Quản trị dữ liệu đất đai trong kỷ nguyên số
Góp ý dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), ĐBQH Tạ Đình Thi (Hà Nội) nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế quản trị dữ liệu đất đai theo hướng “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”. Theo đó, cần xác lập dữ liệu đất đai là nguồn thông tin chính thức, tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu và hoàn thiện cơ chế pháp lý đối với Giấy chứng nhận điện tử, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số quốc gia.
Luật hóa nguyên tắc dữ liệu đất đai là nguồn chính thức duy nhất
Thảo luận tại hội trường ngày 29/10 về dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), đại biểu Tạ Đình Thi cho rằng, quản trị dữ liệu đất đai trong kỷ nguyên số là một trong những nội dung then chốt cần được quan tâm hoàn thiện. Đây cũng là nội dung giao thoa, cụ thể hóa yêu cầu của Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan, cùng Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Theo đại biểu, dữ liệu đất đai không đơn thuần là thông tin hành chính mà còn là một loại "tài nguyên" đặc biệt. Điều này hoàn toàn khác biệt với các loại dữ liệu khác như dữ liệu dân cư, dữ liệu y tế và các loại dữ liệu khác, dữ liệu đất đai có tính đa chiều, gắn liền với không gian, thời gian, giá trị tài sản và quyền tài sản. Một thửa đất có thể thay đổi mục đích sử dụng, chủ sở hữu và giá trị qua từng thời kỳ, nhưng thông tin phải bảo đảm tính lịch sử và pháp lý. Vì vậy, dữ liệu đất đai cần được xác định là "dữ liệu gốc", được quản trị chặt chẽ nhưng đồng thời phải linh hoạt trong chia sẻ, khai thác.
Dự thảo Luật đã có đổi mới quan trọng khi xác định Hệ thống thông tin quốc gia về đất đai là hạ tầng dùng chung, thể hiện tại Điều 77 và Điều 78 về hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai. Tuy nhiên, để đáp ứng yêu cầu dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung” theo Nghị quyết số 21-NQ/TW, đại biểu đề xuất tập trung hoàn thiện ba nhóm vấn đề.
Trước hết, cần luật hóa nguyên tắc "dữ liệu đất đai là nguồn chính thức duy nhất". Dự thảo Luật quy định tại khoản 6 Điều 78 dữ liệu trong cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai có giá trị sử dụng chính thức. ĐBQH Tạ Đình Thi đề nghị làm rõ hơn nguyên tắc này tại Điều 78 hoặc lồng ghép vào Điều 61 về nguyên tắc đăng ký đất đai, tài sản gắn liền với đất.
Theo đó, mọi giao dịch, thủ tục hành chính về đất đai cần được thực hiện trên nền tảng dữ liệu số; không yêu cầu người dân cung cấp lại những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có. Quy định này không chỉ góp phần cắt giảm thủ tục hành chính mà còn hạn chế cơ chế “xin - cho”, giảm tham nhũng vặt, đồng thời bảo đảm tính thống nhất với khoản 2 Điều 5 Luật Dữ liệu năm 2024 về công khai, minh bạch trong tiếp cận, khai thác và sử dụng dữ liệu.
Dữ liệu đất đai phải được cập nhật theo thời gian thực
Về tính "sống" và "chia sẻ, ĐBQH Tạ Đình Thi cho rằng dữ liệu đất đai phải được cập nhật theo thời gian thực, kết nối liên thông với dữ liệu dân cư, thuế, công chứng, ngân hàng... Theo đó, Dự thảo Luật đã có quy định kết nối tại khoản 5 Điều 78, tuy nhiên, đại biểu cho rằng cần bổ sung cơ chế "một cửa số" trong chia sẻ dữ liệu, tránh tình trạng cát cứ về dữ liệu. Cụ thể, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 78 quy định về trách nhiệm của cơ quan chủ quản dữ liệu trong việc bảo đảm dữ liệu "sạch" trước khi chia sẻ, tránh "dữ liệu rác" làm méo mó thị trường, bảo đảm đồng bộ với Luật Dữ liệu 2024 tại Điều 12 về bảo đảm chất lượng dữ liệu và Điều 17 về kết nối, chia sẻ, điều phối dữ liệu. Trong đó, cần bảo đảm đưa vào luật các nguyên tắc cốt lõi về chất lượng dữ liệu; đồng thời, dữ liệu phải được xác thực định danh (thông qua mã định danh cá nhân/tổ chức và mã định danh thửa đất), cập nhật tự động theo thời gian thực (real-time updates) ngay khi hoàn tất thủ tục hành chính hoặc giao dịch công chứng.
