Đấu thầu minh bạch, bảo đảm cạnh tranh thực chất

Chiều 23/10, Đoàn ĐBQH các tỉnh Hưng Yên và Tây Ninh thuộc Tổ 6 đã thảo luận về các dự án: Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, Luật Thuế thu nhập cá nhân; Luật Đấu thầu (sửa đổi).

Mở rộng quyền tự chủ, bảo đảm minh bạch

ĐBQH Nguyễn Hồng Việt (Hưng Yên) cơ bản tán thành việc sửa đổi toàn diện Luật Đấu thầu nhằm khắc phục những bất cập trong thực tiễn. Theo đại biểu, trong lĩnh vực y tế, vướng mắc về quy trình, thủ tục đấu thầu không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động của cơ sở khám, chữa bệnh mà còn tác động trực tiếp đến quyền lợi người bệnh, nhất là khi việc cung ứng thuốc bị gián đoạn.

Đánh giá dự thảo Luật đã bổ sung nhiều cơ chế lựa chọn nhà thầu mới, đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện quy định về quyền tự chủ mua sắm, thanh toán bảo hiểm y tế và kiểm soát giá thiết bị, vật tư y tế.

Theo đó, cần bảo đảm quyền tự chủ mua sắm thực chất cho các bệnh viện. Đại biểu đề xuất quy định nguyên tắc quỹ bảo hiểm y tế thanh toán theo giá mua thực tế hợp pháp, không vượt giá tham chiếu do cơ quan có thẩm quyền công bố; phần chênh lệch do cơ sở y tế tự chịu trách nhiệm. Kết quả mua sắm phải được công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, tạo điều kiện cho công tác thanh tra, kiểm toán và nâng cao trách nhiệm giải trình.

Đối với đàm phán giá thiết bị y tế, đại biểu đề nghị công khai, chia sẻ kết quả đàm phán của Bộ Y tế và các bệnh viện tuyến Trung ương để cơ sở y tế tuyến dưới tham khảo, áp dụng. Đồng thời, cần làm rõ trách nhiệm giải trình về chênh lệch giá, quy định ngưỡng cụ thể để xác định trường hợp chủ đầu tư được quyết định và trường hợp phải xin ý kiến cấp có thẩm quyền.

Về mua hóa chất, vật tư kèm máy, đại biểu lưu ý nguy cơ nhà thầu tính chi phí thiết bị vào giá hóa chất, khiến bệnh viện phụ thuộc lâu dài vào một nhà cung cấp. Vì vậy, cần giới hạn thời hạn hợp đồng, kiểm soát giá và chỉ áp dụng cơ chế này với những vật tư thực sự cần sử dụng cùng thiết bị tương thích.

Đại biểu cũng kiến nghị bổ sung cơ chế ưu đãi đối với dược liệu, vị thuốc cổ truyền có nguồn gốc trong nước đạt tiêu chuẩn GACP, qua đó khuyến khích phát triển vùng trồng dược liệu, nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm trong nước.

Phân cấp phải đi đôi với kiểm soát xung đột lợi ích

Cùng quan tâm đến yêu cầu hoàn thiện cơ chế lựa chọn nhà thầu, ĐBQH Nguyễn Thị Thanh Bình (Hưng Yên) tán thành việc sửa đổi Luật nhằm tháo gỡ khó khăn, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Tuy nhiên, đại biểu nhấn mạnh, đơn giản hóa thủ tục phải gắn với bảo đảm cạnh tranh thực chất, kiểm soát xung đột lợi ích và tăng cường trách nhiệm giải trình.

Đại biểu đề nghị làm rõ ranh giới giữa các trường hợp không thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật và những trường hợp vẫn thuộc phạm vi điều chỉnh nhưng được áp dụng cơ chế thực hiện khác. Đối với hoạt động mua sắm được tự quyết định, cần quy định các yêu cầu tối thiểu về phê duyệt, công khai thông tin, kiểm soát xung đột lợi ích, giải trình việc lựa chọn và thanh tra, kiểm toán theo mức độ rủi ro, tránh lợi dụng cơ chế tự chủ để né tránh yêu cầu cạnh tranh.

Về hồ sơ mời thầu, đại biểu đề nghị ưu tiên mô tả hàng hóa theo công năng, tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng, độ tương thích và yêu cầu vận hành; hạn chế viện dẫn nhãn hiệu, xuất xứ khi không có lý do xác đáng. Trường hợp cần viện dẫn, phải quy định rõ việc chấp nhận hàng hóa tương đương, tiêu chí chứng minh tính tương đương và trách nhiệm giải trình của chủ đầu tư.

Đối với đàm phán cạnh tranh và chỉ định thầu, cần quy định chặt chẽ điều kiện áp dụng, bảo đảm đối xử bình đẳng giữa các nhà thầu, bảo vệ bí mật kinh doanh và quyền sở hữu trí tuệ. Quá trình đàm phán phải được lập hồ sơ đầy đủ, làm rõ căn cứ lựa chọn phương án cuối cùng; đồng thời xác định cụ thể giới hạn và trách nhiệm giải trình đối với các hình thức không qua cạnh tranh rộng rãi, giữ đấu thầu rộng rãi là hình thức chủ yếu.

Đại biểu cũng đề nghị tăng cường công khai, kết nối dữ liệu về chủ đầu tư, nhà thầu, kết quả lựa chọn, thực hiện hợp đồng và xử lý vi phạm trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia; kết hợp hậu kiểm dựa trên rủi ro với việc xác định rõ trách nhiệm cá nhân.

Ngăn chia nhỏ gói thầu, kiểm soát chặt giá

ĐBQH Lê Công Đỉnh (Tây Ninh) đề nghị làm rõ nguyên tắc áp dụng pháp luật chuyên ngành để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật; đồng thời bổ sung cơ chế giám sát sau đấu thầu nhằm ngăn chặn tình trạng chia nhỏ gói thầu để áp dụng chỉ định thầu.

Về cơ chế đấu thầu trước, đại biểu cho rằng cần hài hòa lợi ích, chia sẻ rủi ro giữa chủ đầu tư và nhà thầu. Trường hợp dự án không được phê duyệt hoặc thỏa thuận vay nước ngoài không được ký kết, chủ đầu tư có thể hủy thầu, nhưng cần xem xét thanh toán các chi phí chuẩn bị hồ sơ dự thầu thực tế, hợp pháp của nhà thầu theo điều kiện và mức trần được quy định cụ thể.

Đối với việc xác định giá gói thầu, đại biểu đề nghị quy định rõ thứ tự ưu tiên áp dụng các căn cứ xác định giá, nhất là với hàng hóa đặc thù và thiết bị y tế. Quy định cụ thể sẽ tạo cơ sở thống nhất cho công tác thẩm định, phê duyệt dự toán, đồng thời nâng cao tính minh bạch, hạn chế nguy cơ thất thoát, lãng phí ngân sách nhà nước.

Các đại biểu nhấn mạnh, việc sửa đổi luật cần hướng tới cơ chế mua sắm linh hoạt, hiệu quả nhưng không buông lỏng kiểm soát. Phân cấp, phân quyền phải gắn với công khai dữ liệu, trách nhiệm giải trình và cơ chế giám sát đủ mạnh; qua đó vừa tháo gỡ những điểm nghẽn trong thực tiễn, vừa bảo đảm cạnh tranh lành mạnh, sử dụng hiệu quả nguồn lực công và phòng ngừa tiêu cực.

Nhật Trường