Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng qua thực tiễn Kho bạc Nhà nước - Từ "tinh gọn" đến "hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả"
Đại hội XIV của Đảng mở ra giai đoạn phát triển mới của đất nước, đặt ra yêu cầu xây dựng hệ thống chính trị tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả. Trong tiến trình đó, Kho bạc Nhà nước (KBNN) được tổ chức lại theo mô hình 2 cấp, với yêu cầu đặt ra là: bộ máy thay đổi nhưng dòng tiền ngân sách không gián đoạn; hoạt động thu, chi, thanh toán luôn thông suốt, an toàn; kỷ luật tài chính phải được giữ vững. Thực tiễn “vừa sắp xếp, vừa vận hành” tại KBNN cho thấy sự “tinh gọn” bộ máy đã thực sự chuyển hóa thành “hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả” trong hoạt động. Đó chính là nhờ sự đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng ủy KBNN với chủ trương: quyền hạn gắn liền trách nhiệm; phân cấp đi đôi kiểm tra, giám sát; dữ liệu trở thành công cụ hỗ trợ lãnh đạo; và kết quả thực hiện nhiệm vụ, chất lượng phục vụ là thước đo của đổi mới.
Từ yêu cầu “tinh gọn”
đến bài toán “mạnh hơn sau sắp xếp”
Sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy là chủ trương lớn, nhất quán của Đảng qua Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII và tiếp tục được bổ sung, phát triển qua các nghị quyết, kết luận của Trung ương như: Kết luận số 121-KL/TW ngày 24/1/2025 khẳng định quyết tâm xây dựng tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, nâng cao hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả; Kết luận số 210-KL/TW ngày 12/11/2025 tiếp tục đặt ra yêu cầu xây dựng, hoàn thiện tổ chức bộ máy trong giai đoạn tiếp theo.
Năm 2026, năm đầu triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, yêu cầu được nâng lên với Kết luận số 76-KL/TW ngày 28/7/2026 của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện, vận hành hiệu quả mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Cụ thể hóa Kết luận này, Kế hoạch số 06-KH/TW ngày 28/7/2026 của Bộ Chính trị yêu cầu các cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị xác định rõ nhiệm vụ, phân công rõ trách nhiệm và thường xuyên đánh giá kết quả thực hiện; đồng thời đặt ra các nguyên tắc tổ chức theo hướng tinh gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, thông suốt; lấy kết quả thực hiện nhiệm vụ và hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp làm thước đo; gắn sắp xếp tổ chức với phân cấp, phân quyền và chuyển đổi số; rà soát, loại bỏ các khâu trung gian và xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm chính.
Như vậy, thước đo của cải cách đã thay đổi. Thành công không chỉ được nhìn từ số lượng đầu mối giảm đi, mà phải được kiểm chứng bằng câu hỏi: Bộ máy sau sắp xếp có thực sự mạnh hơn, vận hành thông suốt hơn, trách nhiệm rõ hơn và phục vụ tốt hơn hay không?
Trong tiến trình đó, KBNN là một trong những đơn vị có thực tiễn đáng chú ý. Là đơn vị thuộc Bộ Tài chính, thực hiện các chức năng liên quan trực tiếp đến quản lý quỹ ngân sách nhà nước (NSNN), ngân quỹ nhà nước, tổng kế toán nhà nước và huy động vốn cho NSNN, hoạt động của KBNN gắn với sự vận hành thường xuyên của nền tài chính quốc gia. KBNN hiện được tổ chức theo mô hình 2 cấp, với cơ quan KBNN ở Trung ương và 20 KBNN khu vực.
Năm 2025, KBNN thực hiện một bước sắp xếp tổ chức quy mô lớn. Theo báo cáo công tác tổ chức cán bộ, sau sắp xếp, toàn hệ thống cắt giảm 465 đầu mối, tương đương trên 47%. Cùng với tinh gọn tổ chức, KBNN đã cử 19.913 lượt công chức tham gia đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn nghiệp vụ.
