Nâng tầm công nghiệp âm nhạc: Biến cơn sốt vé thành đóng góp tăng trưởng thực chất
Những đại nhạc hội cháy vé, thu hút hàng chục nghìn khán giả được ví như màn pháo hoa rực rỡ. Nhưng khi ánh đèn sân khấu tắt, giá trị của đêm diễn sẽ khép lại nếu thiếu khả năng tái tạo doanh thu, mở rộng thị trường và kết nối với các ngành kinh tế khác.
Từ bùng nổ đến bền vững
Thị trường âm nhạc Việt Nam thời gian qua sôi động với những chương trình thu hút đông đảo khán giả và mở ra cơ hội cho nghệ sĩ, nhà sản xuất, đơn vị tổ chức cùng các dịch vụ liên quan. Tại tọa đàm “Công nghiệp concert và giải trí: từ bùng nổ đến bền vững” mới đây, nhạc sĩ, nhà sản xuất âm nhạc Dương Cầm bày tỏ vui mừng khi thấy thống kê về các đêm diễn quy mô lớn, với hàng chục nghìn, thậm chí hàng trăm nghìn khán giả. Tuy nhiên, theo nhạc sĩ, sức hút của những đêm diễn chỉ là tín hiệu ban đầu. Các số liệu về lượng khán giả hiện chưa thống nhất, trong khi hiệu quả thực sự cần được đánh giá qua doanh thu bán vé, khả năng sinh lời và mức độ phát triển bền vững của thị trường.
Đạo diễn Việt Tú cũng cho rằng, phải có thước đo cụ thể khi đánh giá đóng góp của các chương trình đại nhạc hội đối với công nghiệp văn hóa. Nếu hướng tới mục tiêu nâng tỷ trọng đóng góp của các ngành công nghiệp văn hóa lên 7% GDP vào năm 2030, cần xác định rõ những sản phẩm, hoạt động của ngành công nghiệp nào sẽ tạo ra mức tăng trưởng đó. Thị trường âm nhạc sôi động là điều kiện thuận lợi, nhưng không thể thay thế các dữ liệu về doanh thu, lợi nhuận và giá trị kinh tế.
Thực tế, theo các chuyên gia, phát triển công nghiệp âm nhạc Việt Nam đang gặp phải rào cản ở khả năng mở rộng giá trị sau mỗi đêm diễn. Nguồn thu không nên chỉ được tính bằng tiền bán vé hay tài trợ. Một chương trình được tổ chức bài bản có thể khai thác nội dung số, bản quyền và sản phẩm phái sinh; kéo theo nhu cầu lưu trú, ăn uống, đi lại, tham quan, mua sắm và trải nghiệm văn hóa.
Trong đó, bản quyền và nội dung số mở ra khả năng khai thác giá trị lâu dài, còn liên kết du lịch giúp mở rộng tác động kinh tế ra ngoài sân khấu, tạo thêm nguồn thu cho doanh nghiệp và địa phương. Ngược lại, nếu sự kiện chỉ diễn ra trong thời gian ngắn, thiếu liên kết với các ngành khác, giá trị tạo ra sẽ khó duy trì sau khi chương trình kết thúc.
Chuyển tư duy sự kiện sang hệ sinh thái
Thị trường biểu diễn âm nhạc đang đứng trước thời cơ vàng để bứt phá. Tuy nhiên, để bước qua những sự kiện đơn lẻ bùng nổ, tiến tới một nền công nghiệp chuyên nghiệp, cần chuyển từ tư duy tổ chức sự kiện sang phát triển hệ sinh thái kết nối sáng tạo, sản xuất, phân phối và thương mại hóa. Trong đó, nghệ sĩ và nhà sản xuất tạo ra nội dung; đơn vị tổ chức xây dựng trải nghiệm; doanh nghiệp công nghệ cung cấp nền tảng, dữ liệu; truyền thông mở rộng độ phủ; còn du lịch, lưu trú, vận tải, ẩm thực và bán lẻ cùng tham gia tạo giá trị.
