Ebola lan xa hàng nghìn kilômét, nguồn lây vẫn là dấu hỏi
Đợt dịch Ebola bùng phát tại Cộng hòa Dân chủ Congo từ tháng 5 đã lan sang Nigeria và Kenya. Trong khi số ca mắc và tử vong tiếp tục tăng nhanh, các chuyên gia cảnh báo nguy cơ lây truyền âm thầm trong cộng đồng và kêu gọi các quốc gia khẩn trương phối hợp ứng phó.
Hơn 9.700 ca mắc, 4.600 người tử vong tại Congo
Theo The New York Times, đến ngày 22/10, DR Congo đã ghi nhận hơn 9.700 ca mắc Ebola được xác nhận và hơn 4.600 trường hợp tử vong kể từ khi ca bệnh đầu tiên xuất hiện vào tháng 5 năm nay. Đây được đánh giá là đợt dịch Ebola phát triển nhanh nhất từ trước đến nay.
Virus đã lan tới 8 tỉnh của Congo. Đáng chú ý, khoảng 70% số ca mắc mới được ghi nhận trong cộng đồng, cho thấy tình trạng lây truyền chưa được phát hiện có thể đang diễn ra trên diện rộng.
Trong tuần này, Nigeria xác nhận ca mắc Ebola đầu tiên của nước này trong đợt dịch hiện nay tại thủ đô Abuja, cách tâm dịch ở Trung Phi khoảng 3.200km. Cùng thời điểm, Kenya thông báo ghi nhận ca bệnh thứ chín.
Tổng Giám đốc Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Phi (Africa CDC) Jean Kaseya kêu gọi tổ chức cuộc họp với tất cả Bộ trưởng Y tế châu Phi vào ngày 28/10 để tìm giải pháp khống chế dịch bệnh. Ông cảnh báo nếu các nước không hành động hiệu quả, dịch Ebola có thể ảnh hưởng đến toàn bộ châu lục.
Chưa xác định được nguồn lây tại Nigeria
Ca bệnh tại Nigeria là một phụ nữ quốc tịch Uganda, sinh sống tại Abuja cùng chồng là một nhà ngoại giao Thụy Sĩ. Nguồn lây hiện chưa được xác định rõ, trong khi thông tin về lịch trình di chuyển của bệnh nhân còn chưa thống nhất.
Bộ Y tế Uganda cho biết người phụ nữ đã đến Congo vì công việc và đi qua Uganda trên đường trở về Nigeria. Uganda từng ghi nhận 20 ca mắc Ebola và 2 trường hợp tử vong trong năm nay. Tháng 8, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tuyên bố đợt dịch tại nước này đã kết thúc. Việc bệnh nhân Nigeria từng di chuyển qua Uganda làm dấy lên lo ngại về khả năng vẫn còn các chuỗi lây nhiễm chưa được phát hiện.
Theo giới chức Nigeria, trước khi được chẩn đoán, bệnh nhân đã tiếp xúc với ít nhất 44 người, trong đó có nhiều nhân viên y tế. Những người này đang được theo dõi và con số có thể tiếp tục tăng khi cơ quan chức năng điều tra thêm.
Kenya ghi nhận các ca bệnh liên quan đến ca nhập cảnh
Tại Kenya, 8 ca bệnh được xác định sau ca đầu tiên đều là những người từng tiếp xúc với một bệnh nhân người Congo. Người này đã đi qua Uganda trước khi đến Nairobi, được chẩn đoán nhiễm Ebola ngày 5/10 và tử vong ngay trong đêm.
Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus nhận định một ca bệnh xâm nhập từ bên ngoài có thể được khống chế nếu nhanh chóng truy vết những người tiếp xúc. Nguy cơ lớn hơn xuất hiện khi virus tiếp tục lây truyền trong cộng đồng, khiến các chuỗi lây nhiễm khó được phát hiện và kiểm soát.
Tiến sĩ Nahid Bhadelia, Giám đốc Trung tâm Bệnh truyền nhiễm mới nổi thuộc Đại học Boston (Mỹ), cho biết bà lo ngại nguy cơ Ebola âm thầm lan rộng tại các quốc gia châu Phi có chung đường biên giới với những khu vực đang chịu ảnh hưởng. Bà cũng bày tỏ quan ngại về việc chưa có đủ thông tin liên quan đến hoạt động truy vết tiếp xúc và điều tra các chuỗi lây truyền tiềm tàng tại Uganda.
Vaccine chưa thể triển khai trong nhiều tháng tới
Các thử nghiệm lâm sàng vaccine phòng chủng Ebola Bundibugyo đang được tiến hành, nhưng vaccine dự kiến chưa thể được cung cấp trong nhiều tháng tới. Đáng chú ý, các vaccine đang được thử nghiệm không dành cho trẻ em dưới 5 tuổi, nhóm chiếm gần 1/4 tổng số ca mắc và khoảng 1/3 số trường hợp tử vong trong đợt dịch.
Kinh nghiệm từ đợt dịch Ebola năm 2014 cho thấy Nigeria từng khống chế được một cụm lây nhiễm trong vòng vài tháng sau khi ghi nhận ca bệnh nhập cảnh. Thành công khi đó một phần nhờ tận dụng hệ thống giám sát và cơ sở hạ tầng được xây dựng trong chương trình thanh toán bệnh bại liệt.
Các chuyên gia hy vọng Nigeria có thể tiếp tục phát huy kinh nghiệm này. Tuy nhiên, trong bối cảnh Ebola đã xuất hiện tại nhiều quốc gia, việc phát hiện sớm ca bệnh, cách ly người nhiễm, truy vết người tiếp xúc và chia sẻ thông tin dịch tễ xuyên biên giới sẽ đóng vai trò then chốt trong ngăn chặn dịch tiếp tục lan rộng.