Hai con số phản ánh hai chiều của cùng một quá trình: đầu mối được thu gọn nhưng yêu cầu đối với năng lực thực thi không giảm đi; ngược lại, tổ chức càng tinh gọn, phạm vi và trách nhiệm của từng vị trí càng đòi hỏi đội ngũ phải được nâng cao năng lực tương ứng.
Nhưng phép thử thực sự nằm phía sau những đầu mối được cắt giảm. Địa bàn quản lý có thể thay đổi, vị trí công tác có thể được sắp xếp lại, nhưng dòng tiền ngân sách không thể dừng để chờ bộ máy ổn định. Hệ thống thanh toán vẫn phải vận hành; hồ sơ của đơn vị sử dụng ngân sách vẫn phải được xử lý; các khoản thu, chi NSNN vẫn phải chính xác, kịp thời và an toàn.
Chính thực tiễn “vừa sắp xếp, vừa vận hành” ấy đặt ra những câu hỏi lớn hơn phạm vi một cơ quan: Làm thế nào giảm tầng nấc mà không tạo khoảng trống quản lý? Làm thế nào phân cấp mạnh hơn nhưng trách nhiệm cá nhân và trách nhiệm giải trình cũng rõ hơn? Làm thế nào sử dụng dữ liệu và công nghệ không chỉ để xử lý công việc nhanh hơn mà còn để lãnh đạo, kiểm tra và ra quyết định tốt hơn?
Đó không đơn thuần là bài toán tổ chức bộ máy. Sâu xa hơn, đó là bài toán đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng để đáp ứng với cấu trúc, vận hành mới của cả hệ thống KBNN.
Đổi mới phương thức lãnh đạo - “chìa khóa”
để bộ máy mới vận hành hiệu quả
Nghị quyết Đại hội Đảng bộ KBNN nhiệm kỳ 2025 - 2030 xác định tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, nâng cao năng lực cụ thể hóa và tổ chức thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng; đề cao trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng, đảng viên, nhất là người đứng đầu.
Từ thực tiễn KBNN có thể nhận diện một chu trình: Đảng ủy định hướng bằng chủ trương, mục tiêu và nguyên tắc → lãnh đạo KBNN và các đơn vị chuyên môn cụ thể hóa thành nhiệm vụ, cơ chế, quy trình → xác định trách nhiệm thực hiện → kết quả được phản ánh bằng tiến độ, sản phẩm và dữ liệu → cấp ủy kiểm tra, giám sát → những vấn đề phát sinh từ thực tiễn trở thành căn cứ để điều chỉnh cách lãnh đạo và tổ chức thực hiện.
Điểm cốt lõi là: Đảng lãnh đạo bằng chủ trương, định hướng, nguyên tắc, công tác cán bộ và kiểm tra, giám sát; cơ quan chuyên môn cụ thể hóa thành quy trình, nhiệm vụ và trách nhiệm thực thi. Đổi mới phương thức lãnh đạo không phải làm thay chuyên môn, mà nâng cao năng lực định hướng, tổ chức thực hiện và kiểm chứng kết quả.
Từ nghị quyết đến nhiệm vụ, từ nhiệm vụ đến trách nhiệm
Ngay từ đầu năm 2026, Đảng ủy KBNN xác định nhiệm vụ trọng tâm, chương trình công tác và phân công các đơn vị, chi bộ triển khai theo chức năng, nhiệm vụ được giao. Trong mối quan hệ giữa Đảng ủy và Ban Lãnh đạo KBNN, cấp ủy định hướng chủ trương, nguyên tắc, lãnh đạo công tác cán bộ và kiểm tra, giám sát; lãnh đạo chuyên môn tổ chức cụ thể hóa thành cơ chế, quy trình và nhiệm vụ.
