Đại biểu Quốc hội Châu Quỳnh Dao: Thông tư 85 bảo vệ quyền lợi người học, minh bạch các khoản thu

Thông tư số 85/2026/TT-BGDĐT quy định về tổ chức hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học tại các cơ sở giáo dục phổ thông, có hiệu lực từ ngày 15/11/2026 đang nhận được nhiều ý kiến quan tâm, đặc biệt về nguồn lực thực hiện, bảo đảm tính tự nguyện và công bằng trong tiếp cận các hoạt động giáo dục.

Trao đổi với Báo Đại biểu Nhân dân, ĐBQH Châu Quỳnh Dao (An Giang) nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm nguồn lực từ ngân sách địa phương, phát huy vai trò của đội ngũ nhà giáo và tăng cường sự đồng hành, giám sát của cha mẹ học sinh để Thông tư đi vào thực tiễn, bảo vệ quyền lợi người học.

Bảo vệ quyền lợi người học, minh bạch các khoản thu

- Thưa đại biểu, Thông tư 85 phân định hai loại hoạt động dựa trên mục tiêu và mức độ nội dung giáo dục. Trong đó, hoạt động giáo dục tăng cường không thu tiền của người học dưới bất kỳ hình thức nào. Còn hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học có thể thu kinh phí theo quy định của pháp luật, bảo đảm tự nguyện, công khai, minh bạch. Từ thực tiễn giáo dục phổ thông, đại biểu đánh giá thế nào về quy định này? Làm thế nào để chính sách vừa giảm gánh nặng chi phí cho phụ huynh, vừa bảo đảm học sinh được tiếp cận các hoạt động giáo dục cần thiết và có chất lượng?

ĐBQH Châu Quỳnh Dao: Dưới góc độ một đại biểu dân cử lắng nghe tâm tư, nỗi lo "gánh nặng trường lớp" của cử tri, đồng thời cũng là người đứng đầu một cơ sở giáo dục có trách nhiệm vừa nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, vừa đảm bảo cân đối tài chính, không lạm thu, vừa bảo đảm chuyên môn và đời sống giáo viên, tôi xem Thông tư số 85/2026/TT-BGDĐT là một bước ngoặt lớn, bởi hai lý do.

Thứ nhất, quy định trong Thông tư là sự đột phá đúng đắn vì đã bảo vệ quyền lợi cốt lõi của người học. Rất nhiều chuyên gia giáo dục, các bậc cha mẹ học sinh, giáo giới đồng thuận, lên tiếng ủng hộ mạnh mẽ qua các kênh khi Thông tư 85 xác định hoạt động giáo dục tăng cường là nhằm tiếp nối hoạt động giáo dục chính khóa, giúp học sinh đạt được năng lực, phẩm chất theo chuẩn đầu ra của Chương trình GDPT 2018 thì tuyệt đối không được thu tiền của người học (Khoản 2 Điều 3, Điểm a Khoản 1 Điều 14). Quy định này chấm dứt tình trạng cha mẹ học sinh phải đóng tiền cho những nội dung đáng lẽ Nhà nước và nhà trường phải có trách nhiệm bảo đảm.

Thứ hai, việc rạch ròi cơ chế tài chính đã tạo hành lang pháp lý minh bạch, cởi bỏ áp lực bị mang tiếng "lạm thu" cho các cán bộ quản lý chân chính. Khá nhiều Hiệu trưởng chia sẻ rằng trước đây họ thường lúng túng giữa ranh giới "tự nguyện" và "bắt buộc".

