Nghiên cứu bổ sung quy định trừ điểm giấy phép lái xe thay phạt tiền

Tiếp tục Chương trình Kỳ họp thứ Hai, chiều 26/10, các đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Thọ và Cà Mau đã thảo luận tại tổ về: Dự án Luật An ninh dữ liệu; dự án Luật Định danh và xác thực điện tử; Dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi).

Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Bùi Thị Minh Hoài tham dự phiên thảo luận.

Tăng tính răn đe, cảnh báo vi phạm và hạn chế tái phạm

Đại biểu Nguyễn Cao Sơn cho biết, tại Kỳ họp thứ Bảy, Quốc hội Khóa XV đã thông qua Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ, trong đó quy định trừ điểm giấy phép lái xe là một biện pháp quản lý nhà nước đối với người điều khiển phương tiện. Sau hơn một năm triển khai, cơ chế này bước đầu phát huy hiệu quả tích cực trong bảo đảm trật tự, an toàn giao thông, góp phần nâng cao nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật của người tham gia giao thông.

Theo đại biểu, việc quản lý điểm giấy phép lái xe tạo cơ sở theo dõi quá trình chấp hành pháp luật của người lái xe trong suốt thời gian sử dụng giấy phép. Nếu phương thức quản lý chủ yếu dựa vào xử phạt sau khi vi phạm thì cơ chế trừ điểm cho phép theo dõi lịch sử chấp hành pháp luật, qua đó tăng cường tính liên tục trong quản lý, chú trọng phòng ngừa và giáo dục. Đối với người vi phạm, việc bị trừ điểm vừa mang tính răn đe, vừa là cảnh báo để điều chỉnh hành vi; đối với cơ quan chức năng, đây là căn cứ để nhận diện những trường hợp có nguy cơ tái phạm và áp dụng biện pháp quản lý phù hợp.

Thực tế, mỗi năm có khoảng 500.000 trường hợp bị tước quyền sử dụng giấy phép lái xe có thời hạn. Việc bị tước giấy phép ảnh hưởng đến đi lại, lao động, sản xuất, kinh doanh và đời sống của người dân, đồng thời làm phát sinh công việc quản lý, theo dõi, thu hồi và trả lại giấy phép. Trong khi đó, cơ chế trừ điểm tạo điều kiện phân loại việc xử lý theo tính chất, mức độ vi phạm và quá trình chấp hành pháp luật của từng người lái xe.

Đa dạng hóa hình thức xử phạt

Từ thực tiễn thi hành, đại biểu Nguyễn Cao Sơn đề nghị bổ sung quy định “trừ điểm giấy phép lái xe” vào các hình thức xử phạt vi phạm hành chính tại khoản 1, Điều 22 của dự thảo. Qua đó, vừa bảo đảm tính đồng bộ giữa Luật Xử lý vi phạm hành chính và Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ, vừa tăng cường tính răn đe, phòng ngừa, nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của người dân.

Đại biểu nhấn mạnh, đối với một số hành vi vi phạm có tính chất, mức độ chưa đến mức cần thiết phải áp dụng hình thức phạt tiền, có thể nghiên cứu áp dụng hình thức trừ điểm giấy phép lái xe thay thế. Cách tiếp cận này vừa duy trì tính răn đe, giáo dục và nâng cao trách nhiệm của người vi phạm thông qua việc bị trừ điểm, vừa góp phần chuyển trọng tâm từ xử phạt mang tính tài chính sang quản lý trực tiếp hành vi và quá trình chấp hành pháp luật của người lái xe.

Đại biểu cũng cho rằng, việc bổ sung quy định này không làm thay đổi quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của người vi phạm pháp luật về trật tự, an toàn giao thông đường bộ. Bởi lẽ, Nghị định số 168/2024/NĐ-CP ngày 26/12/2024 của Chính phủ đã quy định cụ thể về mức trừ điểm, trình tự, thủ tục, thẩm quyền trừ điểm và phục hồi điểm giấy phép lái xe.

Cùng với việc bổ sung hình thức trừ điểm giấy phép lái xe vào Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi), đại biểu cũng đề nghị chỉnh lý Điều 58 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ theo hướng quy định hành vi vi phạm pháp luật về trật tự, an toàn giao thông đường bộ sẽ bị xem xét xử phạt bằng hình thức tương ứng theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, trong đó có hình thức trừ điểm giấy phép lái xe. Theo đó, người bị trừ hết điểm giấy phép lái xe phải tham gia kiểm tra giấy phép lái xe và kiến thức pháp luật về trật tự, an toàn giao thông đường bộ để được phục hồi điểm. Việc chỉnh lý đồng bộ hai luật nhằm tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho việc áp dụng hình thức xử phạt này trong thực tiễn.

Việc xác định trừ điểm giấy phép lái xe là hình thức xử phạt vi phạm hành chính cũng được kỳ vọng khắc phục một số bất cập trong tổ chức thực hiện. Hiện nay, kết quả trừ điểm giấy phép lái xe chưa được thể hiện trực tiếp trong quyết định xử phạt vi phạm hành chính mà người có thẩm quyền phải thực hiện thêm thủ tục thông báo về việc trừ điểm. Nếu được xác định là một hình thức xử phạt, kết quả trừ điểm có thể được tích hợp trực tiếp vào quy trình lập, ban hành và quản lý quyết định xử phạt, qua đó đơn giản hóa thủ tục, giảm các khâu trung gian, hạn chế giấy tờ phát sinh, đồng thời tạo thuận lợi cho việc xử lý vi phạm toàn trình trên môi trường điện tử.

Thực tiễn cũng cho thấy, việc áp dụng cơ chế trừ điểm giấy phép lái xe bước đầu nhận được sự đồng thuận của người dân. Người dân có thể chủ động tra cứu, theo dõi số điểm giấy phép lái xe cũng như quá trình chấp hành pháp luật của bản thân. Qua đó, cơ chế này góp phần nâng cao ý thức tự giác tuân thủ quy định về trật tự, an toàn giao thông đường bộ, hình thành thói quen điều khiển phương tiện an toàn, đúng quy định, đồng thời hạn chế các hành vi vi phạm, nhất là vi phạm tái diễn.

Trần Tâm