Đảng lãnh đạo nhưng không làm thay chuyên môn; chuyên môn chủ động tổ chức thực hiện nhưng luôn đặt trong định hướng chính trị, kỷ luật và trách nhiệm của tổ chức Đảng. Khi bộ máy giảm tầng nấc, cách giao việc và đánh giá cán bộ cũng phải thay đổi. Việc xây dựng danh mục vị trí việc làm, bản mô tả công việc, khung năng lực và tiêu chí đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ hướng tới một thay đổi quan trọng: trách nhiệm phải gắn với sản phẩm và kết quả công việc, thay vì chỉ nhìn vào quá trình thực hiện.
Phân cấp để chủ động, kiểm soát giữ kỷ luật
Một bộ máy tinh gọn khó có thể mạnh nếu mọi quyết định vẫn tập trung lên cấp trên. Vì vậy, giảm đầu mối phải đi cùng phân cấp, phân quyền; đồng thời, trao quyền phải gắn với trách nhiệm và cơ chế kiểm tra, giám sát tương ứng.
Đối với KBNN, yêu cầu này đặc biệt quan trọng bởi hệ thống trực tiếp thực hiện nhiều nhiệm vụ liên quan đến quản lý nguồn lực công. Thẩm quyền quyết định, trách nhiệm thực hiện và trách nhiệm giám sát cần được phân định rõ; trao quyền phải gắn với trách nhiệm về tính pháp lý, tính chính xác của hồ sơ và quyết định thực hiện.
Cách tiếp cận này ngày càng được thể hiện rõ trong cơ chế nghiệp vụ. Theo quy định hiện hành, KBNN thực hiện thanh toán, chi trả NSNN trên cơ sở hồ sơ đề nghị chi của đơn vị sử dụng ngân sách và kiểm tra hồ sơ trong phạm vi, nội dung thuộc trách nhiệm của KBNN; đồng thời, trách nhiệm của các chủ thể trong quản lý, thanh toán chi thường xuyên và vốn đầu tư công ngày càng được phân định rõ.
Vì vậy, phân cấp và giám sát không phải hai chiều ngược nhau mà là hai mặt bổ trợ trong quản trị: phân cấp tạo không gian chủ động; kiểm tra, giám sát bảo đảm quyền hạn được thực hiện đúng thẩm quyền, đúng trách nhiệm và trong kỷ luật thống nhất của hệ thống.
Dữ liệu làm thay đổi cách lãnh đạo, không chỉ cách làm việc
Một chuyển động đáng chú ý khác là vai trò của dữ liệu. Giá trị của chuyển đổi số không nằm ở số lượng phần mềm hay hồ sơ điện tử, mà ở khả năng tạo ra thông tin kịp thời để theo dõi công việc, phát hiện vấn đề, xác định trách nhiệm, kiểm chứng kết quả và hỗ trợ ra quyết định. Khi trạng thái công việc được lưu vết và dữ liệu ngày càng tập trung, phương thức lãnh đạo có điều kiện chuyển từ phụ thuộc nhiều vào báo cáo định kỳ sang theo dõi thường xuyên; từ kiểm tra chủ yếu sau khi công việc hoàn thành sang tăng cường giám sát trong quá trình thực hiện; từ đánh giá chủ yếu bằng nhận định sang kết hợp dữ liệu, sản phẩm và kết quả thực tế.
Cùng với hoạt động chuyên môn đến giữa năm 2026, dữ liệu của 308 đảng viên được đồng bộ trên Sổ tay đảng viên điện tử, đạt 100%; 10/10 chi bộ thực hiện triển khai sinh hoạt trên ứng dụng. Công nghệ vì thế không thay thế vai trò lãnh đạo. Ngược lại, nó tạo thêm công cụ để thực hiện vai trò ấy: thông tin nhanh hơn, theo dõi sát hơn, quá trình thực hiện được theo dõi thường xuyên và trách nhiệm có thêm cơ sở để kiểm chứng.
Chi bộ là nơi phương thức lãnh đạo được kiểm chứng
Đổi mới sẽ khó có ý nghĩa nếu chỉ dừng ở cấp Đảng ủy. Điểm kiểm chứng trực tiếp phải là chất lượng hoạt động của từng chi bộ và kết quả thực hiện nhiệm vụ chính trị ở từng đơn vị.