Tuy nhiên, từ thực tiễn quản lý cơ sở, tôi nhận thấy còn khoảng trống về nguồn lực chi trả. Điều 14 của Thông tư quy định kinh phí cho hoạt động tăng cường lấy từ dự toán chi thường xuyên hằng năm của trường và nguồn ngân sách hợp pháp. Song trên thực tế, định mức chi thường xuyên trên đầu học sinh hiện nay ở đa số địa phương chỉ vừa vặn chi trả lương, điện, nước và chi sửa chữa nhỏ,… Nếu tăng cường thực hành, STEM, thí nghiệm, phụ đạo học sinh chưa đạt hay bồi dưỡng học sinh mũi nhọn, nhất là ôn thi cuối cấp cho các em mà không có nguồn tài chính bổ sung, nhà trường sẽ rơi vào bài toán rất khó là không có kinh phí trả thêm giờ cho thầy cô, không có kinh phí mua vật tư tiêu hao thực hành.

Điều này dẫn đến làm giảm động lực phấn đấu của nhà giáo. Nếu ép giáo viên dạy thêm giờ tăng cường theo chế độ "nghĩa vụ" mà dự toán không bố trí kịp tiền dạy thêm giờ (Khoản 3 Điều 10), tinh thần cống hiến có thể bị xói mòn, dẫn tới hoạt động tăng cường dễ rơi vào hình thức. Do đó, tôi mong muốn UBND các cấp phải thực hiện nghiêm trách nhiệm quy định tại khoản 1 Điều 15, đó là bố trí tăng định mức phân bổ ngân sách chi thường xuyên tương ứng với lộ trình dạy học 2 buổi/ngày, thay vì chỉ ban hành văn bản mà "khoán trắng" tài chính cho các trường.

Cần những "hàng rào kỹ thuật" đồng bộ

- Một trong những băn khoăn lớn nhất của chúng ta hiện nay là nguy cơ "lách luật", chuyển nội dung tăng cường sang hoạt động theo nhu cầu để hợp thức hóa việc thu phí. Theo đại biểu, cần dựa trên những tiêu chí cụ thể nào để phân định hai nhóm hoạt động này? Trách nhiệm kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm cần được thực hiện ra sao?

ĐBQH Châu Quỳnh Dao: Để phân định hai nhóm hoạt động, tôi đồng tình với quan điểm của các nhà quản lý giáo dục có kinh nghiệm, qua một số tiêu chí.

Cụ thể, về mục tiêu và chuẩn đầu ra, hoạt động tăng cường là nội dung nền tảng, phổ cập, liên quan trực tiếp đến chuẩn cần đạt của Chương trình GDPT (phụ đạo học sinh chưa đạt chuẩn, củng cố kỹ năng an toàn số, bơi lội, phòng chống đuối nước, giáo dục đạo đức...). Còn hoạt động theo nhu cầu phải là nội dung chuyên sâu, cá thể hóa, phát triển năng khiếu vượt trội (lập trình IoT, robot nâng cao, ngoại ngữ chuẩn bị thi chứng chỉ quốc tế IELTS/TOEFL, hội họa, các câu lạc bộ năng khiếu,...).

Về tiêu chí thời gian và tổ chức lớp học, hoạt động theo nhu cầu tuyệt đối không được bố trí xen kẽ vào giữa các tiết chính khóa và tăng cường. Lớp học phải tổ chức theo nhóm học sinh cùng sở thích, không được lấy nguyên lớp biên chế hành chính để tổ chức.

Về cơ chế kiểm soát, thanh tra và xử lý vi phạm, tôi đồng tình với việc số hóa kế hoạch giáo dục. Căn cứ vào Khoản 2 Điều 9 của Thông tư, toàn bộ kế hoạch, danh mục nội dung, mức thu của hoạt động theo nhu cầu phải được công khai trên cổng thông tin điện tử của trường trước thềm năm học.

Tại Khoản 2 Điều 21, Bộ GD-ĐT đã quy định rõ công tác hậu kiểm dựa trên đánh giá rủi ro, cơ quan thanh tra không chỉ đọc báo cáo mà phải đối chiếu thời khóa biểu thực tế và sổ đăng ký chuyên môn. Nếu trường nào dồn các môn liên kết thu phí vào giữa giờ chính khóa để buộc các em không tham gia phải chịu cảnh lang thang ngoài sân, người đứng đầu cơ sở giáo dục phải bị xử lý kỷ luật nghiêm khắc theo quy định của pháp luật.

