Ứng dụng công nghệ hiện đại, đáp ứng tốt yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới

Chuẩn hóa tiêu chí phân loại công trình

ĐBQH Phạm Văn Thắng (An Giang) bày tỏ nhất trí cao với Tờ trình của Chính phủ về sự cần thiết ban hành Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia. Theo đại biểu, Pháp lệnh năm 2007 sau gần 20 năm thi hành đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử nhưng đến nay đã bộc lộ nhiều bất cập, khoảng trống pháp lý trước yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Từ thực tiễn quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia, phối hợp đảm bảo an ninh trật tự trên địa bàn, đại biểu nhìn nhận, về tiêu chí xác định và danh mục công trình, nhiều quy định của Pháp lệnh không còn đồng bộ với Luật Quản lý, bảo vệ công trình quốc phòng và khu vực quân sự năm 2023, Luật An ninh mạng năm 2025, gây lúng túng khi xử lý vụ việc trên thực địa. Tiêu chí còn chung chung, chưa bao quát hạ tầng số, cơ sở dữ liệu quốc gia. Thủ tục đưa công trình vào danh mục qua nhiều bước, khiến không ít công trình trọng điểm chậm được bảo vệ pháp lý tương xứng.

Về bảo vệ công trình gắn với an sinh vùng biên giới, các tuyến công trình quan trọng như hạ tầng năng lượng (đường dây 500kV, truyền tải điện), viễn thông, hồ đập, cửa khẩu thường trải dài qua nhiều địa bàn có địa hình phức tạp, hiểm trở, vùng sâu, khu vực biên giới. Trong khi đó, việc kiểm soát, tuần tra gặp rất nhiều rủi ro về thời tiết cực đoan, sạt lở, cháy nổ, cũng như nguy cơ bị trộm cắp, phá hoại thiết bị.

Tình trạng vi phạm hành lang an toàn công trình diễn biến phức tạp, trong khi công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các công trình trọng yếu còn nhiều ách tắc. Tại khu vực biên giới, đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số và nhân dân vùng tái định cư còn nhiều khó khăn, trình độ dân trí chưa đồng đều. Nếu chỉ áp dụng các biện pháp hành chính, rào chắn cứng nhắc mà không giải quyết căn cơ hài hòa giữa bảo vệ an ninh công trình với sinh kế, việc làm của người dân thì công tác bảo vệ sẽ thiếu tính bền vững.

Về cơ chế phối hợp giữa lực lượng và chế tài xử lý, theo đại biểu, việc phối hợp giữa lực lượng công an, bộ đội biên phòng, quân sự, chính quyền cơ sở và đơn vị vận hành công trình đôi lúc còn nặng về thủ tục, thụ động vào vụ việc, một số nơi còn tư tưởng phó mặc cho đơn vị vận hành hoặc lực lượng công an. Bên cạnh đó, trang bị và nhân lực bảo vệ tại chỗ còn thiếu, yếu, chủ yếu là kiêm nhiệm. Nhiều vụ việc mất an toàn, mất cắp các trang thiết bị điện tử, thông tin trên công trình huyết mạch chỉ bị xử lý về các tội trộm cắp tài sản thông thường, chưa đủ sức răn đe; ảnh hưởng rất lớn đến các tài sản an ninh quốc gia.

Từ thực tiễn trên, đại biểu Phạm Văn Thắng đề nghị cần chuẩn hóa tiêu chí phân loại công trình, cắt giảm các bước thẩm định không cần thiết; bổ sung hành lang pháp lý bảo vệ hạ tầng số, dữ liệu và công trình trên không gian mạng. Đồng thời, luật hóa cơ chế phối hợp liên ngành trên địa bàn biên giới giữa Công an nhân dân, Bộ đội Biên phòng, cấp ủy chính quyền địa phương; xác định rõ cơ chế chỉ huy hiện trường và quyền hạn sử dụng công cụ hỗ trợ, các biện pháp xử lý, biện pháp vũ trang khi mục tiêu bị đe dọa trực tiếp.

Đặc biệt, cần gắn bảo vệ công trình với xây dựng "thế trận lòng dân"; có chính sách bồi thường, hỗ trợ kịp thời, phù hợp cho người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số vùng biên bị ảnh hưởng về đất đai, sinh kế; đầu tư trang thiết bị giám sát thông minh cho lực lượng làm nhiệm vụ ở vùng sâu, vùng xa, biên giới hải đảo.

ĐBQH Triệu Kim Thắng (Lai Châu) cũng bày tỏ thống nhất cao với Tờ trình của Chính phủ và các nội dung quy định tại dự thảo Luật. Đại biểu nhấn mạnh, dự thảo đã làm rõ việc phân loại các công trình, phân cấp thẩm quyền quy định quản lý của Chính phủ, Bộ Công an và UBND cấp tỉnh; bước đầu quy định cơ chế bồi thường hỗ trợ, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp cho người dân sinh sống trong các khu vực công trình. Đặc biệt, tại dự thảo cũng đã quy định về việc ứng dụng công nghệ hiện đại và bảo vệ hạ tầng, đáp ứng tốt yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Đại biểu Triệu Kim Thắng đề nghị dự thảo Luật cần quy định rõ hơn việc áp dụng các biện pháp quản lý tại khu vực biên giới, vành đai biên giới, hải đảo và thềm lục địa; từ đó giúp các lực lượng có sự phối hợp, phân định thẩm quyền, trách nhiệm trong quản lý công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia một cách thuận lợi hơn. Đặc biệt, tại khu vực biên giới, cần có quy định bảo đảm sự phối hợp thống nhất, rõ ràng giữa các lực lượng, trong đó Bộ đội Biên phòng là lực lượng nòng cốt, chuyên trách.

