Ưu đãi đầu tư phải đi cùng cam kết và hiệu quả thực chất

Ưu đãi đầu tư phải gắn với cam kết thực chất

Theo Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn, việc hoàn thiện cơ chế, chính sách đầu tư cần hướng đến tháo gỡ các điểm nghẽn, tạo điều kiện huy động tối đa nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế. Do vậy, đại biểu nhất trí và ủng hộ các chính sách trong dự thảo, song đề nghị tiếp tục rà soát để vừa đáp ứng yêu cầu phát triển, vừa bảo đảm tuân thủ quy định pháp luật.

Một nội dung nữa là nới lỏng điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài. Quy định tại dự thảo cho phép Chính phủ xem xét nới lỏng điều kiện trong các ngành, nghề hạn chế tiếp cận sẽ góp phần xóa bỏ rào cản, tăng tính chủ động trước những biến động nhanh chóng của kinh tế toàn cầu.

Tuy nhiên, với những điều kiện đã được quy định trong luật, nghị quyết của Quốc hội, việc giao Chính phủ quyết định nới lỏng cần được thiết kế phù hợp về thẩm quyền. Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn thống nhất với phương án giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, xử lý những vấn đề vượt thẩm quyền của Chính phủ nhưng đã được quy định trong luật, nghị quyết, qua đó bảo đảm khả năng phản ứng kịp thời trước những thay đổi của tình hình chính trị, thị trường thế giới nhưng vẫn giữ đúng khuôn khổ pháp luật.

Để bảo đảm các ưu đãi mang lại hiệu quả thực chất và nhà đầu tư thực hiện đầy đủ cam kết, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn cũng đề nghị, khi triển khai các hình thức hỗ trợ (về phát triển chuỗi cung ứng, sản phẩm công nghệ cao, tạo tài sản cố định và hợp tác đào tạo) cần gắn với các cam kết của nhà đầu tư, nhất là về công nghệ cao, công nghệ lõi và công nghệ chiến lược, tránh tình trạng doanh nghiệp hưởng lợi nhưng không thực hiện đúng cam kết, gây lãng phí nguồn lực.

“Cần quy định chặt chẽ điều kiện, tiêu chí và cơ chế hậu kiểm đối với chính sách hỗ trợ. Với các dự án đặc biệt quan trọng, việc đánh giá không nên chỉ căn cứ vào số vốn đăng ký mà cần chú trọng hàm lượng công nghệ, khả năng dẫn dắt chuỗi cung ứng trong nước và đóng góp cho nền kinh tế”, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn nhấn mạnh.

Nhìn từ góc độ thực thi chính sách, ĐBQH Vũ Danh Hiệp (Cần Thơ) phân tích, dự thảo hiện mới quy định cơ quan có thẩm quyền xem xét thu hồi ưu đãi, hỗ trợ khi nhà đầu tư không đáp ứng điều kiện hoặc không thực hiện đầy đủ cam kết, nhưng chưa có cơ chế đủ rõ để bảo đảm việc thu hồi được thực hiện trên thực tế.

Khó khăn đặc biệt nằm ở các khoản hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách nhà nước. Trong khi chính sách thuế có cơ chế thu hồi theo quy định của pháp luật về quản lý thuế, việc thu hồi khoản ngân sách đã hỗ trợ có thể rất khó khăn nếu nhà đầu tư chuyển lợi nhuận ra nước ngoài, chuyển nhượng dự án hoặc giải thể. Dự thảo cũng chưa quy định thời gian tối thiểu phải duy trì dự án sau khi nhận hỗ trợ, nghĩa vụ hoàn trả khi chuyển nhượng dự án và nguyên tắc hỗ trợ trên cơ sở chi phí hợp lệ thực tế phát sinh.

Để khắc phục những khoảng trống này, đại biểu Vũ Danh Hiệp đề nghị thay cụm từ “xem xét thu hồi” bằng quy định bắt buộc thu hồi hoặc yêu cầu hoàn trả khi nhà đầu tư không đáp ứng tiêu chí, điều kiện hoặc không thực hiện cam kết, với mức thu hồi tương ứng mức độ không hoàn thành và có xem xét trường hợp bất khả kháng.

