp, đồng thời lưu ý về một vị trí nghề nghiệp mới đang hình thành là người thẩm định, hậu kiểm nội dung do AI tạo ra.
Ông Nguyễn Tiến Dũng (Tony Dzung), Nhà sáng lập, Chủ tịch HĐQT HBR Holdings chỉ ra năm năng lực cốt lõi của người làm truyền thông sáng tạo trong kỷ nguyên AI.
Tại phiên tọa đàm do PGS,TS. Phạm Minh Sơn và TS. Nguyễn Thị Minh Hiền đồng chủ trì, các nhà khoa học, nhà quản lý, chuyên gia và người học đã trao đổi sôi nổi về vai trò của nhà trường và người thầy khi AI có thể làm thay nhiều thao tác sáng tạo.
Nhiều ý kiến thống nhất rằng công cụ truyền thông có thể đổi thay nhưng sứ mệnh kết nối con người của truyền thông vẫn vẹn nguyên; vì vậy, trọng tâm đào tạo cần chuyển từ câu hỏi “làm như thế nào” sang “tại sao làm” và “có nên làm hay không”, bồi đắp cho người học năng lực phản biện, tự học và trách nhiệm xã hội mà AI không thể thay thế.
Các đại biểu cũng cho rằng đổi mới đào tạo không dừng ở việc thêm một vài học phần về AI, mà cần đổi mới đồng bộ từ chuẩn đầu ra, nội dung, phương pháp đến cách đánh giá người học, đồng thời thắt chặt mối liên kết dài hạn giữa nhà trường và doanh nghiệp.