Chuyển mạnh sang hậu kiểm nhưng phải bảo đảm năng lực thực thi

Quản lý dựa trên kiểm soát nguy cơ theo toàn bộ chuỗi cung ứng

Trình bày Tờ trình về dự án Luật, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết, dự thảo Luật gồm 9 Chương, 74 Điều, tập trung quản lý an toàn thực phẩm dựa trên kiểm soát nguy cơ theo toàn bộ chuỗi cung ứng; cắt giảm thủ tục hành chính tối đa, cải cách biện pháp quản lý thực phẩm, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Dự thảo luật đã quy định rõ về nội dung hậu kiểm, đối tượng, nguyên tắc, biện pháp hậu kiểm cũng như trách nhiệm của các đoàn kiểm tra, tần suất kiểm tra trên thị trường. Khuyến khích MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội, các hiệp hội ngành hàng, cộng đồng và nhân dân cùng tham gia giám sát việc an toàn thực phẩm.

Thực hiện số hóa và xây dựng hệ thống thông tin dữ liệu về an toàn thực phẩm; quản lý kinh doanh thực phẩm trên sàn thương mại điện tử, điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm đối với các cơ sở giao đồ ăn trực tuyến, quản lý thức ăn đường phố và loại hình cung cấp suất ăn tập thể.

Đồng thời, hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm thống nhất từ trung ương đến địa phương. Theo đó, Bộ Y tế là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. UBND các cấp tổ chức thực hiện quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong phạm vi địa phương theo hướng thống nhất một đầu mối tại mỗi cấp.

Các bộ tiếp tục phối hợp thực hiện các quy định của pháp luật chuyên ngành và phân công của Chính phủ trong khâu sản xuất ban đầu, chống thực phẩm giả, gian lận thương mại, kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử, công tác phòng ngừa, đấu tranh, phát hiện, xử lý vi phạm pháp luật về thực phẩm, kiểm tra thực phẩm xuất nhập khẩu.

Nhiều nội dung thực chất của chính sách chưa được thể hiện cụ thể

Báo cáo thẩm tra dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải nêu rõ, dự thảo Luật đã thể chế hóa nhiều chủ trương lớn như chuyển trọng tâm sang hậu kiểm, quản lý theo chuỗi, chuyển đổi số. Tuy nhiên, một số nội dung được xác định là “đột phá” lại được giao Chính phủ quy định chi tiết, như: lộ trình áp dụng Thực hành vệ sinh tốt (GHP) và hệ thống quản lý an toàn thực phẩm tiên tiến; lộ trình thực hiện phân tích nguy cơ; việc áp dụng, chuyển đổi phương thức kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu…, dẫn đến khi Quốc hội thông qua chính sách nhưng nhiều nội dung thực chất của chính sách chưa được thể hiện cụ thể.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường lưu ý, về mô hình tổ chức bộ máy, dự thảo Luật đã xác định Bộ Y tế là cơ quan đầu mối, quy định trách nhiệm của các Bộ và UBND các cấp; tuy nhiên, vẫn còn nhiều Bộ cùng thực hiện quản lý nhà nước chuyên ngành, ranh giới tại các khâu giao thoa (giết mổ, sơ chế, chợ đầu mối, xuất khẩu) chưa thật sự rõ ràng.

Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường còn nhiều băn khoăn về tính khả thi của dự thảo luật, theo đó phụ thuộc vào 5 điều kiện nhưng chưa được bảo đảm rõ ràng, gồm: Mức độ phụ thuộc quá lớn vào văn bản quy định chi tiết; Năng lực hệ thống thử nghiệm phục vụ hậu kiểm chưa được đánh giá; Nguồn kinh phí đầu tư hệ thống dữ liệu (Tờ trình dự kiến khoảng 1.600 tỷ đồng) chưa rõ nguồn và lộ trình bố trí vốn; Nguồn lực quản lý, thực thi ở địa phương chưa được đánh giá kỹ; Thời điểm có hiệu lực chưa được xác định cụ thể.

Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo báo cáo rõ hơn và cam kết về tính khả thi của dự thảo Luật; tiếp tục rà soát, luật hóa tối đa những nội dung đã rõ, đã ổn định ngay trong dự thảo Luật, bảo đảm văn bản dưới luật nhất quán với tinh thần của Luật; chịu trách nhiệm toàn diện để không làm phát sinh các “điểm nghẽn” mới sau khi Luật được thông qua, không tái diễn tình trạng như đối với việc triển khai Nghị định số 46/2026/NĐ-CP ngày 26/1/2026 của Chính phủ (hiện đang bị tạm ngưng hiệu lực). Đồng thời, đề nghị làm rõ những biện pháp quản lý nhà nước sẽ được áp dụng để bảo đảm hiệu quả quản lý trong bối cảnh chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

H.Ngọc