Điều quan trọng không phải đưa ngày càng nhiều công việc chuyên môn vào sinh hoạt Đảng, mà là nhìn những vấn đề chuyên môn từ góc độ trách nhiệm lãnh đạo, trách nhiệm đảng viên và kỷ luật thực thi. Tiến độ giải ngân, kỷ luật thanh toán NSNN, an toàn hệ thống, chất lượng dữ liệu hay thái độ phục vụ, khi gắn với đạo đức công vụ, trách nhiệm nêu gương và trách nhiệm của người đứng đầu, đều trở thành những vấn đề tổ chức Đảng cần quan tâm lãnh đạo.
Ở đó, một chu trình được khép kín: chủ trương thành nhiệm vụ; nhiệm vụ gắn trách nhiệm; kết quả trở thành căn cứ kiểm tra, giám sát; vấn đề từ thực tiễn lại trở thành dữ liệu đầu vào để cấp ủy điều chỉnh phương thức lãnh đạo. Đó chính là điểm nối từ câu hỏi “phương thức lãnh đạo đổi mới như thế nào?” sang phép kiểm chứng quan trọng hơn: bộ máy sau sắp xếp có thực sự vận hành tốt hơn hay không?
Thước đo của đổi mới: Bộ máy có thực sự
“hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả”?
Không thể quy giản mọi kết quả chuyên môn thành hệ quả trực tiếp của riêng công tác xây dựng Đảng. Nhưng những kết quả thực tiễn là một kênh quan trọng để kiểm chứng năng lực cụ thể hóa chủ trương, tổ chức thực hiện và vận hành bộ máy sau sắp xếp.
“Hiệu năng” phải được đo bằng năng lực thực thi
Nếu “tinh gọn” là thay đổi đầu vào thì “hiệu năng” phải được nhìn từ đầu ra. Đến tháng 7/2026, lũy kế thu NSNN trong cân đối qua KBNN đạt 1.896.176 tỷ đồng, bằng 74,96% dự toán năm; chi thường xuyên đạt 829.773 tỷ đồng; thanh toán vốn đầu tư công đạt 350.295,4 tỷ đồng; khối lượng trái phiếu Chính phủ phát hành qua đấu thầu đạt 201.165 tỷ đồng. Những con số ấy quan trọng không phải để tạo một bảng thành tích, mà để cho thấy quy mô nhiệm vụ mà bộ máy sau sắp xếp phải xử lý liên tục, an toàn và chính xác.
Năng lực thực thi càng thể hiện rõ trên môi trường số. KBNN duy trì 100% thủ tục hành chính được thực hiện qua dịch vụ công trực tuyến toàn trình; 100% đơn vị sử dụng ngân sách tham gia dịch vụ công trực tuyến; tỷ lệ giao dịch chi NSNN qua dịch vụ công trực tuyến trên 99,25%.
Bình quân mỗi ngày phát sinh khoảng 75.000 - 100.000 hồ sơ, chứng từ, cao điểm có thể lên tới 170.000 - 200.000 hồ sơ, chứng từ. Đặc biệt, riêng giai đoạn từ ngày 20/4 đến 19/5/2026, KBNN tiếp nhận hơn 1,786 triệu hồ sơ, trong đó tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng hạn đạt khoảng 99,83%.
Đây mới là ý nghĩa thực chất của “hiệu năng”: không phải bộ máy nhỏ hơn bao nhiêu, mà bộ máy gọn hơn có đủ năng lực xử lý khối lượng công việc lớn với tốc độ, chất lượng và độ ổn định cao hay không.
“Hiệu lực” được kiểm chứng bằng kỷ luật và sự thông suốt
Với KBNN, hiệu lực không thể đo bằng số văn bản được ban hành. Nó phải được kiểm chứng bằng khả năng đưa quyết định vào thực tiễn, xử lý phát sinh và duy trì hoạt động thông suốt trong toàn hệ thống.
