Gắn phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường

Đồng bộ quy định pháp luật, tránh khoảng trống trong thực hiện dự án đầu tư

Góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, ĐBQH Tạ Đình Thi đề nghị rà soát kỹ lưỡng các quy định liên quan giữa pháp luật về đầu tư, bảo vệ môi trường, tài nguyên, môi trường biển và hải đảo, điện lực, nhằm khắc phục tình trạng mâu thuẫn, chồng chéo, tránh phát sinh khó khăn cho doanh nghiệp và cơ quan thực thi.

Theo ĐBQH Tạ Đình Thi, về thẩm quyền giao khu vực biển, đại biểu cho biết, dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) phân cấp thẩm quyền giao khu vực biển cho Bộ và UBND cấp tỉnh, trong khi dự thảo Luật Đầu tư quy định dự án đầu tư có đề nghị giao khu vực biển thuộc diện chấp thuận chủ trương đầu tư. Đối với dự án điện gió ngoài khơi, do chịu sự điều chỉnh của nhiều luật và Nghị quyết số 253/2025/QH15 của Quốc hội, đại biểu đề nghị rà soát kỹ các quy định liên quan, bảo đảm thống nhất về thủ tục, điều kiện ưu đãi, tránh chồng chéo hoặc bỏ trống pháp lý.

Liên quan đến ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, đại biểu nhấn mạnh, tại Nghị quyết số 272/NQ-CP ngày 16/9/2026, Chính phủ đã giao Bộ Tài chính khẩn trương phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan thực hiện thủ tục bổ sung ngành, nghề “hành nghề dịch vụ tư vấn môi trường” vào danh mục này. Tuy nhiên, nội dung trên vẫn chưa được bổ sung trong dự thảo Luật Đầu tư trình Quốc hội. Trên cơ sở vấn đề đã được nêu trong Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, đại biểu đề nghị Chính phủ và cơ quan chủ trì soạn thảo bổ sung quy định để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Đối với dự thảo Luật Điện lực sửa đổi, bổ sung, quy định dự án điện lực thuộc quy hoạch không phải chấp thuận chủ trương đầu tư, trừ một số trường hợp, trong khi khoản 1 Điều 24 Luật Đầu tư vẫn giữ danh mục dự án phải thực hiện thủ tục này. ĐBQH Tạ Đình Thi đề nghị sửa Luật Đầu tư theo hướng loại bỏ các dự án điện lực đã có trong quy hoạch khỏi diện phải chấp thuận chủ trương đầu tư hoặc quy định rõ việc thực hiện theo pháp luật chuyên ngành, tránh xung đột giữa các luật.

Một vấn đề khác được đại biểu lưu ý là thời điểm có hiệu lực của các luật liên quan chưa đồng bộ. Theo dự thảo, Luật Đầu tư có hiệu lực từ ngày 31/3/2027; Luật Bảo vệ môi trường từ ngày 1/3/2027; Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo từ ngày 1/7/2027, trong khi thời điểm có hiệu lực của Luật Điện lực chưa được xác định.

Theo đại biểu, các luật cùng điều chỉnh một dự án đầu tư cần có hiệu lực đồng thời hoặc quy định điều khoản chuyển tiếp thống nhất. Nếu thời điểm áp dụng không đồng bộ, những dự án như điện gió ngoài khơi, vốn chịu sự điều chỉnh của nhiều luật, có thể gặp khoảng trống pháp lý trong giai đoạn chuyển tiếp, gây khó khăn cho doanh nghiệp và cơ quan thực thi.

Về chuyển tiếp giấy phép môi trường, dự thảo Luật Bảo vệ môi trường quy định tại khoản 7 Điều 3 việc kéo dài giấy phép môi trường có thời hạn dưới 10 năm đến đủ 10 năm. Tuy nhiên, dự thảo Luật Đầu tư chưa có quy định tương ứng về điều chỉnh giấy phép đầu tư khi thời hạn giấy phép môi trường thay đổi. Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế tự động điều chỉnh hoặc không phải điều chỉnh giấy chứng nhận đăng ký đầu tư trong trường hợp chỉ thay đổi thời hạn giấy phép môi trường.

Để xử lý triệt để những bất cập, ĐBQH Tạ Đình Thi đề nghị rà soát chéo toàn bộ bốn dự luật gồm Luật Đầu tư, Luật Bảo vệ môi trường, Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo, Luật Điện lực, nhằm loại bỏ quy định trùng lặp, thống nhất khái niệm và thủ tục. Quá trình này cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chủ trì soạn thảo và cơ quan chủ trì thẩm tra.

