Hồ sơ Iran phủ bóng tiến trình thành lập chính phủ Israel
Mặc dù liên minh cầm quyền không còn nắm đa số ghế tại Quốc hội sau cuộc bầu cử ngày 27/10, nhưng với lợi thế của người đang nắm quyền, sự hậu thuẫn của khối cánh hữu lớn nhất tại Quốc hội và quan hệ gần gũi với Tổng thống Mỹ Donald Trump, ông Netanyahu đang có cơ hội tiếp tục giữ cương vị Thủ tướng.
Thắng lợi không trọn vẹn của Thủ tướng Netanyahu
Ủy ban Bầu cử Trung ương Israel (CEC) cho biết, với gần 90% số phiếu đã được kiểm, liên minh các đảng cánh hữu, cực hữu và Do Thái giáo chính thống của Thủ tướng Benjamin Netanyahu có thể giành được 53 ghế tại Quốc hội (Knesset), trong khi khối đối lập do cựu Tổng Tham mưu trưởng quân đội Gadi Eisenkot dẫn đầu dự kiến giành 48 ghế.
Cả hai khối đều không đạt ngưỡng 61 ghế cần thiết để chiếm đa số tại Quốc hội gồm 120 thành viên. Trong khi đó, các đảng đại diện cho cộng đồng Ảrập tại Israel được dự báo giành 19 ghế, trở thành lực lượng có khả năng quyết định cán cân quyền lực trong quá trình thành lập chính phủ mới.
Mặc dù liên minh của ông Netanyahu mất ghế so với nhiệm kỳ trước và không còn khả năng tự mình thành lập chính phủ, kết quả bầu cử vẫn được nhiều nhà phân tích đánh giá là một sự trở lại chính trị đáng chú ý của nhà lãnh đạo kỳ cựu này.
Ông Aviv Bushinsky, cựu cố vấn của Thủ tướng Netanyahu, nhận định rằng dù khó thừa nhận, ông Netanyahu vẫn là người chiến thắng trong cuộc bầu cử. Ông mô tả kết quả này như một sự "hồi sinh chính trị", bởi nghịch lý là cuộc bầu cử khiến Thủ tướng mất thế đa số tại Quốc hội lại đồng thời khôi phục vị thế dẫn đầu của ông trên chính trường Israel.
Đáng chú ý, bất chấp những chỉ trích liên quan đến thất bại an ninh trong cuộc tấn công của Hamas ngày 7/10/2023, cũng như những hệ lụy chính trị và quân sự kéo dài sau đó, ông Netanyahu vẫn giành được sự ủng hộ của đa số rõ rệt trong nhóm cử tri Do Thái tại Israel, qua đó đưa liên minh của mình trở thành khối lớn nhất tại Quốc hội.
Theo ông Danny Citrinowicz, chuyên gia phân tích khu vực và cựu sĩ quan tình báo quân đội Israel, thành công lớn nhất của ông Netanyahu không hẳn nằm ở việc giành chiến thắng, mà ở khả năng tồn tại về mặt chính trị. "Ông ấy chiến thắng bằng cách không để mình thất bại. Ông ấy đã xoay xở để tồn tại", chuyên gia Citrinowicz nhận xét.
Trên thực tế, dù không đủ ghế để tự thành lập chính phủ, ông Netanyahu vẫn có lợi thế đáng kể so với đối thủ Eisenkot. Trong khi liên minh cầm quyền hiện tại không còn đa số, khối đối lập cũng khó tìm được con đường khả thi để lên nắm quyền nếu không có sự ủng hộ của các đảng Ảrập.
Theo quy định, ông Netanyahu sẽ tiếp tục giữ cương vị Thủ tướng trong giai đoạn chuyển tiếp, trong khi Tổng thống Israel tiến hành tham vấn các đảng để quyết định trao quyền thành lập chính phủ cho chính trị gia có khả năng xây dựng được liên minh đa số.
Các đảng Ảrập liệu có tạo ra thay đổi?
