Bảo đảm doanh nghiệp có năng lực được tham gia cạnh tranh bình đẳng

Tăng trách nhiệm của chủ đầu tư trong đấu thầu

Góp ý dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi), ĐBQH Hồ Việt Triều (Cà Mau) đề nghị đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, tăng quyền tự chủ gắn với trách nhiệm của chủ đầu tư và người đứng đầu; chuyển từ tiền kiểm nặng về thủ tục sang hậu kiểm dựa trên chất lượng, hiệu quả thực hiện dự án. Cùng với đó, cần đẩy mạnh số hóa hồ sơ, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan kiểm tra, thanh tra, kiểm toán và cơ quan điều tra để kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm.

Theo đại biểu, việc đơn giản hóa thủ tục hành chính phải đi đôi với bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện các công trình, dự án. Đặc biệt, cần xây dựng cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin giữa chủ đầu tư và các cơ quan có liên quan. Thực tế, khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, việc truy xuất hồ sơ đấu thầu, kể cả hồ sơ điện tử, vẫn có thể mất nhiều thời gian, gây khó khăn cho quá trình xác minh. Vì vậy, cần số hóa đầy đủ hồ sơ và quy trình, tạo điều kiện để các cơ quan phối hợp kiểm tra, xử lý vi phạm nhanh chóng, minh bạch hơn.

Đại biểu cũng đề nghị làm rõ trách nhiệm xử lý đối với các thành viên liên danh khi gói thầu xảy ra vi phạm, chậm tiến độ hoặc không bảo đảm cam kết. Cần có tiêu chí xác định trường hợp xử lý một thành viên hay toàn bộ liên danh, tránh cách hiểu và áp dụng không thống nhất giữa các địa phương.

Đối với lĩnh vực y tế, đại biểu cho rằng cần tiếp tục giải quyết những vướng mắc trong mua sắm thuốc, vật tư và thiết bị y tế. Việc xác định giá gói thầu trên cơ sở nhiều báo giá và ưu tiên giá thấp nhất có thể gây khó khăn đối với các thiết bị chuyên dụng, vốn đòi hỏi yêu cầu cao về chất lượng, độ an toàn và tính tương thích. Vì vậy, cần nghiên cứu cơ chế xác định giá phù hợp hơn, bảo đảm hài hòa giữa hiệu quả kinh tế và yêu cầu chuyên môn.

Đại biểu đề xuất xem xét cơ chế sử dụng kết quả trúng thầu của các gói thầu tương tự còn hiệu lực trong vòng 12 tháng, khi giá đã được công khai, niêm yết và điều kiện cung ứng phù hợp. Cách làm này có thể giúp rút ngắn thời gian mua sắm, giảm thủ tục mà vẫn có căn cứ tham chiếu về giá.

Đối với quy định về quyền tự chủ, tự quyết định hoạt động mua sắm, đấu thầu tại Điều 3, ĐBQH Thái Quỳnh Mai Dung (Phú Thọ) đánh giá, việc mở rộng quyền chủ động cho cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp phù hợp với chủ trương đơn giản hóa thủ tục. Tuy nhiên, quyền tự chủ cần đi liền với trách nhiệm giải trình và cơ chế kiểm soát, nhất là khi sử dụng ngân sách nhà nước hoặc nguồn vốn nhà nước. Đại biểu đề nghị, rà soát các trường hợp được tự quyết định; bổ sung quy định rõ về công khai thông tin, trừ thông tin thuộc danh mục bí mật nhà nước, trách nhiệm giải trình và việc chịu sự kiểm tra, giám sát, thanh tra của cơ quan có thẩm quyền.

Thiết kế ưu đãi minh bạch, ngăn ngừa hành vi hạn chế cạnh tranh

Về ưu đãi trong lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư tại Điều 8, đại biểu Thái Quỳnh Mai Dung cho rằng, việc mở rộng đối tượng, hình thức ưu đãi phù hợp với định hướng phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế tư nhân. Tuy nhiên, dự thảo còn có những nhóm đối tượng trùng lặp, chồng lấn, nhất là giữa hàng hóa sản xuất trong nước, sản phẩm công nghệ cao và công nghệ chiến lược. Vì vậy, cần quy định nguyên tắc và thứ tự ưu tiên khi một nhà thầu hoặc hàng hóa đồng thời thuộc nhiều nhóm ưu đãi, tránh áp dụng nhiều hình thức có cùng bản chất cho một gói thầu.