Theo NSND, biên đạo Trần Ly Ly, nguyên Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn, sự kết nối này cần được tính toán ngay từ khâu xây dựng chương trình âm nhạc. Đây cũng là cơ sở để xây dựng những gói sản phẩm kết hợp biểu diễn, du lịch và dịch vụ, kéo dài thời gian lưu trú, tăng mức chi tiêu và nâng sức hấp dẫn của điểm đến. Khi các dịch vụ được tổ chức thành một chuỗi trải nghiệm thống nhất, nguồn thu từ các đêm nhạc có thể vượt xa doanh thu bán vé, đóng góp vào tăng trưởng địa phương và quốc gia.
Để khai thác thế mạnh từ biểu diễn âm nhạc, các địa phương cần có tầm nhìn dài hạn trong quy hoạch và phát triển sự kiện, dựa trên thế mạnh văn hóa, nhu cầu công chúng. Thay vì cùng tổ chức những chương trình tương tự, mỗi địa phương cần tìm ra bản sắc để tạo nên sản phẩm khác biệt, đủ sức thu hút công chúng và hình thành thương hiệu. Việc điều phối lịch biểu diễn tránh trùng lặp, phối hợp quảng bá và đưa sự kiện vào chuỗi trải nghiệm du lịch có thể giúp nâng hiệu quả khai thác thị trường.
Sau hơn 20 năm đảm nhiệm nhiều vị trí phía sau sân khấu, nhạc sĩ Dương Cầm nhận thấy, nghệ thuật biểu diễn đã từng bước hình thành các vị trí chuyên môn như quản lý sân khấu, kỹ thuật hiện trường, giám sát an toàn, kỹ sư âm thanh và ánh sáng. Tuy nhiên, đội ngũ có khả năng dẫn dắt, tổ chức và vận hành những chương trình lớn vẫn còn hạn chế.
Một đại nhạc hội là kết quả phối hợp của nhiều bộ phận, từ sáng tạo, kỹ thuật, hậu đài đến quản lý tài chính, trải nghiệm khán giả... Chất lượng tổ chức cần được bảo đảm bằng đội ngũ được đào tạo bài bản, quy trình chuyên nghiệp và tiêu chuẩn vận hành thống nhất. Đây cũng là nền tảng để doanh nghiệp Việt Nam nâng khả năng hợp tác với các đối tác quốc tế, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng dịch vụ biểu diễn.
Bên cạnh đó, hạ tầng cần được đầu tư theo tiêu chuẩn và nhu cầu khai thác thực tế. Đạo diễn Việt Tú phân tích, nhiều sự kiện hiện vẫn tổ chức tại các khu đất trống hoặc không gian chưa được thiết kế chuyên biệt cho biểu diễn. Những yêu cầu về tải trọng, hệ thống điện, lắp đặt thiết bị, âm thanh, ánh sáng và an toàn có thể trở thành trở ngại, nhất là với chương trình quy mô lớn hoặc có ê-kíp quốc tế tham gia.
Việt Nam cần hướng tới hệ thống trung tâm tổ chức sự kiện đạt chuẩn, kết hợp không gian trong nhà và ngoài trời, có khả năng chuyển đổi linh hoạt giữa các loại hình hoạt động. Tuy nhiên, một công trình chỉ thực sự phát huy giá trị khi có lịch hoạt động ổn định, chương trình đủ sức hút và cơ chế vận hành hiệu quả.
Các chương trình âm nhạc sôi động đang cho thấy sức mua và nhu cầu trải nghiệm của công chúng Việt Nam. Thách thức tiếp theo không đơn thuần là tổ chức thêm nhiều đêm diễn, mà là tận dụng mỗi sự kiện để kích hoạt các chuỗi giá trị rộng hơn. Đây là điều kiện để concert vượt khỏi hiệu ứng nhất thời, trở thành một mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái công nghiệp văn hóa Việt Nam.