Một trong những diễn biến đáng chú ý nhất của cuộc bầu cử lần này là tỷ lệ cử tri Ảrập đi bỏ phiếu tăng lên mức cao chưa từng có, giúp các đảng đại diện cho cộng đồng này gia tăng đáng kể ảnh hưởng chính trị.
Người Ảrập mang quốc tịch Israel, phần lớn có nguồn gốc Palestine, hiện chiếm khoảng 21% dân số nước này. Với dự báo giành được 19 ghế tại Quốc hội, các đảng Ảrập có thể nắm vai trò quyết định trong việc lựa chọn liên minh nào đủ khả năng thành lập chính phủ. Ông Dennis Ross, cựu nhà đàm phán hòa bình Trung Đông của Mỹ, nhận định rằng cộng đồng Ảrập tại Israel chưa từng ở vị thế có ảnh hưởng chính trị lớn đến như vậy.
Tuy nhiên, sự trỗi dậy của các đảng Ảrập cũng khiến bài toán thành lập chính phủ trở nên phức tạp hơn. Đối với phe đối lập do ông Eisenkot dẫn đầu, việc tập hợp đủ 61 ghế gần như chắc chắn đòi hỏi sự ủng hộ trực tiếp hoặc gián tiếp của các đảng Ảrập. Đây là lựa chọn khó chấp nhận đối với một số chính trị gia cánh hữu có thể tham gia liên minh đối lập, đặc biệt là cựu Thủ tướng Naftali Bennett và ông Avigdor Lieberman.
Sự khác biệt về lập trường đối với vấn đề Palestine, an ninh quốc gia và quan hệ giữa cộng đồng Do Thái với người Ảrập khiến khả năng hình thành một liên minh như vậy gặp nhiều trở ngại.
Trong bối cảnh đó, các nhà phân tích chính trị Israel cho rằng có hai kịch bản chính: thành lập một chính phủ đoàn kết dân tộc rộng rãi do ông Netanyahu đứng đầu, hoặc tổ chức một cuộc bầu cử mới nếu các cuộc thương lượng liên minh thất bại.
Ông Bushinsky đánh giá việc thành lập chính phủ đoàn kết là phương án thực tế nhất, đặc biệt nếu Tổng thống Mỹ Donald Trump gây sức ép để ông Netanyahu đưa các đối thủ chính trị vào nội các, đồng thời loại bỏ những nhân vật cực hữu như Bộ trưởng An ninh Quốc gia Itamar Ben-Gvir và Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich.
Là đồng minh quan trọng nhất của Israel, Mỹ có khả năng tác động đáng kể đến tiến trình thương lượng chính trị tại nước này. Theo ông Bushinsky, sự ủng hộ công khai của Tổng thống Trump dành cho ông Netanyahu có thể trở thành đòn bẩy để Washington thúc đẩy việc thành lập một liên minh cầm quyền rộng rãi hơn.
Trong trường hợp các nỗ lực thương lượng thất bại, Israel có nguy cơ tiếp tục rơi vào bế tắc chính trị và phải tổ chức bầu cử lại. Tuy nhiên, một số chuyên gia nhận định kịch bản này chưa chắc làm suy yếu ông Netanyahu, thậm chí có thể giúp ông củng cố thêm vị thế.
Chuyên gia Citrinowicz cho rằng, do phần lớn các đảng đều không muốn phải bước vào một cuộc bầu cử mới, phương án khả thi nhất vẫn là một chính phủ đoàn kết do ông Netanyahu lãnh đạo, với khả năng có sự tham gia của ông Eisenkot hoặc ông Bennett.
Hồ sơ Iran có thể là nhân tố quyết định
Bên cạnh những tính toán về liên minh chính trị, vấn đề an ninh quốc gia, đặc biệt là quan hệ đối đầu với Iran, được dự báo tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong cuộc đấu tranh quyền lực tại Israel.
Kể từ cuộc tấn công của Hamas ngày 7/10/2023, Israel đã tiến hành các chiến dịch quân sự quy mô lớn nhằm vào Hamas tại Dải Gaza, Hezbollah tại Lebanon, đồng thời phối hợp với Mỹ thực hiện các cuộc tấn công nhằm vào Iran.