Cùng với đó, cần quy định rõ trách nhiệm pháp lý của cơ quan, người có thẩm quyền khi để xảy ra tình trạng dữ liệu sai lệch, chậm cập nhật, gây ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của người dân, doanh nghiệp. Các quy định này cần bảo đảm đồng bộ với Điều 12 về bảo đảm chất lượng dữ liệu và Điều 17 về kết nối, chia sẻ, điều phối dữ liệu của Luật Dữ liệu năm 2024.
Ngoài ra, đại biểu cho rằng cần phân định rõ dữ liệu công khai, dữ liệu mở và dữ liệu tiếp cận có điều kiện, đó là phân định rõ các cấp độ dữ liệu đất đai: Dữ liệu công khai (Open Data) phục vụ cộng đồng, thị trường (thông tin quy hoạch chung, bảng giá đất, thống kê đất đai) và dữ liệu hạn chế/bảo mật (thông tin pháp lý chi tiết, thông tin tài chính cá nhân) tuân thủ Luật An toàn thông tin mạng và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Đại biểu cũng đề nghị hoàn thiện cơ chế pháp lý cho phép triển khai các dịch vụ giá trị gia tăng về thông tin đất đai thông qua hợp tác công - tư hoặc dịch vụ công trực tuyến có thu phí hợp lý, qua đó tạo nguồn lực tài chính tái đầu tư cho việc cập nhật, duy trì hạ tầng dữ liệu.
Liên quan đến Giấy chứng nhận điện tử, ĐBQH Tạ Đình Thi đánh giá việc cấp Giấy chứng nhận điện tử có giá trị pháp lý như bản giấy theo khoản 1 Điều 63 là bước tiến quan trọng. Tuy nhiên, ĐBQH Tạ Đình Thi đề nghị dự thảo Luật làm rõ hơn giá trị pháp lý của Giấy chứng nhận điện tử khi thực hiện giao dịch dân sự, thế chấp tại ngân hàng hoặc giải quyết tranh chấp tại Tòa án. Đồng thời, cần có cơ chế công nhận đồng bộ, nhất là giữa các tổ chức tín dụng và cơ quan tư pháp.
Bên cạnh đó, cần nghiên cứu bổ sung quy định về chữ ký số, xác thực điện tử trong giao dịch đất đai, tạo điều kiện để người dân thực hiện các thủ tục từ xa, kể cả chuyển nhượng, thừa kế, thế chấp. Nội dung này cần được quy định rõ tại Điều 28 về điều kiện thực hiện các quyền của người sử dụng đất và Điều 64 về Giấy chứng nhận, bảo đảm tương thích với quy định của Luật Dữ liệu năm 2024 về xác nhận, xác thực dữ liệu tại Điều 20 và chuyển, xử lý dữ liệu xuyên biên giới tại Điều 23.
Nghị quyết số 21-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2030, đất đai phải được quản lý chặt chẽ, khai thác hiệu quả, trở thành nguồn lực cho phát triển; Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định chuyển đổi số là một đột phá, trong khi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng yêu cầu xây dựng Chính phủ số, kinh tế số. Việc sửa đổi Luật Đất đai là cơ hội để thể chế hóa đồng bộ các yêu cầu này. Việc xây dựng được hệ thống dữ liệu đất đai “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung” không chỉ là cải cách hành chính mà còn là sự thay đổi phương thức quản trị tài nguyên đặc biệt của quốc gia, mở ra không gian phát triển mới cho đất nước trong kỷ nguyên vươn mình.
ĐBQH Tạ Đình Thi (Hà Nội)