Trong tháng 7/2026, các hệ thống thanh toán nội bộ KBNN và thanh toán với ngân hàng thương mại, Ngân hàng Nhà nước tiếp tục được duy trì ổn định, thông suốt, kịp thời và an toàn. KBNN đã hoàn thành hỗ trợ lập và gửi Báo cáo tài chính nhà nước năm 2025 của 34/34 tỉnh, thành phố.
Ở góc độ xây dựng Đảng, trong 6 tháng đầu năm 2026, Đảng ủy KBNN thực hiện giám sát thường xuyên 10/10 chi bộ; 100% chi bộ xây dựng kế hoạch tự kiểm tra, giám sát năm 2026. Như vậy, sự chủ động sau phân cấp không đứng ngoài kỷ luật chung. Quyền hạn được mở rộng đến đâu, trách nhiệm và khả năng kiểm chứng phải theo đến đó.
“Hiệu quả” phải hướng tới người được phục vụ
Nếu hiệu năng là năng lực thực thi và hiệu lực là khả năng đưa quyết định vào cuộc sống, thì hiệu quả phải ngày càng được nhìn từ giá trị mà cải cách tạo ra cho người dân, doanh nghiệp, cơ quan và các đơn vị giao dịch.
Nghị định số 347/2025/NĐ-CP ngày 29/12/2025 của Chính phủ quy định về thủ tục hành chính thuộc lĩnh vực KBNN, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, tiếp tục đẩy mạnh thực hiện thủ tục hành chính trên môi trường điện tử, khai thác, tái sử dụng dữ liệu và giảm giấy tờ mà đơn vị giao dịch phải cung cấp.
Đối với thủ tục thanh toán các khoản chi thường xuyên và các khoản chi từ nguồn chi thường xuyên quy định tại Điều 6, so với quy định trước đây, thủ tục này giảm 21/25 thành phần hồ sơ, tương đương 84%; đồng thời thời hạn giải quyết được rút từ 2 ngày làm việc xuống còn chậm nhất 1 ngày làm việc kể từ khi KBNN nhận được hồ sơ hợp lệ. Riêng hồ sơ gửi từ ngày 25 đến hết ngày 31 của tháng 01 và tháng 12 hằng năm, thời hạn giải quyết chậm nhất là 2 ngày làm việc.
Những thay đổi ấy cho thấy cải cách không chỉ diễn ra bên trong cơ quan quản lý mà đang được chuyển hóa thành ít giấy tờ hơn, thời gian xử lý ngắn hơn và chất lượng phục vụ đơn vị giao dịch tốt hơn.
Ngày 27/5/2026, Bộ Tài chính tiếp tục ban hành Quyết định số 1274/QĐ-BTC, phê duyệt danh mục thành phần hồ sơ, kết quả giải quyết thủ tục hành chính cần số hóa thuộc lĩnh vực KBNN. Quyết định tạo thêm nền tảng để số hóa đồng bộ hồ sơ, tăng khả năng khai thác, tái sử dụng dữ liệu và tiếp tục giảm các thao tác hành chính không cần thiết.
Như vậy, thước đo của cải cách đang dịch chuyển: từ nhìn chủ yếu vào cơ quan quản lý sang nhìn từ phía người được phục vụ. Hồ sơ có đơn giản hơn không? Thời gian có ngắn hơn không? Giao dịch có thuận lợi hơn không? Những dữ liệu cơ quan nhà nước đã có có được chia sẻ, tái sử dụng để người dân và đơn vị không phải cung cấp lại hay không? Đó là những câu hỏi thực chất của “hiệu quả”.
Những kết quả bước đầu nêu trên, không có nghĩa mô hình mới không còn những vấn đề phải tiếp tục giải quyết. Khi phạm vi quản lý rộng hơn đặt áp lực lớn hơn lên năng lực cán bộ; phân cấp sâu hơn đòi hỏi trách nhiệm giải trình rõ hơn; giao dịch số với khối lượng rất lớn làm gia tăng yêu cầu về chất lượng dữ liệu, an toàn hệ thống và quản trị rủi ro. Khi tầng nấc trung gian giảm, bất cập về phân công hoặc phối hợp nếu không được nhận diện sớm cũng có thể tác động trực tiếp hơn đến tiến độ xử lý công việc.
