Đưa “tài nguyên rác” vào khai thác điện năng

Sáng 24/10, Đoàn ĐBQH các tỉnh Hưng Yên và Tây Ninh thuộc Tổ 6 đã thảo luận về các dự án: Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư.

Giảm chôn lấp, khuyến khích thu hồi tài nguyên từ rác thải

ĐBQH Nguyễn Thị Thúy Ngần (Hưng Yên) cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và đơn giản hóa thủ tục hành chính. Tuy nhiên, đề nghị các quy định sửa đổi cần gắn yêu cầu phân loại chất thải tại nguồn với năng lực thu gom, xử lý thực tế, đồng thời thúc đẩy phát triển điện từ rác.

Về quy định phân loại và xử lý chất thải rắn sinh hoạt tại Điều 75 và Điều 78, đại biểu cho biết, dù tỷ lệ thu gom, xử lý rác thải sinh hoạt tại đô thị đạt khoảng 97,59%, nông thôn đạt 84,14% vào năm 2025 nhưng công tác phân loại, thu gom và xử lý vẫn còn bất cập. Đáng chú ý, chất thải thực phẩm chiếm trên 50% lượng rác thải sinh hoạt, nhưng năng lực xử lý thành mùn, phân hữu cơ mới đáp ứng gần 13%.

Đại biểu tán thành việc giao UBND cấp tỉnh chủ động quyết định phương án phân loại rác phù hợp với điều kiện hạ tầng địa phương. Tuy nhiên, cần cân nhắc việc không bắt buộc phân loại riêng chất thải thực phẩm, bởi đây là nguồn nguyên liệu có thể tận dụng để sản xuất phân bón hữu cơ, thức ăn chăn nuôi hoặc thu hồi năng lượng sinh khối.

Để bảo đảm tính khả thi, đại biểu đề nghị chỉnh lý quy định tại khoản 3 Điều 75 theo hướng phân loại riêng chất thải thực phẩm tại những địa bàn đã đáp ứng điều kiện thu gom, xử lý; địa bàn chưa đủ điều kiện thực hiện phân loại tối thiểu 2 nhóm theo lộ trình do Chính phủ quy định.

Đồng thời, cần rà soát tính thống nhất giữa quy định về phân loại và xử lý chất thải giữa Điều 75 và Điều 78, bảo đảm phương án phân loại tại nguồn phù hợp với đặc điểm, thành phần rác thải và công nghệ xử lý. Qua đó, tránh đầu tư công nghệ không tương thích với nguồn chất thải sau phân loại, gây lãng phí nguồn lực và làm giảm hiệu quả tái chế, thu hồi tài nguyên.

Về phát triển điện từ rác, đại biểu cho biết, mỗi ngày cả nước phát sinh khoảng 72.000 tấn chất thải rắn sinh hoạt, trong khi tỷ lệ xử lý bằng chôn lấp trực tiếp vẫn chiếm 62,97%. Thực trạng này vừa tạo áp lực lớn đối với môi trường, vừa cho thấy nguồn tài nguyên từ chất thải chưa được khai thác hiệu quả.

Theo đại biểu, phát triển điện từ rác là hướng đi cần được khuyến khích và đẩy mạnh nhằm đưa “tài nguyên rác” vào khai thác điện năng, tái phục vụ trở lại cho Nhân dân và đời sống kinh tế - xã hội, góp phần giảm lượng chất thải chôn lấp. Tuy nhiên, việc đầu tư công nghệ này đòi hỏi nguồn vốn lớn, trong khi nguồn lực của nhiều địa phương còn hạn chế, quá trình chuyển đổi công nghệ xử lý chất thải vẫn gặp nhiều khó khăn.

Mặc dù khoản 1 Điều 78 đã quy định ưu tiên xử lý chất thải rắn sinh hoạt có thu hồi năng lượng, đại biểu cho rằng dự thảo chưa thể hiện cụ thể chính sách khuyến khích phát triển điện từ rác. Vì vậy, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định nhằm thể chế hóa rõ hơn chính sách khuyến khích đầu tư phát triển điện từ rác, tạo cơ sở xây dựng các cơ chế ưu đãi, hỗ trợ phù hợp, thu hút nguồn lực xã hội tham gia đầu tư. Qua đó, thúc đẩy chuyển đổi công nghệ xử lý chất thải theo hướng giảm chôn lấp, tăng cường tái sử dụng tài nguyên, nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường và sử dụng bền vững các nguồn lực.

Minh bạch thông tin, huy động nguồn lực bảo vệ môi trường

ĐBQH Lê Thị Thúy Sen (Hưng Yên) đề nghị làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp và người dân trong bảo vệ môi trường, tăng cường công khai thông tin, giám sát và xử lý nghiêm hành vi gây ô nhiễm. Theo đại biểu, doanh nghiệp cần công khai thông tin về dự án, tiêu chuẩn kỹ thuật và tác động môi trường; đồng thời phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong tuyên truyền, vận động người dân tham gia bảo vệ môi trường và giám sát các hoạt động có nguy cơ gây ô nhiễm.

Đối với thị trường tín chỉ carbon, đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế sử dụng tín chỉ carbon làm tài sản bảo đảm khi vay vốn ngân hàng, góp phần huy động nguồn lực tài chính. Bên cạnh chính sách khuyến khích, hỗ trợ, cần có chế tài đủ sức răn đe nhằm ngăn ngừa tình trạng vi phạm và ô nhiễm tái diễn.

ĐBQH Nguyễn Đình Xuân (Tây Ninh) đề nghị đổi mới phương thức quản lý môi trường theo hướng tăng cường kiểm tra, giám sát thường xuyên, liên tục, kết hợp phát huy vai trò giám sát của cộng đồng, thay vì chủ yếu dựa vào xử phạt sau khi vi phạm xảy ra. Theo đại biểu, mức phạt cần được thiết kế phù hợp với tính chất, mức độ vi phạm và quy mô của cơ sở. Nếu mức phạt quá cao nhưng thiếu tương xứng có thể tạo áp lực lớn đối với các cơ sở nhỏ, thậm chí phát sinh tâm lý né tránh kiểm tra hoặc tìm cách đối phó. Vì vậy, chính sách xử lý vi phạm cần bảo đảm tính răn đe, đồng thời chú trọng phòng ngừa và nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật.

Đánh giá việc dự thảo đẩy mạnh phân cấp, giao địa phương thẩm định, cấp phép báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM), đại biểu cho rằng, đây là hướng đi phù hợp bởi địa phương trực tiếp theo dõi, giám sát hoạt động của cơ sở sau cấp phép. Tuy nhiên, cần tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm những nội dung không cần thiết trong báo cáo ĐTM và tận dụng dữ liệu quan trắc môi trường đã có. Việc khai thác hiệu quả dữ liệu do cơ quan nhà nước quản lý sẽ giúp giảm chi phí, rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục, tránh yêu cầu doanh nghiệp đo đạc, thu thập lại những thông tin đã có.

Đại biểu cũng đề nghị rà soát, thu hẹp danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, hạn chế chồng chéo giữa các luật chuyên ngành, nhất là trong lĩnh vực nông nghiệp, chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản. Cần phân biệt rõ hoạt động thực sự cần điều kiện đầu tư kinh doanh với những hoạt động có thể quản lý thông qua đăng ký, công bố thông tin và hậu kiểm. Qua đó, giảm gánh nặng tuân thủ cho doanh nghiệp, người dân nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước về môi trường.

Nhật Trường