Bác sĩ chỉ ra nguyên nhân khiến bệnh não mô cầu có thể bùng phát bất ngờ
Bệnh não mô cầu có tỷ lệ mắc thấp hơn nhiều bệnh truyền nhiễm phổ biến nhưng có thể lây lan âm thầm, bùng phát thành ổ dịch và diễn tiến nguy hiểm chỉ trong 24 giờ.
Ổ dịch não mô cầu tại một trường học ở TP. Hồ Chí Minh gần đây làm dấy lên lo ngại về nguy cơ lây lan của căn bệnh này trong môi trường tập trung đông người.
Theo TS.BS Lê Kiến Ngãi, Trưởng khoa Dự phòng và Kiểm soát nhiễm khuẩn, Bệnh viện Nhi Trung ương, dù tỷ lệ mắc thấp hơn cúm, sởi hay sốt xuất huyết, bệnh do vi khuẩn Neisseria meningitidis vẫn có thể bùng phát thành ổ dịch.
Người lành mang trùng khiến bệnh lây lan âm thầm
Một trong những yếu tố khiến não mô cầu khó kiểm soát là tình trạng người lành mang trùng. Vi khuẩn Neisseria meningitidis có thể tồn tại tự nhiên ở vùng mũi họng của người khỏe mạnh mà không gây ra triệu chứng rõ ràng.
Khoảng 5-10% dân số nói chung và 20-25% thanh thiếu niên có thể mang vi khuẩn nhưng không biểu hiện bệnh. Vì vậy, nguồn lây không chỉ đến từ những người đang mắc bệnh mà còn có thể xuất phát từ những người mang vi khuẩn nhưng không biết mình nhiễm.
Vi khuẩn lây truyền qua các giọt bắn và dịch tiết đường hô hấp khi người mang vi khuẩn ho, hắt hơi, nói chuyện ở khoảng cách gần hoặc dùng chung đồ dùng cá nhân. Trong môi trường có nhiều người tiếp xúc thường xuyên, vi khuẩn có thể lan truyền mà không dễ nhận biết ngay từ đầu.
Trường học và nơi làm việc là những môi trường có nguy cơ lây lan do mọi người thường xuyên tiếp xúc gần, sinh hoạt trong không gian kín hoặc nơi thông khí kém. Việc dùng chung cốc, thìa, đũa và đồ dùng học tập cũng có thể làm tăng nguy cơ tiếp xúc với nguồn lây. Bên cạnh đó, khả năng miễn dịch ở mỗi người khác nhau, khiến nguy cơ mắc bệnh và diễn biến sau khi nhiễm vi khuẩn không giống nhau.
Điều đáng lo ngại là bệnh não mô cầu có thể tiến triển rất nhanh. Người bệnh ban đầu có thể xuất hiện những triệu chứng như sốt, đau họng, nhưng sau đó nhanh chóng chuyển nặng, dẫn đến nhiễm khuẩn huyết do não mô cầu, sốc nhiễm khuẩn hoặc viêm màng não mủ. Trong trường hợp nghiêm trọng, bệnh có thể gây tử vong trong vòng 24 giờ.
Ngay cả khi được chẩn đoán sớm, điều trị bằng kháng sinh và hồi sức tích cực, tỷ lệ tử vong vẫn ở mức 10-15%. Với những người sống sót, khoảng 10-20% có thể phải đối mặt với các di chứng lâu dài như cắt cụt chi do hoại tử hoặc ban xuất huyết tối cấp, điếc, tổn thương não, động kinh và bệnh thận mạn tính. Những hậu quả này cho thấy mức độ nguy hiểm của bệnh, dù số ca mắc không cao như một số bệnh truyền nhiễm phổ biến khác.
Chủ động phòng bệnh, hạn chế nguy cơ lây lan
Một yếu tố khác cần lưu ý là khoảng trống miễn dịch do vaccine chưa bao phủ đầy đủ các nhóm huyết thanh gây bệnh. Hiện có 5 nhóm huyết thanh não mô cầu chính gây bệnh xâm lấn gồm A, B, C, W-135 và Y. Tuy nhiên, một số trẻ mới được tiêm vaccine phòng một hoặc hai nhóm huyết thanh, nên vẫn có nguy cơ mắc bệnh do các nhóm còn lại.
Ngoài ra, nhiều trẻ em, kể cả trẻ lớn, chưa được tiêm vaccine phòng não mô cầu. Tỷ lệ bao phủ vaccine này cũng chưa phổ biến như các vaccine thuộc Chương trình Tiêm chủng mở rộng. Vì vậy, việc chủ động tìm hiểu và tiêm vaccine có khả năng bảo vệ trước cả 5 nhóm huyết thanh là vấn đề cần được quan tâm nhằm giảm nguy cơ mắc bệnh.
Bên cạnh đó, các biện pháp vệ sinh và hạn chế lây nhiễm trong sinh hoạt hằng ngày cũng đóng vai trò quan trọng. Cần tăng cường thông khí tại trường học, nơi làm việc và các không gian tập trung đông người; thường xuyên vệ sinh bề mặt, rửa tay, đeo khẩu trang khi có triệu chứng hô hấp và không dùng chung đồ dùng cá nhân, đặc biệt là cốc uống nước cùng các vật dụng ăn uống.
Khi xuất hiện trường hợp nghi ngờ hoặc xác định mắc bệnh, cần nhanh chóng khoanh vùng và truy vết những người tiếp xúc gần, bao gồm bạn cùng lớp, giáo viên và người sống cùng nhà. Những người này cần được đánh giá để thực hiện dự phòng kháng sinh trong 24 giờ đầu theo hướng dẫn chuyên môn. Đồng thời, các bề mặt và khu vực liên quan cần được vệ sinh, khử khuẩn nhằm hạn chế nguy cơ lây lan.