Vì vậy, đánh giá một bộ máy sau vận hành sắp xếp ngoài việc chỉ nhìn vào những kết quả đã đạt được, mà còn phải nhìn vào khả năng phát hiện, xử lý và không để những điểm nghẽn mới trở thành khoảng trống quản lý.
Bốn bài học “tinh gọn” thực sự trở thành “mạnh”
Từ những kết quả và vấn đề đặt ra trong thực tiễn KBNN có thể rút ra bốn bài học có ý nghĩa rộng hơn đối với các tổ chức đảng đang vận hành mô hình mới.
Thứ nhất, sự lãnh đạo thống nhất phải được chuyển hóa thành đồng thuận và hành động.
Sắp xếp bộ máy không chỉ làm thay đổi cơ cấu tổ chức mà còn tác động trực tiếp đến vị trí việc làm, quan hệ phối hợp, phạm vi trách nhiệm và tâm tư cán bộ. Vì vậy, càng thay đổi lớn về tổ chức, càng phải giữ vững sự lãnh đạo thống nhất, làm tốt công tác chính trị, tư tưởng và tạo đồng thuận trong đội ngũ. Thực tiễn KBNN cho thấy, kiện toàn tổ chức Đảng được tiến hành đồng bộ với sắp xếp bộ máy chuyên môn.
Trong nhiệm kỳ 2020 - 2025, số chi bộ trực thuộc được sắp xếp từ 14 xuống 10; tiếp đó, Đại hội Chi bộ nhiệm kỳ 2025 - 2027 và Đại hội Đảng bộ KBNN nhiệm kỳ 2025 - 2030 được tổ chức trong bối cảnh mô hình mới từng bước đi vào vận hành. Điều đáng chú ý không nằm ở sự thay đổi về số lượng tổ chức, mà ở việc giữ được sự thống nhất về định hướng trong khi tổ chức, con người và phương thức phối hợp cùng thay đổi. Sự lãnh đạo thống nhất chỉ thực sự tạo nên sức mạnh khi được chuyển hóa thành đồng thuận và hành động thống nhất, để mỗi cán bộ, đảng viên không chỉ chấp hành sự thay đổi mà còn chủ động thích ứng, nhận rõ trách nhiệm và cùng đưa bộ máy mới vận hành hiệu quả.
Thứ hai, đổi mới phương thức lãnh đạo phải bắt đầu từ chất lượng tổ chức cơ sở đảng
Không thể có phương thức lãnh đạo mới nếu tổ chức cơ sở đảng vẫn vận hành theo cách cũ. Việc đổi mới ở cấp Đảng ủy chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành chất lượng lãnh đạo của từng chi bộ và kết quả thực hiện nhiệm vụ tại từng đơn vị. Thực tiễn KBNN cho thấy, sinh hoạt chi bộ được đổi mới theo hướng gắn chặt hơn với nhiệm vụ chính trị và những vấn đề phát sinh từ thực tiễn. Chi bộ càng gần công việc, càng phải là nơi nghị quyết được kiểm chứng bằng thực tiễn; nơi chủ trương được cụ thể hóa thành trách nhiệm của đảng viên, những điểm nghẽn được nhận diện và giải pháp được bàn bạc từ chính yêu cầu thực hiện nhiệm vụ.
Bởi vậy, chất lượng sinh hoạt chi bộ không chỉ được đánh giá ở việc đúng quy trình, đủ nội dung, mà quan trọng hơn là có nhận diện đúng vấn đề, xác định rõ trách nhiệm và tạo ra chuyển biến tích cực trong thực hiện nhiệm vụ. Đổi mới phương thức lãnh đạo vì thế phải đi đến tận “tế bào” của tổ chức Đảng; nếu cấp trên đổi mới nhưng chi bộ vẫn vận hành theo cách cũ, phương thức lãnh đạo mới khó chuyển hóa thành năng lực thực tế của toàn tổ chức.