- Thông tư nghiêm cấm việc ép buộc, tạo áp lực để học sinh tham gia hoặc lợi dụng các hoạt động này để tổ chức dạy trước chương trình, ôn tập, luyện thi, dạy thêm, học thêm trái quy định. Theo đại biểu, cần có cơ chế nào để bảo đảm quyền lựa chọn thực sự của phụ huynh và học sinh, đồng thời ngăn ngừa việc vận động đăng ký trên danh nghĩa tự nguyện?

ĐBQH Châu Quỳnh Dao: Gần đây trên nhiều diễn đàn, dư luận xã hội đã bức xúc, phản ánh rằng cụm từ "tự nguyện" thời gian qua đã bị lạm dụng nghiêm trọng. Để thực thi Điều 5 Thông tư 85 về cấm ép buộc, cấm dạy trước chương trình và nhằm ngăn chặn tình trạng “ép buộc núp bóng theo”, tôi cho rằng chúng ta cần những "hàng rào kỹ thuật" đồng bộ.

Trước hết, cần giải quyết dứt điểm tình trạng “lang thang, vật vờ” của học sinh không đăng ký. Nghĩa là với học sinh không đăng ký học theo nhu cầu, các em phải được bố trí trong không gian học tập an toàn, thân thiện như thư viện mở có giáo viên trực hướng dẫn đọc sách, phòng tin học tự do hoặc sân chơi bãi tập với các hoạt động thể chất bổ trợ miễn phí. Tuyệt đối không để xảy ra hình ảnh một nửa lớp ngồi học máy lạnh, nửa còn lại đứng ngoài hành lang chờ đợi.

Bên cạnh đó, đổi mới quy trình lấy phiếu đăng ký, xóa bỏ hoàn toàn quy trình phát phiếu giấy thu về qua tay giáo viên chủ nhiệm. Khi phiếu đăng ký được gửi qua nhóm riêng hoặc nộp cho cô giáo trực tiếp chấm điểm con mình, cha mẹ học sinh không dám từ chối vì sợ định kiến. Cần chuyển việc đăng ký sang hệ thống phần mềm quản lý học tập độc lập hoặc cổng dịch vụ công trực tuyến; giáo viên giảng dạy không nắm danh tính gia đình nào đồng ý/từ chối trước khi danh sách lớp theo chuyên đề được thành lập.

Đặc biệt, cần nghiêm cấm lấy kết quả học tập ở các lớp kỹ năng, câu lạc bộ theo nhu cầu đưa vào bảng điểm, nhận xét học bạ hay xét hạnh kiểm thi đua của học sinh. Đây là "liều thuốc" hữu hiệu nhất để dập tắt động cơ ép buộc học sinh học thêm núp bóng.

Bảo đảm cơ hội tiếp cận tri thức hiện đại cho học sinh vùng khó khăn

- Theo đại biểu, cần giải quyết bài toán nguồn lực như thế nào để quy định không thu tiền không dẫn đến tình trạng cắt giảm hoạt động hoặc làm gia tăng khoảng cách về cơ hội học tập giữa học sinh?

ĐBQH Châu Quỳnh Dao: Nhiều nhà giáo tâm huyết lo ngại nếu cấm thu tiền hoạt động tăng cường, các trường thành thị lớn có thể dựa vào nguồn xã hội hóa, tài trợ từ doanh nghiệp để làm phòng STEM, AI hiện đại. Trong khi trường vùng ven, miền núi, hải đảo, vùng sâu vùng xa sẽ không có kinh phí trang trải vật tư, robot, máy tính. Vô hình trung, chính sách tạo ra sự bất bình đẳng mới về cơ hội tiếp cận tri thức hiện đại.

Để giải quyết vấn đề này, theo tôi, Bộ GD-ĐT, các Sở GD-ĐT phải cấp phát nền tảng tài nguyên giáo dục số và học liệu dùng chung chuẩn hóa (như Khoản 4 Điều 16), giúp các trường vùng khó khăn dù không có chuyên gia công nghệ vẫn có thể hướng dẫn học sinh tiếp cận kiến thức nền qua mô hình trợ giảng.

