Bộ Y tế làm rõ đề xuất hiến, ghép mô tạng trẻ dưới 18 tuổi

Làm rõ điều kiện hiến mô ở người chưa thành niên

Tại cuộc họp, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, đề xuất bổ sung quy định về hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi xuất phát từ khoảng trống pháp lý hiện hành và nhu cầu điều trị thực tế. Luật năm 2006 chưa cho phép lấy mô tái sinh từ người chưa thành niên còn sống hoặc lấy mô, bộ phận cơ thể sau khi người dưới 18 tuổi qua đời.

Theo thống kê được thông tin tại họp báo, mỗi năm Việt Nam ước tính có nhu cầu khoảng 55 ca ghép gan và 60 ca ghép thận ở trẻ em; danh sách chờ ghép gan tích lũy khoảng 200 trường hợp. Trong khi đó, khả năng đáp ứng nhu cầu ghép tế bào gốc tạo máu tại Bệnh viện Nhi Trung ương mới đạt khoảng 30%. Thực tế này đặt ra yêu cầu nghiên cứu, hoàn thiện quy định để mở rộng cơ hội điều trị cho bệnh nhi.

Theo dự thảo, người chưa thành niên còn sống chỉ được hiến mô tái sinh, cụ thể là tế bào gốc tạo máu, để điều trị cho người thân khi không có người hiến trưởng thành phù hợp. Người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi có thể hiến cho thành viên gia đình; người dưới 15 tuổi chỉ được hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột. Việc hiến phải đáp ứng điều kiện sức khỏe, được tư vấn độc lập và có sự đồng ý của chính người hiến cùng cha mẹ hoặc người giám hộ.

Dự thảo không cho phép người dưới 18 tuổi hiến bộ phận cơ thể khi còn sống. Đối với trường hợp hiến sau khi qua đời, việc lấy mô, bộ phận cơ thể phải tuân thủ các điều kiện về nguyện vọng hiến, sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ và quy trình chuyên môn xác định chết não hoặc chết tuần hoàn theo phương án được đề xuất.

Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà cho biết, các đề xuất được nghiên cứu trên cơ sở tham khảo khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giới và kinh nghiệm quốc tế, đồng thời đánh giá mức độ phù hợp với điều kiện Việt Nam. Đối với tế bào gốc tạo máu, nguồn tế bào có thể được thu nhận từ tủy xương, máu ngoại vi hoặc máu dây rốn; ghép tế bào gốc tạo máu đồng loài có thể mở ra cơ hội điều trị cho trẻ mắc một số bệnh lý nghiêm trọng.

Tăng cường bảo vệ người hiến, ngăn ngừa trục lợi

Cùng với việc xem xét mở rộng nguồn hiến, dự thảo đề xuất tăng cường các biện pháp kiểm soát trong quá trình hiến, lấy, ghép. Các nội dung đáng chú ý gồm xác minh nhân thân và mối quan hệ giữa người hiến với người nhận; bảo đảm tính độc lập trong tư vấn, khách quan trong xác định chết não, chết tuần hoàn và hoàn thiện cơ chế điều phối theo quy định.

Dự thảo cũng đặt ra các quy định nghiêm cấm hành vi mua bán, ép buộc, lấy trộm, môi giới trái pháp luật mô, bộ phận cơ thể người, đồng thời ngăn chặn việc lợi dụng quan hệ giám hộ, nuôi con nuôi để trục lợi. Ngoài ra, các nội dung về lấy mô, bộ phận cơ thể ở người chết tuần hoàn, bảo tồn khả năng sinh sản và quản lý mô, tế bào theo chuỗi cũng được đề xuất bổ sung nhằm nâng cao chất lượng chuyên môn, bảo đảm an toàn và khả năng truy xuất nguồn gốc.

Tham dự cuộc họp, Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam Angela Pratt đánh giá dự thảo cơ bản phù hợp với các nguyên tắc của WHO và kinh nghiệm quốc tế, song cần tiếp tục hoàn thiện quy định về cung cấp thông tin phù hợp với độ tuổi và bảo đảm sự đồng thuận của trẻ. Bà ủng hộ mở rộng cơ hội hiến, ghép mô, tạng ở trẻ em, với điều kiện đặt lợi ích tốt nhất của trẻ lên hàng đầu, đi kèm các cơ chế bảo vệ nghiêm ngặt. Bà cũng chia sẻ, Australia cho phép người chưa thành niên bày tỏ nguyện vọng hiến mô, tạng sau khi chết thông qua hệ thống đăng ký tự nguyện, có sự tham gia của gia đình và cơ chế giám sát chặt chẽ.

Phát biểu kết luận họp báo, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nhấn mạnh hai nguyên tắc xuyên suốt của dự thảo là “mở” để cứu sống nhiều người bệnh hơn và “chặt” trong các điều kiện, điều cấm, quy định xác định đối tượng hiến. Bộ trưởng khẳng định vận động hiến mô, tạng là hoạt động nhân văn dựa trên tinh thần tự nguyện, không phải sự ép buộc; đồng thời cho biết dự thảo sẽ tiếp tục được rà soát, chỉnh lý trên tinh thần cầu thị, tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, người dân và các cơ quan báo chí.

Bộ trưởng cũng nhìn nhận những băn khoăn của người dân về hiến mô, tạng ở trẻ em cần được lắng nghe và giải thích rõ ràng. Việc hoàn thiện luật cần bảo đảm hài hòa giữa mở rộng cơ hội điều trị và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người hiến, đặc biệt là trẻ em. Các quy định rõ ràng, khả thi cùng cơ chế kiểm soát chặt chẽ sẽ là cơ sở quan trọng để hoạt động hiến, ghép mô, bộ phận cơ thể người phát triển an toàn, minh bạch và đúng mục đích nhân đạo.

Cao Linh