Thứ ba, phân cấp càng mạnh, kiểm tra và trách nhiệm giải trình càng phải rõ
Bộ máy càng tinh gọn, phân cấp càng sâu thì ranh giới giữa thẩm quyền, trách nhiệm và kiểm soát càng phải rõ. Trao quyền để cấp dưới chủ động hơn không đồng nghĩa với giảm kiểm tra, giám sát, mà đòi hỏi cơ chế này phải song hành quyền hạn được phân cấp.
Trong 6 tháng đầu năm 2026, Đảng ủy KBNN thực hiện giám sát thường xuyên 10/10 chi bộ; 100% chi bộ xây dựng kế hoạch tự kiểm tra, giám sát. Điều đáng chú ý không chỉ ở mức độ bao phủ, mà ở yêu cầu đặt kiểm tra, giám sát ngay trong quá trình thực thi, để quyền hạn được sử dụng đúng, trách nhiệm được kiểm chứng và những điểm nghẽn được phát hiện kịp thời. Với mô hình mới, kiểm tra, giám sát vì thế cần chuyển mạnh từ tư duy chủ yếu phát hiện vi phạm sau khi xảy ra sang nhận diện nguy cơ, phát hiện điểm nghẽn và chấn chỉnh ngay trong quá trình thực hiện. Dữ liệu và công nghệ tạo thêm điều kiện để theo dõi tiến độ, nhận diện bất thường và xác định trách nhiệm rõ hơn.
Có thể khái quát thành một nguyên tắc: phân cấp càng mạnh, trách nhiệm càng phải rõ; quyền hạn càng lớn, kiểm soát càng phải thực chất; trao quyền càng nhiều, trách nhiệm giải trình càng phải cao. Đó không phải là tăng sự can thiệp của cấp trên, mà là bảo đảm chủ động đi cùng trách nhiệm, phân quyền đi cùng kiểm soát và hiệu quả đi cùng kỷ luật.
Thứ tư, sức mạnh của bộ máy nằm ở con người và khả năng tự điều chỉnh của tổ chức
Tinh gọn không có nghĩa là giảm yêu cầu đối với con người. Ngược lại, khi tầng nấc ít hơn, phạm vi công việc rộng hơn và dữ liệu ngày càng trở thành nguồn lực quản trị, mỗi vị trí phải có năng lực cao hơn, khả năng thích ứng tốt hơn và chịu trách nhiệm rõ hơn về kết quả công việc.
Với một hệ thống trực tiếp quản lý nguồn lực công, năng lực chuyên môn và kỹ năng số chưa đủ. Bản lĩnh chính trị, đạo đức công vụ, tính liêm chính và trách nhiệm nêu gương, nhất là của người đứng đầu, vẫn là nền tảng của kỷ luật thực thi. Bởi vậy, nâng cao năng lực số phải đi cùng thực hiện các chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên theo Quy định số 144-QĐ/TW ngày 09/05/2024 của Bộ Chính trị đề cao liêm chính, trách nhiệm và nêu gương. Công nghệ có thể lưu vết một quyết định nhưng không thể thay thế trách nhiệm chính trị và đạo đức của người đưa ra quyết định đó.
Sức mạnh của tổ chức còn nằm ở khả năng tự điều chỉnh. Đổi mới phương thức lãnh đạo không đồng nghĩa với tăng thêm nghị quyết, báo cáo hay cuộc họp, mà phải giảm những khâu hành chính không cần thiết để cấp ủy tập trung nhiều hơn cho nghiên cứu, dự báo, kiểm tra, giám sát và giải quyết vấn đề từ thực tiễn. Một tổ chức mạnh không phải là tổ chức không phát sinh vấn đề, mà là tổ chức có khả năng nhận diện sớm vấn đề, xác định đúng nguyên nhân, điều chỉnh kịp thời và không để cùng một điểm nghẽn lặp lại.
