Sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ: Đã có một số cải cách thực chất nhưng phạm vi còn hẹp

Dự thảo Luật bãi bỏ 18 thủ tục hành chính

Đánh giá chung về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, ĐBQH Nguyễn Vũ Trung cho rằng, việc sửa đổi Luật lần này sẽ tạo hành lang pháp lý rất tốt cho các nhà khoa học, doanh nghiệp, đặc biệt là trong việc chuyển giao kết quả nghiên cứu vào sản xuất, kinh doanh.

Dự thảo Luật đã có một số cải cách thực chất về thủ tục. Theo đó, dự thảo Luật bãi bỏ 18 thủ tục hành chính, gồm thủ tục đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp, thủ tục cấp/cấp lại/thu hồi giấy chứng nhận tổ chức giám định và thẻ giám định viên, cùng thủ tục chuyển nhượng quyền đối với giống cây trồng; cắt giảm 5 điều kiện kinh doanh đối với dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ, 1 điều kiện đối với tổ chức và bốn điều kiện đối với cá nhân; cho phép chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp theo hợp đồng và ghi nhận sửa đổi trên văn bằng; chuyển nhượng một phần danh mục nhãn hiệu có thể tạo giấy chứng nhận riêng cho bên nhận; rút thời hạn công bố đơn giống cây trồng hợp lệ về hình thức từ 90 ngày xuống 30 ngày; rút thời hạn công bố một số quyết định về bằng bảo hộ từ 60 ngày xuống 30 ngày.

Đánh giá đây là những cải cách có ích, song đại biểu Nguyễn Vũ Trung cũng chỉ rõ, phạm vi cải cách còn hẹp.

Hồ sơ dự thảo Luật không cho thấy cải cách tương ứng đối với toàn bộ quy trình đăng ký sáng chế, nhãn hiệu và kiểu dáng: chưa đặt thời hạn xử lý tổng thể có chế tài khi trễ; chưa quy định cơ chế tra cứu và nộp đơn một lần, thanh toán điện tử, xử lý thiếu sót nhỏ theo hướng cho sửa chữa; chưa làm rõ cơ chế thẩm định nhanh cho hồ sơ có nhu cầu thương mại cấp bách; cũng chưa có biện pháp giảm chi phí cho trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp nhỏ.

"Cắt bỏ thủ tục chuyển nhượng và giám định là có; cải cách quy trình cấp quyền cơ bản vẫn còn thiếu", đại biểu nhận định.

Cần đặt thời hạn giải quyết hồ sơ trong luật hoặc nguyên tắc bắt buộc phải quy định

Trên cơ sở đó, đại biểu Nguyễn Vũ Trung cũng đề xuất sửa đổi, bổ sung một số nội dung để Luật áp dụng tốt hơn trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và kinh doanh.

Trong đó, đại biểu đề nghị cần đặt thời hạn giải quyết hồ sơ trong luật hoặc nguyên tắc bắt buộc phải quy định. Không thể chỉ rút ngắn thời gian công bố mà bỏ ngỏ thời gian thẩm định, ghi nhận chuyển nhượng. Cần công khai thời gian xử lý trung bình, hồ sơ tồn đọng và tỷ lệ đúng hạn.

Bảo vệ tính bảo mật của hợp đồng chuyển giao; cho phép nộp bản trích lục thể hiện đối tượng, phạm vi quyền, thời hạn, các bên và quyền yêu cầu ghi nhận; không buộc nộp điều khoản giá, công thức, bí quyết hoặc điều khoản kinh doanh không cần công khai.

Đại biểu cũng đề nghị tạo cơ chế thuận lợi cho viện, trường và doanh nghiệp. Luật nên giao Chính phủ quy định mô hình phân chia lợi ích, quyền công bố nghiên cứu, quyền sở hữu kết quả có ngân sách nhà nước, quyền sử dụng kết quả phục vụ nghiên cứu tiếp theo và thủ tục thương mại hóa. Dự thảo hiện chưa giải quyết các nội dung này dù đây là những điểm quyết định khả năng chuyển giao công nghệ.

Cùng với đó, cần thiết lập cơ sở dữ liệu quyền thống nhất và có giá trị tra cứu. Cần liên thông tình trạng đơn, văn bằng, chuyển nhượng, đình chỉ, phục hồi và tranh chấp. Khi cơ sở dữ liệu chưa cập nhật đúng hạn, không nên bắt người dân/doanh nghiệp gánh rủi ro do cơ quan nhà nước chậm công bố.