Trong bài phát biểu trước những người ủng hộ sau bầu cử, ông Netanyahu kêu gọi thành lập một "chính phủ quốc gia cánh hữu mạnh mẽ", đồng thời mô tả Israel đang đứng trước một cơ hội lịch sử đặc biệt, cùng với đối tác là Tổng thống Donald Trump, nhằm loại bỏ vĩnh viễn mối đe dọa mang tính sống còn từ Iran. Ông nhấn mạnh rằng những động cơ chính trị khác không được phép làm chệch hướng sứ mệnh này.
Trước cuộc bầu cử, Tổng thống Trump từng công khai kêu gọi cử tri Israel tiếp tục ủng hộ ông Netanyahu để hai nhà lãnh đạo có thể hoàn tất các mục tiêu đối với Iran. Sau khi kết quả kiểm phiếu sơ bộ được công bố, ông Trump đánh giá Thủ tướng Israel đã thể hiện "rất tốt", đồng thời cho rằng sự ủng hộ của mình đã góp phần giúp ông Netanyahu đạt được kết quả tích cực. Theo Tổng thống Mỹ, kết quả bầu cử có thể được xem là một chiến thắng hoặc thế hòa, nhưng trong bối cảnh cạnh tranh chính trị phức tạp tại Israel, ngay cả một kết quả hòa cũng có thể được coi là thắng lợi.
Giới phân tích cho rằng câu hỏi quan trọng hơn hiện nay là liệu ông Netanyahu có tiếp tục sử dụng những thách thức an ninh, đặc biệt là mối đe dọa từ Iran, để thay đổi tương quan chính trị trong nước hay không. Một cuộc đối đầu mới với Tehran có thể củng cố lập luận của ông Netanyahu về sự cần thiết phải thành lập chính phủ đoàn kết dân tộc. Tuy nhiên, bất kỳ động thái leo thang quân sự nào cũng sẽ phụ thuộc đáng kể vào lập trường của Washington.
Trong khi đó, ông Eisenkot, 66 tuổi, người mất một con trai và hai người cháu trai trong cuộc chiến tại Gaza, đã tìm cách biến cuộc bầu cử thành một cuộc trưng cầu ý kiến về năng lực lãnh đạo của ông Netanyahu. Sau bầu cử, ông Eisenkot tuyên bố chính phủ do ông Netanyahu đứng đầu hiện chỉ còn giữ vai trò chuyển tiếp và đã đánh mất lòng tin của công chúng.
Trong thông điệp gửi tới các lãnh đạo an ninh và đội ngũ công chức Israel, ông Eisenkot kêu gọi họ giữ vững lập trường trước bất kỳ nỗ lực nào nhằm gây sức ép hoặc thách thức việc thực thi nhiệm vụ.
Ông Netanyahu bước vào cuộc bầu cử trong bối cảnh phải đối mặt với hàng loạt sức ép chính trị và pháp lý, bao gồm phiên tòa xét xử tham nhũng kéo dài, những chỉ trích về việc phản đối thành lập ủy ban điều tra độc lập đối với cuộc tấn công ngày 7/10/2023, tình trạng bạo lực gia tăng của người định cư Do Thái tại Bờ Tây bị chiếm đóng, cùng tranh cãi gay gắt về chính sách miễn nghĩa vụ quân sự đối với nam giới Do Thái giáo chính thống.
Dù vậy, kết quả kiểm phiếu bước đầu cho thấy ông Netanyahu vẫn duy trì được sức ảnh hưởng đáng kể đối với cử tri và hệ thống chính trị Israel. Với lợi thế của người đang nắm quyền, sự hậu thuẫn của khối cánh hữu lớn nhất tại Quốc hội và quan hệ gần gũi với Tổng thống Mỹ Donald Trump, ông Netanyahu đang có cơ hội tiếp tục giữ cương vị Thủ tướng. Tuy nhiên, khả năng hiện thực hóa mục tiêu này sẽ phụ thuộc vào những cuộc thương lượng liên minh trong thời gian tới, khi không lực lượng chính trị nào có thể tự mình quyết định tương lai chính phủ Israel.