Đối với hình thức ưu đãi có tác động lớn đến cạnh tranh, như dành riêng gói thầu hoặc yêu cầu chào hàng hóa, dịch vụ thuộc đối tượng ưu đãi, cần xác định rõ điều kiện và phạm vi áp dụng trên cơ sở khả năng cung ứng, mức độ cạnh tranh thực tế của thị trường. Đồng thời, phải rà soát tính tương thích với các cam kết quốc tế và pháp luật có liên quan, tránh tạo rào cản gia nhập thị trường hoặc dẫn đến độc quyền cung ứng.

Tán thành cao với quy định của dự thảo khi đưa doanh nghiệp nhỏ và vừa vào diện ưu đãi, đồng thời cho phép dành riêng gói thầu cho nhà thầu thuộc đối tượng ưu đãi. Tuy nhiên, theo ĐBQH Nguyễn Duy Thanh (Cà Mau), đây là hình thức ưu đãi có thể tác động đáng kể đến phạm vi cạnh tranh. Nếu gói thầu đòi hỏi năng lực mà chỉ có rất ít doanh nghiệp thuộc diện ưu đãi đáp ứng, cơ hội lựa chọn phương án tốt nhất về giá và chất lượng có thể bị thu hẹp. Vì vậy, đại biểu đề nghị làm rõ tại Điều 8 nguyên tắc lựa chọn gói thầu dành riêng, căn cứ vào khả năng cung ứng và mức độ cạnh tranh thực tế, không hạ thấp tiêu chuẩn năng lực để áp dụng ưu đãi. Đồng thời, cần có cách tính thống nhất khi một doanh nghiệp thuộc nhiều diện ưu đãi, tránh tính trùng trên cùng một nội dung đánh giá.

Về thẩm quyền cấm tham gia đấu thầu, đại biểu tán thành việc xử lý nghiêm vi phạm và phân cấp để bảo đảm tính kịp thời. Tuy nhiên, quyết định cấm có ảnh hưởng trực tiếp đến tư cách hợp lệ và cơ hội kinh doanh của doanh nghiệp. Vì vậy, cần xác định rõ tiêu chí áp dụng thời hạn, phạm vi cấm tương xứng với tính chất, mức độ vi phạm và hậu quả xảy ra. Đại biểu đề nghị làm rõ tại Điều 53 tiêu chí áp dụng mức cấm theo tính chất, mức độ hành vi; quyền được biết căn cứ xử lý, giải trình và yêu cầu xem xét lại quyết định. Đồng thời, cần giới hạn cụm từ “biện pháp xử lý khác” để không phát sinh thêm chế tài hạn chế quyền dự thầu mà thiếu căn cứ pháp luật. Quyền xử lý vi phạm phải đi cùng cơ chế ngăn ngừa quyết định tùy tiện.

Liên quan đến các hành vi bị cấm tại Điều 14, đại biểu Thái Quỳnh Mai Dung cũng đề nghị, làm rõ các hành vi thông thầu, gian lận, xung đột lợi ích và sử dụng nhà thầu phụ bất hợp pháp, bảo đảm quy định đủ rõ để xử lý vi phạm nhưng không mở rộng hành vi bị cấm khi thiếu căn cứ. Đối với hành vi dàn xếp, thỏa thuận nhằm nâng khống giá gói thầu, dự toán gói thầu, cần xác định rõ chủ thể liên quan, bao gồm chủ đầu tư, bên mời thầu, đơn vị tư vấn lập dự toán và tổ chức thẩm định giá, hoặc nghiên cứu quy định thành hành vi độc lập về làm sai lệch giá gói thầu.

Trần Tâm