Đại biểu cũng đề nghị quy định nguyên tắc cho hoạt động giám định sau khi bỏ điều kiện kinh doanh. "Mở cửa thị trường là tốt; nhưng phải có chuẩn mực về năng lực chuyên môn, độc lập, phương pháp và trách nhiệm. Cơ quan có thẩm quyền phải được quyền yêu cầu giám định bổ sung hoặc giám định lại khi có căn cứ, thay vì xem mọi kết luận như nhau", đại biểu Nguyễn Vũ Trung nhấn mạnh.

Tính khách quan, độc lập của hoạt động giám định có nguy cơ không được bảo đảm

Quan tâm đến việc dự thảo Luật bỏ điều kiện kinh doanh đối với dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ, chuyển sang cơ chế thông báo, ĐBQH Trần Anh Tuấn cho rằng, hướng sửa đổi này phù hợp với chủ trương cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Tuy nhiên, đại biểu cũng cho biết, kết luận giám định vẫn là một trong những căn cứ được sử dụng để giải quyết các vụ việc tranh chấp giữa các bên. Nếu thiếu cơ chế kiểm soát chất lượng và bảo đảm tính độc lập, việc mở rộng chủ thể thực hiện giám định có thể làm gia tăng tranh chấp, đồng thời ảnh hưởng đến độ tin cậy và tính khách quan của kết luận giám định.

Ví dụ, có thể phát sinh tình huống một tổ chức đang đại diện hoặc tư vấn cho một bên trong vụ tranh chấp, đồng thời lại thực hiện giám định chính vụ việc đó. Khi ấy, tính khách quan và độc lập của hoạt động giám định có nguy cơ không được bảo đảm.

Vì vậy, đại biểu Trần Anh Tuấn đề nghị bổ sung khoản 3 Điều 201 nguyên tắc công khai xung đột lợi ích và có thể quy định rõ việc từ chối thực hiện giám định trong trường hợp không bảo đảm tính khách quan, độc lập. Trường hợp vi phạm các nguyên tắc này thì tổ chức giám định không được thực hiện dịch vụ giám định đối với vụ việc có liên quan.

Đồng thời, tại khoản 6 Điều 201, đại biểu đề nghị cần làm rõ nội dung giao Chính phủ quy định về lưu trữ hồ sơ, kiểm tra chất lượng kết luận giám định và xử lý vi phạm, không tạo ra những điều kiện kinh doanh mới dưới hình thức khác.

"Đơn giản hóa thủ tục và cắt giảm điều kiện kinh doanh là cần thiết, nhưng phải đi đôi với việc bảo đảm tính khách quan, độc lập của các tổ chức thực hiện giám định sở hữu trí tuệ. Không nên để một tổ chức đồng thời thực hiện 2 vai trò: tư vấn, đại diện cho một bên và giám định chính vụ việc đó, làm ảnh hưởng đến tính khách quan của kết luận giám định", đại biểu nhấn mạnh.

Giữ tự do cung cấp dịch vụ nhưng bổ sung chuẩn mực tối thiểu

Cũng tán thành việc bỏ điều kiện kinh doanh đối với dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ, tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Vũ Trung cũng chỉ rõ, hoạt động giám định có ảnh hưởng lớn đến việc xử lý vi phạm hành chính, xét xử và thực thi quyền sở hữu trí tuệ.

Theo đại biểu, dự thảo Luật chuyển sang cơ chế thông báo thông tin và xác định kết luận giám định là một nguồn chứng cứ, nhưng chưa đủ cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích, năng lực, phương pháp và trách nhiệm nghề nghiệp.

Do đó, đại biểu đề nghị giữ tự do cung cấp dịch vụ nhưng bổ sung chuẩn mực tối thiểu: công khai lĩnh vực chuyên môn, kinh nghiệm, phương pháp, xung đột lợi ích; quy trình khiếu nại về chất lượng; trách nhiệm bồi thường khi kết luận sai do lỗi; cơ chế tòa án/cơ quan xử lý đánh giá giá trị chứng cứ.

Phạm Thúy - Ảnh: Phạm Thắng