Bốn bài học từ thực tiễn của KBNN trong thời gian qua cho thấy, cùng hội tụ trong một logic: chủ trương phải tạo đồng thuận; đồng thuận phải chuyển thành hành động; hành động phải gắn với trách nhiệm; trách nhiệm phải được kiểm chứng bằng kết quả; kết quả thực tiễn lại trở thành căn cứ để tổ chức Đảng tiếp tục điều chỉnh phương thức lãnh đạo. Đó chính là chiều sâu của quá trình chuyển từ “tinh, gọn” sang “mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả”.
Từ “tinh gọn” đến “hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả”
- hành trình không có điểm dừng
Qua thực tiễn từ KBNN cho thấy, sắp xếp tổ chức bộ máy là một bước chuyển lớn nhưng không phải điểm kết thúc của cải cách. Khi mô hình mới từng bước ổn định, trọng tâm phải chuyển từ “ổn định sau sắp xếp” sang “liên tục tự đổi mới sau sắp xếp”; từ hoàn thiện cơ cấu sang nâng cao năng lực lãnh đạo, chất lượng quản trị, sức chiến đấu của tổ chức Đảng và năng lực thực thi của đội ngũ.
Nghị quyết Đại hội Đảng bộ KBNN nhiệm kỳ 2025 - 2030 xác định bốn hướng đột phá về thể chế, chuyển đổi số, cải cách hành chính và nguồn nhân lực chất lượng cao. Điều đó cho thấy yêu cầu sau sắp xếp không còn dừng ở việc duy trì một bộ máy ít đầu mối hơn, mà là xây dựng một tổ chức lãnh đạo tốt hơn, quản trị hiện đại hơn, vận hành thông suốt hơn và phục vụ tốt hơn.
Nhìn từ KBNN, có thể nhận diện một chuyển động xuyên suốt: từ giảm đầu mối sang nâng cao năng lực thực thi; từ phân cấp sang xác lập trách nhiệm; từ quản lý thiên về quá trình sang chú trọng kết quả; từ hậu kiểm sang tăng cường giám sát trong quá trình thực hiện; từ ứng dụng công nghệ để xử lý công việc sang khai thác dữ liệu phục vụ lãnh đạo, quản trị; từ đánh giá cải cách bên trong bộ máy sang lấy chất lượng phục vụ làm một thước đo quan trọng. Yêu cầu cao hơn của giai đoạn sau sắp xếp vì thế là xây dựng một tổ chức có khả năng thích ứng trước thay đổi, phát hiện sớm điểm nghẽn và liên tục hoàn thiện phương thức vận hành.
Trên tất cả, thước đo năng lực lãnh đạo của tổ chức Đảng trong một bộ máy tinh gọn không nằm ở số lượng nghị quyết được ban hành hay số đầu mối được cắt giảm, mà ở khả năng biến chủ trương thành hành động, biến quyền hạn thành trách nhiệm, biến trách nhiệm thành kết quả và biến những thay đổi bên trong bộ máy thành chất lượng phục vụ tốt hơn. Tổ chức càng tinh gọn, phương thức lãnh đạo càng phải khoa học; phân cấp càng mạnh, trách nhiệm và kiểm soát càng phải thực chất; dữ liệu càng trở thành nguồn lực quản trị, năng lực ra quyết định càng phải được nâng lên; công nghệ càng phát triển, bản lĩnh, đạo đức và trách nhiệm của con người càng phải được đề cao.
Khi tổ chức Đảng thực sự là hạt nhân lãnh đạo, khi mỗi chủ trương được chuyển hóa thành nhiệm vụ, mỗi nhiệm vụ gắn với trách nhiệm và mỗi kết quả được kiểm chứng bằng thực tiễn, bộ máy mới có thể chuyển từ “gọn” về cấu trúc sang “mạnh” trong hành động, từ thay đổi về tổ chức sang nâng cao thực chất “hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả”. Đó là một hành trình không có điểm dừng.
Lê Thị Ngọc, Kho bạc Nhà nước