Không để lãng phí công sức phân loại rác của người dân
Đó là quan điểm của ĐBQH Phan Thị Thùy Linh (Thanh Hóa) khi góp ý vào dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường tại Tổ 13 (Thanh Hóa, Gia Lai) sáng 24/10. Đại biểu đề nghị gắn trách nhiệm phân loại rác của người dân với chất lượng dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lý, bảo đảm công sức phân loại không bị lãng phí. Đồng thời, địa phương cần công khai cách tính tiền thu gom, thúc đẩy xử lý rác thực phẩm tại chỗ để giảm lượng rác phải vận chuyển, chôn lấp.
Hiệu quả phải được đo bằng lượng rác giảm và giá trị tạo thêm cho sản xuất nông nghiệp
Đánh giá cao định hướng quản lý theo rủi ro, giảm thủ tục và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn của dự thảo Luật, ĐBQH Phan Thị Thùy Linh cho rằng, các nội dung cải cách cần gắn với bảo vệ người dân và trách nhiệm tổ chức thực hiện.
Đối với các quy định về quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại Điều 75, Điều 77, Điều 78 và Điều 79, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu gắn phân loại rác với dịch vụ tương ứng, cách tính tiền minh bạch và thúc đẩy xử lý rác hữu cơ ngay tại nơi phát sinh.
Theo đại biểu, Luật đã quy định trách nhiệm duy trì kết quả phân loại, sử dụng phương tiện thu gom phù hợp với từng loại rác và tính giá theo khối lượng hoặc thể tích. Vấn đề cần hoàn thiện là gắn các nghĩa vụ này với trách nhiệm thực hiện và căn cứ kiểm tra, đánh giá cụ thể.
Đại biểu đề nghị sửa đồng bộ Khoản 3 Điều 75 và Khoản 7 Điều 79, gắn lộ trình phân loại, tính giá với việc cung cấp dịch vụ thực tế. Cấp tỉnh phải tổ chức dịch vụ phù hợp với phương án phân loại, công khai cách tiếp nhận và xử lý từng nhóm rác.
“Người dân cần biết rõ loại rác nào phải trả tiền, lượng rác được xác định bằng cách nào và số tiền phải nộp được tính ra sao” - đại biểu nhấn mạnh.
Với đơn vị dịch vụ, đại biểu đề nghị cụ thể hóa tại Điều 77 yêu cầu duy trì kết quả phân loại trong giao nhiệm vụ, đặt hàng hoặc hợp đồng thu gom, vận chuyển. Đây phải là căn cứ để kiểm tra, nghiệm thu và thanh toán, bảo đảm công sức phân loại rác của người dân không bị lãng phí.
Bên cạnh hoàn thiện công tác thu gom, đại biểu đề nghị quy định cụ thể hơn các biện pháp thúc đẩy tái chế, xử lý chất thải ngay tại nơi phát sinh, qua đó giảm lượng rác phải vận chuyển và chôn lấp. Dự thảo đã có định hướng khuyến khích tái chế tại nguồn, ưu tiên xử lý chất thải thực phẩm thành phân bón hữu cơ, song cần làm rõ trách nhiệm để triển khai hiệu quả.
Cụ thể, đại biểu đề nghị bổ sung tại Điều 78 trách nhiệm của UBND cấp tỉnh xây dựng và tổ chức thực hiện phương án phân loại riêng, xử lý chất thải thực phẩm tại chỗ hoặc theo cụm ở những nơi có điều kiện phù hợp, như chợ, trường học, cơ sở lưu trú và khu dân cư.
Địa phương cần lựa chọn, hỗ trợ áp dụng công nghệ đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường; đồng thời kết nối sử dụng sản phẩm sau xử lý trong nông nghiệp, bảo đảm chất lượng và an toàn theo quy định. Theo đại biểu, hiệu quả phải được đo bằng lượng rác giảm được trong vận chuyển, chôn lấp và giá trị tạo thêm cho sản xuất nông nghiệp.
Nhận diện sớm nguy cơ ô nhiễm, bảo đảm quyền lợi của cộng đồng
Về tiêu chí sàng lọc dự án tại Điều 28 và Điều 30, ĐBQH Phan Thị Thùy Linh đề nghị bảo đảm nhận diện đầy đủ rủi ro đối với cộng đồng dân cư, nguồn nước sinh hoạt và di sản văn hóa.
Đại biểu chỉ ra rằng, so với luật hiện hành, Điểm b Khoản 1 Điều 28 của dự thảo không còn nêu khu dân cư tập trung, nguồn nước dùng cho mục đích cấp nước sinh hoạt và di sản văn hóa vật thể; đồng thời gắn yếu tố nhạy cảm với mức độ chiếm dụng đất, mặt nước, biển tại các khu vực được liệt kê.
Trong khi đó, tác động môi trường có thể vượt ra ngoài ranh giới dự án. Do vậy, cần làm rõ tiêu chí nhận diện ngay từ khâu sàng lọc đối với dự án không sử dụng đất trong khu vực cần bảo vệ nhưng có nguy cơ gây ô nhiễm nguồn nước hoặc ảnh hưởng đến khu dân cư.
Theo đại biểu, dù không phải đánh giá tác động môi trường, những dự án này vẫn có thể phải thực hiện yêu cầu về giấy phép môi trường. Tuy nhiên, để chủ động phòng ngừa, rủi ro cần được nhận diện sớm, làm cơ sở lựa chọn địa điểm và công nghệ phù hợp trước khi thiệt hại xảy ra.
Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điểm b Khoản 1 Điều 28 các yếu tố khu dân cư tập trung, nguồn nước dùng cho mục đích cấp nước sinh hoạt và di sản văn hóa vật thể; xác định tính nhạy cảm theo khu vực chịu tác động và mức độ rủi ro, không chỉ theo mức độ chiếm dụng. Đồng thời, giao Chính phủ quy định ngưỡng phù hợp với từng loại tác động và sửa đồng bộ Điều 30, tránh việc mọi dự án ở gần khu dân cư đều phải thực hiện cùng một thủ tục.
Đối với phát triển thị trường các-bon, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm quyền hưởng lợi của cộng đồng. Người đứng tên giao dịch và người có quyền hưởng lợi không phải lúc nào cũng là một. Cộng đồng, hộ gia đình nhận khoán bảo vệ rừng có thể không trực tiếp giao dịch nhưng vẫn có quyền lợi hợp pháp cần được bảo đảm.
Đại biểu đề nghị Điều 139 và Điều 139a dẫn chiếu rõ cơ chế chi trả, chia sẻ lợi ích đối với các-bon rừng theo pháp luật về lâm nghiệp; xác định trách nhiệm của chủ thể quản lý, sử dụng nguồn thu trong chi trả, cung cấp thông tin và giải trình với người hưởng lợi.
Việc xác định đối tượng, mức hưởng và phương thức chi trả phải tuân thủ pháp luật về lâm nghiệp và các thỏa thuận hợp pháp, bảo đảm nguồn thu được phân chia công bằng, đúng đối tượng. Người giữ rừng, trong đó có đồng bào dân tộc thiểu số, cần được bảo đảm quyền hưởng lợi bằng những khoản chi trả đầy đủ, minh bạch.
“Lần sửa Luật này cần bảo đảm người dân được bảo vệ trước nguy cơ ô nhiễm; công sức phân loại rác được bảo đảm bằng chất lượng dịch vụ; đóng góp giữ rừng được ghi nhận bằng lợi ích công bằng” - đại biểu Phan Thị Thùy Linh nhấn mạnh.