Đồng thời, cần thống nhất thuật ngữ thu hồi, hoàn trả trong toàn bộ luật; quy định rõ khoản phải thu của ngân sách nhà nước, cơ quan có thẩm quyền thu, căn cứ tính, thời hạn, trình tự khiếu nại và biện pháp bảo đảm thi hành. Việc áp dụng tiền chậm nộp hoặc biện pháp cưỡng chế theo pháp luật về quản lý thuế phải có căn cứ pháp luật rõ ràng, không mặc nhiên coi khoản thu hồi, hoàn trả là nợ thuế.

Đại biểu cũng đề nghị quy định thời gian tối thiểu nhà đầu tư phải duy trì hoạt động dự án sau khi nhận hỗ trợ; trường hợp chuyển nhượng, bên nhận chuyển nhượng phải kế thừa nghĩa vụ hoàn trả. Với những khoản hỗ trợ có giá trị lớn hoặc rủi ro thu hồi cao, Chính phủ cần quy định tiêu chí áp dụng biện pháp bảo đảm, có thể yêu cầu bảo lãnh của tổ chức tín dụng.

Quy định tiêu chí ưu đãi thống nhất để tránh “chạy đua” giữa các địa phương

ĐBQH Hoàng Ngân Hoàn (Sơn La) cho rằng, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư và dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) còn một số nội dung chưa đồng bộ, nhất là về sử dụng ngân sách hỗ trợ đầu tư, thẩm quyền của chính quyền địa phương, hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu và đánh giá hiệu quả đầu tư.

Theo đại biểu, khoản 7 Điều 17 dự thảo Luật Đầu tư quy định Nhà nước hỗ trợ một số chi phí cho các dự án thuộc diện hỗ trợ đầu tư đặc biệt, gồm đào tạo lao động, nghiên cứu và phát triển, đầu tư hạ tầng xã hội, sản xuất sản phẩm công nghệ cao, phát triển doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng và các chi phí khác do Chính phủ quy định.

Trong khi đó, dự thảo Luật Ngân sách nhà nước đặt ra nguyên tắc các chính sách làm tăng chi ngân sách phải được đánh giá đầy đủ tác động, xác định rõ nguồn tài chính và phù hợp khả năng cân đối ngân sách từng cấp. Việc quyết định chương trình, dự án, nhiệm vụ sử dụng ngân sách cũng phải nằm trong khả năng cân đối nguồn lực.

Do vậy, đại biểu Hoàng Ngân Hoàn đề nghị làm rõ ngay tại Điều 17 rằng việc hỗ trợ đầu tư từ ngân sách nhà nước phải tuân thủ cả Luật Đầu tư và pháp luật về ngân sách nhà nước; việc bố trí, quản lý, sử dụng, thanh toán, quyết toán kinh phí phải thực hiện trong phạm vi dự toán được cấp có thẩm quyền quyết định. Điều này nhằm tránh cách hiểu rằng nhà đầu tư chỉ cần đáp ứng điều kiện của Luật Đầu tư là đương nhiên làm phát sinh nghĩa vụ chi ngân sách.

Đối với thẩm quyền của HĐND cấp tỉnh trong sử dụng ngân sách địa phương hỗ trợ chi phí đào tạo lao động tại cơ sở đào tạo của doanh nghiệp trong và ngoài nước, đại biểu Hoàng Ngân Hoàn đánh giá đây là cơ chế tạo sự linh hoạt trong thu hút đầu tư, phát triển nguồn nhân lực và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Tuy nhiên, cần làm rõ mối quan hệ giữa thẩm quyền quyết định chính sách hỗ trợ theo Luật Đầu tư với việc phân cấp nhiệm vụ chi ngân sách.

Đại biểu Hoàng Ngân Hoàn đề nghị bổ sung quy định việc sử dụng ngân sách địa phương để hỗ trợ phải phù hợp với nhiệm vụ chi, phân cấp ngân sách, khả năng cân đối và dự toán ngân sách được cấp có thẩm quyền quyết định. Đồng thời, cần xác định đây là cơ chế hỗ trợ có điều kiện, không phải quyền đương nhiên của doanh nghiệp khi đáp ứng các tiêu chí do HĐND cấp tỉnh quy định.

Về nội dung này, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn lưu ý nguy cơ cạnh tranh ưu đãi giữa các địa phương, dẫn đến lãng phí nguồn lực quốc gia và tạo ra sự thiếu công bằng khi địa phương này có cơ chế hỗ trợ nhưng địa phương khác không có thẩm quyền hoặc điều kiện áp dụng. Do vậy, cần có quy định tiêu chí thống nhất để hạn chế tình trạng địa phương “chạy đua” ưu đãi.

Thanh Hải