Để mỗi đồng vốn đầu tư công phát huy giá trị
Yêu cầu đặt ra hiện nay là đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công cần đi cùng với nâng cao chất lượng lựa chọn dự án và hiệu quả sử dụng vốn. Đặc biệt, cần rà soát kỹ các dự án giao cho cấp xã, phường làm chủ đầu tư, bảo đảm mỗi công trình được triển khai xuất phát từ nhu cầu thực tế, có khả năng tạo ra giá trị phát triển và mang lại lợi ích thiết thực cho người dân.
Không để áp lực giải ngân chi phối việc chọn dự án
Tính đến ngày 20/10/2026, tổng thu ngân sách nhà nước của thành phố Đà Nẵng đạt 74.193,183 tỷ đồng, vượt 11,76% dự toán năm. Tổng giải ngân vốn đầu tư công đạt 13.757.079 triệu đồng, đạt 80,02% so với kế hoạch Thủ tướng giao. Đây là kết quả tích cực, thể hiện nỗ lực của thành phố và các chủ đầu tư trong tổ chức thực hiện kế hoạch vốn. Bên cạnh câu hỏi đã giải ngân được bao nhiêu, cần đặt ra những câu hỏi quan trọng hơn: công trình đã hoàn thành đến đâu; năng lực hạ tầng được cải thiện như thế nào; người dân và doanh nghiệp được hưởng lợi gì; dự án có tạo thêm không gian phát triển, giảm chi phí sản xuất, lưu thông hàng hóa và đi lại hay không?
Một vấn đề đáng quan tâm từ thực tiễn triển khai đầu tư công ở cơ sở là việc lựa chọn danh mục công trình đầu tư trong bối cảnh giải bài toán về giải ngân vốn đầu tư công. Để bảo đảm tiến độ, các xã, phường có thể ưu tiên những công trình có thủ tục tương đối thuận lợi, mặt bằng sẵn có, ít vướng mắc về bồi thường, giải phóng mặt bằng. Nếu tiêu chí thuận lợi trong thực hiện trở thành yếu tố chi phối quá lớn, danh mục đầu tư công có thể chưa phản ánh đầy đủ những nhu cầu cấp thiết nhất của địa phương. Trong thực tế, có những công trình người dân nhiều lần kiến nghị, những tuyến đường cần nâng cấp, những điểm ngập úng cần xử lý hoặc những hạng mục hạ tầng thiết yếu cần sớm đầu tư, nhưng vẫn chậm được triển khai do liên quan đến bồi thường, giải phóng mặt bằng và các thủ tục đi kèm.
Nếu chỉ ưu tiên dự án dễ làm, dễ giải ngân thì những công trình có ý nghĩa dân sinh và khả năng tạo tác động phát triển lớn nhưng phức tạp hơn về mặt bằng có nguy cơ tiếp tục bị trì hoãn. Khi đó, kết quả giải ngân trước mắt có thể được cải thiện, nhưng những điểm nghẽn hạ tầng của địa phương vẫn chưa được giải quyết căn bản. Vì vậy, cần phân biệt rõ giữa lựa chọn dự án có tính khả thi cao và lựa chọn dự án chỉ vì dễ giải ngân. Hai tiêu chí này có thể trùng nhau, nhưng không phải lúc nào cũng đồng nhất.
Một dự án tốt cần đồng thời đáp ứng nhu cầu thực tế, có hiệu quả kinh tế - xã hội, phù hợp với quy hoạch và khả năng cân đối nguồn lực, đồng thời có phương án tổ chức thực hiện khả thi. Đối với dự án còn vướng mặt bằng, điều quan trọng là đánh giá đầy đủ mức độ cấp thiết, lợi ích dự kiến, chi phí giải phóng mặt bằng, khả năng bố trí vốn và thời gian cần thiết để tháo gỡ khó khăn. Ngược lại, những công trình quy mô nhỏ, ít vướng mắc nhưng hiệu quả lan tỏa thấp cũng cần được xem xét thận trọng.
Rà soát dự án giao cấp xã: phải đánh giá tính cấp thiết
Việc đẩy mạnh phân cấp, giao quyền chủ động cho cấp xã, phường trong quản lý và tổ chức thực hiện một số dự án đầu tư công có thể giúp chính quyền cơ sở chủ động hơn trong giải quyết các nhu cầu dân sinh. Đây cũng là điều kiện nâng cao trách nhiệm của cấp gần dân, sát thực tiễn và hiểu rõ những vấn đề cần ưu tiên xử lý. Khi được giao làm chủ đầu tư, cấp xã, phường cần có đủ năng lực tổ chức thực hiện, kiểm soát chất lượng, quản lý hợp đồng và chịu trách nhiệm về hiệu quả công trình. Đồng thời, việc lựa chọn dự án phải nằm trong tổng thể định hướng phát triển chung. Theo đó, cần xem xét, rà soát danh mục dự án giao cho cấp xã làm chủ đầu tư theo một số nhóm tiêu chí cụ thể.
Trước hết là tính cấp thiết và mức độ đáp ứng nhu cầu thực tế: công trình có giải quyết điểm nghẽn giao thông, ngập úng, thoát nước, môi trường, trường học, thiết chế văn hóa hay nhu cầu hạ tầng thiết yếu của người dân hay không? Mức độ ảnh hưởng nếu chưa đầu tư là gì? Có kiến nghị kéo dài của cử tri hoặc những vấn đề đã được xác định cần xử lý hay không? Những công trình liên quan trực tiếp đến an toàn, sức khỏe, điều kiện sinh hoạt và khả năng tiếp cận dịch vụ cơ bản cần được xem xét trên cơ sở mức độ cấp bách thực tế.
Thứ hai là khả năng tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội: một tuyến đường không chỉ được đánh giá bằng chiều dài hoặc tổng vốn đầu tư, mà còn bằng khả năng kết nối các khu dân cư, vùng sản xuất, khu công nghiệp, khu dịch vụ, làm đầu mối giao thông... Một công trình thoát nước không chỉ được tính bằng khối lượng xây dựng, mà còn bằng khả năng giảm ngập, hạn chế thiệt hại tài sản và cải thiện môi trường sống...
Thứ ba là tính đồng bộ và khả năng phát huy công năng: hạn chế tình trạng đầu tư từng đoạn đường nhưng thiếu kết nối, xây dựng công trình nhưng chưa có hạ tầng phụ trợ, hoặc hoàn thành hạng mục này nhưng phải chờ một dự án khác mới có thể khai thác đầy đủ. Với những dự án liên quan nhiều địa bàn hoặc nhiều cấp quản lý, cần xác định rõ đầu mối điều phối và trách nhiệm phối hợp ngay từ khâu chuẩn bị đầu tư.
Thứ tư là mức độ sẵn sàng triển khai và năng lực thực hiện: việc đánh giá cần bao gồm tình trạng pháp lý, thiết kế, thủ tục đầu tư, phương án giải phóng mặt bằng, khả năng cân đối vốn, thời gian thi công và năng lực của chủ đầu tư. Dự án cấp thiết nhưng chưa đủ điều kiện thực hiện phải có kế hoạch tháo gỡ cụ thể; dự án chưa thật sự cần thiết hoặc thiếu cơ sở về hiệu quả cần được cân nhắc điều chỉnh, giãn tiến độ hoặc chưa bố trí vốn... Việc rà soát phải được tiến hành thực chất, không chỉ nhằm tìm cách điều chuyển vốn để bảo đảm tỷ lệ giải ngân.