Tạo cơ chế thông thoáng cho khảo sát biển phục vụ đầu tư

ĐBQH Đỗ Đức Hồng Hà đánh giá cao công tác chuẩn bị dự án Luật, đồng thời đề nghị tháo gỡ những điểm nghẽn pháp lý đang cản trở các dự án năng lượng tái tạo ngoài khơi, nhất là điện gió ngoài khơi, và các dự án kinh tế biển quy mô lớn.

Theo đại biểu, quy định tại Điều 24 và Điều 25 dự thảo Luật tạo ra vòng luẩn quẩn về thủ tục: nhà đầu tư phải thuê khu vực biển để khảo sát nhưng hồ sơ lại yêu cầu văn bản chấp thuận chủ trương đầu tư; trong khi chưa có dữ liệu khảo sát thì khó lập dự án để xin chấp thuận chủ trương đầu tư. Hoạt động khảo sát chỉ mang tính tạm thời nhưng phải thực hiện thủ tục tương tự thuê biển dài hạn, làm tăng gánh nặng hành chính và tiềm ẩn nguy cơ giữ chỗ các vùng biển tiềm năng.

Để khắc phục, đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế chấp thuận khảo sát biển có thời hạn để chuẩn bị đầu tư, với thủ tục đơn giản, căn cứ vào phương án khảo sát, tọa độ, phạm vi và giải pháp bảo đảm an toàn hàng hải, quốc phòng, an ninh. Thời hạn khảo sát tối đa 36 tháng; dữ liệu thu thập phải được nộp, chia sẻ vào cơ sở dữ liệu quốc gia; văn bản chấp thuận không làm phát sinh quyền ưu tiên, độc quyền hay quyền đương nhiên được giao, cho thuê khu vực biển.

Về hoạt động lấn biển, đại biểu cho rằng việc miễn thủ tục giao, cho thuê, đăng ký sử dụng khu vực biển tại điểm c khoản 1 Điều 25 dự thảo Luật có thể tạo khoảng trống quản lý khi mặt nước đang được san lấp nhưng chưa hình thành đất. Quá trình này có thể kéo dài nhiều năm, tác động đến dòng chảy, môi trường biển và hành lang bảo vệ bờ biển.

Do đó, đại biểu đề nghị chỉ miễn thủ tục giao, cho thuê khu vực biển khi công trình lấn biển đã được nghiệm thu toàn bộ hoặc từng phần và có quyết định giao đất, cho thuê đất. Trong thời gian thi công, Nhà nước vẫn cần giao khu vực biển để quản lý không gian biển, môi trường và thực hiện nghĩa vụ tài chính. Thủ tục cần được liên thông với việc giao đất, cho thuê đất, sử dụng chung hồ sơ dự án đã được phê duyệt nhằm tránh phát sinh thủ tục không cần thiết.

Đối với Điều 75 dự thảo Luật, đại biểu đề nghị bổ sung quy định chuyển tiếp cho hoạt động khảo sát, đo đạc biển và các dự án lấn biển đang triển khai, bảo đảm tính liên tục, không buộc doanh nghiệp thực hiện lại thủ tục từ đầu. Đối với dự án lấn biển, quyết định giao khu vực biển tiếp tục có hiệu lực trong thời gian thi công, cùng nghĩa vụ tài chính tương ứng, đến khi công trình được nghiệm thu và có quyết định giao đất, cho thuê đất. Khi quyết định giao đất, cho thuê đất được ban hành, quyết định giao khu vực biển chấm dứt hiệu lực mà không cần thủ tục thu hồi riêng. Với dự án đã được giao đất, cho thuê đất nhưng chưa được giao khu vực biển, cơ quan quản lý biển cần phối hợp với cơ quan quản lý đất đai rà soát ranh giới, thực hiện thủ tục giao bổ sung theo cơ chế liên thông rút gọn.

Đại biểu cũng đề nghị quy định rõ trách nhiệm của UBND cấp tỉnh có biển trong điều chỉnh hồ sơ hải chính, chuyển giao dữ liệu tọa độ, mốc giới cho cơ quan quản lý đất đai trong thời hạn không quá 30 ngày kể từ ngày nghiệm thu hoàn thành hoạt động lấn biển.

Để cụ thể hóa các kiến nghị, ĐBQH Đỗ Đức Hồng Hà đề xuất chỉnh lý khoản 1, khoản 2 và bổ sung khoản 11 Điều 75 dự thảo Luật, tạo cơ sở pháp lý cho việc chuyển tiếp đối với hoạt động khảo sát biển và các dự án lấn biển đang thực hiện.