Về cơ chế bồi thường, hỗ trợ đối với các tổ chức, cá nhân bị ảnh hưởng bởi hoạt động bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia, đại biểu đề nghị quy định rõ nguyên tắc, thẩm quyền, trình tự và trách nhiệm bồi thường, hỗ trợ đối với các tổ chức, cá nhân, hộ gia đình bị thiệt hại hoặc bị hạn chế quyền sử dụng đất, quyền đối với tài sản do áp dụng các biện pháp bảo vệ công trình.

Theo đại biểu, chính sách này cần được tính đến cả trong trường hợp người dân không bị thu hồi đất nhưng bị hạn chế một số quyền nhất định trong hoạt động xây dựng và sinh hoạt nhằm bảo vệ công trình. Đồng thời, có chính sách hỗ trợ phù hợp để người dân tại các khu vực bị ảnh hưởng ổn định cuộc sống.

Phân định rõ trách nhiệm bảo đảm an toàn công trình trong suốt vòng đời sử dụng

ĐBQH Lê Trung Thành (An Giang) đánh giá cao dự thảo Luật đã phân loại công trình theo tính chất, mức độ quan trọng và yêu cầu bảo vệ; đồng thời có những quy định mới về phân cấp, phân quyền, ứng dụng khoa học, công nghệ và kết hợp yêu cầu bảo vệ an ninh quốc gia với phát triển kinh tế – xã hội.

Về tiêu chí phân loại công trình và tính thống nhất của hệ thống pháp luật, theo đại biểu Lê Trung Thành, Điều 6 dự thảo Luật phân loại công trình an ninh, khu an ninh thành ba loại A, B, C, căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ và mục đích sử dụng. Điều 7 tiếp tục phân loại các công trình quan trọng khác liên quan đến an ninh quốc gia thành ba loại I, II, III theo tính chất quan trọng, mức độ hậu quả có thể xảy ra khi bị tấn công, phá hoại hoặc gián đoạn hoạt động và yêu cầu bảo vệ tương ứng. Trong khi đó, Theo Điều 6 Luật Xây dựng năm 2025, công trình xây dựng được phân loại theo tính chất kết cấu, công năng sử dụng và phân cấp theo quy mô, mức độ quan trọng, thông số kỹ thuật, gồm cấp đặc biệt và các cấp I, II, III, IV.

Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ tiêu chí xác định từng loại công trình theo Điều 6 và Điều 7, đặc biệt là mối quan hệ giữa phân loại công trình theo yêu cầu bảo vệ an ninh quốc gia với phân cấp công trình theo Luật Xây dựng.

Về xác định phạm vi và hành lang bảo vệ công trình, đại biểu thống nhất cần quy định phạm vi bảo vệ phù hợp với tính chất quan trọng và nguy cơ mất an ninh, an toàn của từng loại công trình. Tuy nhiên, theo đại biểu, khoản 2 Điều 27 cho phép xác định thêm phần gia tăng về chiều cao, chiều sâu, chiều dài và chiều rộng của hành lang bảo vệ. Điều 29 cũng quy định những hoạt động xây dựng được phép thực hiện trong phạm vi hành lang. Những quy định này có thể tác động trực tiếp đến quyền sử dụng đất, quyền xây dựng, hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống của người dân tại khu vực xung quanh.

Vì vậy, đại biểu đề nghị làm rõ căn cứ kỹ thuật và tiêu chí đánh giá rủi ro để quyết định phạm vi hành lang bảo vệ, tránh xác định phạm vi quá rộng khi không thật sự cần thiết; cơ chế xử lý đối với nhà ở, công trình dân sinh và các dự án đầu tư xây dựng đã được cấp phép hợp pháp trước khi xác lập hoặc điều chỉnh hành lang bảo vệ. Đặc biệt, cần làm rõ trách nhiệm cập nhật phạm vi bảo vệ vào hệ thống thông tin quy hoạch, đất đai và xây dựng, bảo đảm người dân, doanh nghiệp được tiếp cận các thông tin không thuộc phạm vi bí mật nhà nước.

Về phân định trách nhiệm quản lý, bảo đảm an ninh và ứng dụng công nghệ, đại biểu Lê Trung Thành nhấn mạnh, đối với các công trình quan trọng, bên cạnh yêu cầu bảo vệ trước các nguy cơ xâm phạm an ninh quốc gia, còn có yêu cầu bảo đảm chất lượng, an toàn kết cấu, bảo trì và vận hành công trình trong suốt vòng đời sử dụng. Do đó, cần phân định rõ trách nhiệm của chủ sở hữu, đơn vị quản lý vận hành, cơ quan chuyên môn về xây dựng và lực lượng bảo vệ an ninh. Không nên để cùng một nội dung về an toàn kỹ thuật công trình phải chịu sự kiểm tra, đánh giá trùng lặp của nhiều cơ quan, nhưng cũng không được để tồn tại khoảng trống trách nhiệm khi xảy ra sự cố.

Điều 20 và Điều 35 dự thảo đã đề cập đến việc sử dụng các phương tiện kỹ thuật trong giám sát, bảo vệ công trình. Đại biểu đề nghị nghiên cứu làm rõ hơn việc ứng dụng các công nghệ hiện đại như giám sát thông minh, cảm biến theo dõi an toàn công trình, hệ thống cảnh báo sớm và dữ liệu số trong quản lý, vận hành. Đồng thời, cần có cơ chế phân loại và bảo vệ dữ liệu công trình, nhất là bản vẽ thiết kế, dữ liệu mô hình thông tin công trình BIM, dữ liệu giám sát và các thông tin nhạy cảm liên quan đến an ninh quốc gia.

Nguyễn Liên; Ảnh: Mạnh Hưng