Nghĩa là cần tiếp tục thực hiện một cách trách nhiệm về chia sẻ hạ tầng số và học liệu mở. Phải xây dựng cơ chế tài trợ minh bạch, phi lợi nhuận như khuyến khích doanh nghiệp công nghệ, viện nghiên cứu tài trợ trang thiết bị cho các trường vùng khó khăn thông qua đề án xã hội hóa giáo dục, có kiểm toán và giám sát độc lập, ngăn chặn nguy cơ độc quyền hoặc quảng cáo thương mại trong môi trường sư phạm.

Tôi cũng kiến nghị Hội đồng nhân dân cấp tỉnh khi phê chuẩn dự toán ngân sách giáo dục cần thực hiện cơ chế "ngân sách ưu tiên".

Muốn Thông tư 85 khả thi, phát huy trọn vẹn ý nghĩa, chúng ta cần một thế kiềng ba chân vững chắc: Sự đầu tư ngân sách từ chính quyền địa phương; Bản lĩnh, tâm, tầm, tài của người thầy; Sự đồng hành, giám sát của Ban đại diện cha mẹ học sinh. Điều này cũng như thông điệp mà Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã nhấn mạnh trong lễ khai giảng năm học 2026-2027: lấy người học làm trung tâm, nhà trường làm nền tảng, thầy cô giáo làm động lực, gia đình là điểm tựa và xã hội là nguồn lực đồng hành.

- Bộ GD-ĐT khẳng định Thông tư 85 không quy định việc chấm dứt tất cả các chương trình liên kết đang được tổ chức tại cơ sở giáo dục phổ thông. Theo đại biểu, cần dựa trên những tiêu chí nào để rà soát, xác định chương trình được tiếp tục, chương trình phải điều chỉnh hoặc chấm dứt, bảo đảm quyền lợi của học sinh và phụ huynh?

ĐBQH Châu Quỳnh Dao: Điều khoản chuyển tiếp ở Điều 24, Thông tư 85 cho phép các hợp đồng liên kết kỹ năng sống, ngoài giờ chính khóa theo Thông tư 04/2014 cũ được tiếp tục thực hiện đến hết năm học 2026-2027 với điều kiện không trái Thông tư 85. Tôi cho rằng đây là giải pháp tránh đứt gãy quyền lợi của học sinh. Tuy nhiên, để rà soát, xác định chương trình nào được tiếp tục, chương trình phải điều chỉnh hoặc chấm dứt, bảo đảm quyền lợi của học sinh và cha mẹ người học, chúng ta có thể dựa trên 3 tiêu chí quan trọng.

Thứ nhất là tính chuẩn mực về phẩm chất, năng lực chuyên môn của đội ngũ làm công tác giáo dục. Thông tư còn quy định rõ giáo viên nước ngoài dạy ngoại ngữ tăng cường/nâng cao phải có tư cách pháp nhân rõ ràng, là người bản ngữ hoặc đạt chuẩn năng lực ngôn ngữ, chứng chỉ giảng dạy sư phạm quốc tế hợp lệ. Bên cạnh đó, tuyệt đối không chấp nhận các đối tác đưa nhân sự không rõ lai lịch, thiếu chứng chỉ sư phạm hoặc nhân sự vi phạm quy tắc an toàn trẻ em vào trường học.

Thứ hai, thẩm định chặt chẽ học liệu và tuân thủ chặt chẽ các quy định về bảo vệ dữ liệu. Cấm triệt để việc đơn vị đối tác thu thập dữ liệu cá nhân, hình ảnh học sinh để khai thác thương mại, chạy quảng cáo hoặc tiếp thị ngoài mục tiêu giáo dục.

Thứ ba, minh bạch tài chính và trách nhiệm giải trình.

- Trân trọng cảm ơn đại biểu đã chia sẻ!

Nguyễn Liên