Đại biểu tin tưởng, việc tiếp thu, chỉnh lý đồng bộ các nội dung sẽ tháo gỡ vướng mắc thực tiễn, tạo hành lang pháp lý thông thoáng để khơi thông nguồn lực phát triển kinh tế biển, gắn với bảo vệ môi trường và chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc.

Đẩy mạnh quản lý dựa trên dữ liệu, hậu kiểm theo rủi ro

Thảo luận tại Tổ về ba dự án luật là Luật Đầu tư, Luật Bảo vệ môi trường và Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo, ĐBQH Huỳnh Quyết Thắng nhấn mạnh yêu cầu gắn kết chính sách đầu tư, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế biển, tạo điều kiện để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được nghiên cứu, thử nghiệm, ứng dụng an toàn, hiệu quả.

Theo đại biểu, chính sách ưu đãi đầu tư cần hướng tới nâng cao năng lực công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và thúc đẩy chuyển giao công nghệ. Hiệu quả cần được đánh giá bằng năng lực làm chủ, ứng dụng công nghệ và kết quả thực tế. Đồng thời, cần làm rõ cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp đặt hàng đào tạo, nghiên cứu tại các trường đại học, viện nghiên cứu; có cách đánh giá phù hợp đối với nghiên cứu cơ bản và hoạt động dài hạn.

ĐBQH Huỳnh Quyết Thắng đánh giá cao cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong hai dự án Luật Bảo vệ môi trường và Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo. Đại biểu đề nghị làm rõ thẩm quyền, phạm vi, thời hạn thử nghiệm, điều kiện dừng và trách nhiệm khi xảy ra thiệt hại; đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp khởi nghiệp thử nghiệm sản phẩm, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và tiếp cận thị trường. Việc lựa chọn công nghệ mới cần dựa trên tiêu chuẩn và bằng chứng về hiệu quả, tránh áp dụng những yêu cầu kinh nghiệm không phù hợp.

Theo đại biểu, cần đẩy mạnh quản lý dựa trên dữ liệu, hậu kiểm theo rủi ro và sử dụng lại dữ liệu đã có, hạn chế yêu cầu cung cấp thông tin, khảo sát trùng lặp. Dữ liệu phải bảo đảm chất lượng, rõ nguồn gốc và có thể kiểm chứng.

Cùng với đó, cần phát huy vai trò độc lập của nhà khoa học trong xác định vấn đề, lựa chọn phương pháp và đánh giá kết quả; quy định rõ trách nhiệm, xử lý xung đột lợi ích và bảo đảm việc kiểm chứng các ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong thực tế. Công nghệ hỗ trợ ra quyết định nhưng không thay thế trách nhiệm của cơ quan, người có thẩm quyền.

ĐBQH Huỳnh Quyết Thắng cũng lưu ý cần khắc phục tình trạng nghiên cứu được nghiệm thu nhưng không có đơn vị tiếp nhận, thiết bị chuyển giao thiếu kinh phí bảo trì hoặc hệ thống cảnh báo chưa xác định rõ trách nhiệm xử lý. Vì vậy, ngay từ khi đặt hàng nghiên cứu cần xác định nhu cầu, tiêu chí đánh giá và đơn vị tiếp nhận; đồng thời bảo đảm nhân lực, kinh phí vận hành, bảo trì và cập nhật dữ liệu. Các quy định về đầu tư, môi trường, tài nguyên biển cần được kết nối với pháp luật về khoa học, công nghệ, sở hữu trí tuệ và tài sản công, làm rõ quyền khai thác, phân chia lợi ích và trách nhiệm của các bên.

Đối với Hà Nội, đại biểu đề xuất phát huy nguồn lực của trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp để giải quyết các vấn đề như ô nhiễm không khí, phục hồi sông, hồ, tái chế chất thải và đào tạo nhân lực công nghệ. Các địa phương ven biển cần tăng cường liên kết trong quan trắc, cảnh báo và phát triển công nghệ biển. Mỗi chương trình cần xác định rõ đơn vị chủ trì, nguồn lực và tiêu chí đánh giá.

ĐBQH Huỳnh Quyết Thắng nhấn mạnh, khi hoàn thiện các cơ chế, chính sách cần làm rõ trách nhiệm thực hiện, nguồn lực, phương thức kiểm chứng kết quả và đơn vị tiếp nhận. Sự đồng bộ giữa ba dự án luật sẽ góp phần nâng cao năng lực công nghệ quốc gia, cải thiện môi trường và thúc đẩy phát triển bền vững kinh tế biển.

Phi Long