Quy định cơ chế bảo đảm nguồn cung thuốc, thiết bị y tế

Hoàn thiện cơ chế đàm phán giá, ngăn ngừa hạn chế cạnh tranh trong mua sắm y tế

Thảo luận tại tổ, ĐBQH Phan Thị Thùy Linh tập trung góp ý đối với các quy định về lựa chọn nhà thầu trong mua sắm thuốc, thiết bị y tế và vật tư xét nghiệm.

Theo đại biểu, đây là nhóm hàng hóa có tính đặc thù, thị trường ít cạnh tranh, nhiều mặt hàng chỉ có một hoặc hai hãng sản xuất trên thế giới. Trong khi đó, người sử dụng cuối cùng là người bệnh lại không có quyền lựa chọn. Thực tế các vụ việc nâng khống giá thuốc, thiết bị y tế đang được cơ quan chức năng xử lý cho thấy những kẽ hở trong khâu lựa chọn nhà thầu có thể gây ra hậu quả rất lớn.

Đối với quy định về đàm phán giá tại khoản 9 Điều 20, đại biểu cho rằng, dự thảo Luật cho phép áp dụng hình thức đàm phán giá đối với biệt dược gốc, sinh phẩm tham chiếu và thuốc, thiết bị, vật tư chỉ có một hoặc hai hãng sản xuất là hướng tiếp cận phù hợp. Bởi đối với những hàng hóa không có cạnh tranh, việc tổ chức đấu thầu có thể chỉ mang tính hình thức.

Tuy nhiên, đàm phán giá chỉ thực sự có ý nghĩa khi cơ quan thực hiện có đầy đủ căn cứ pháp lý. Trong khi đó, dự thảo Luật đang giao toàn bộ nguyên tắc, căn cứ đàm phán giá cho văn bản dưới luật. Điều này có thể khiến Bộ Y tế thiếu cơ sở pháp lý ở tầm luật để yêu cầu nhà cung cấp cung cấp thông tin giá, từ chối mức giá không phù hợp, cũng như bảo đảm trách nhiệm giải trình trước hoạt động thanh tra, kiểm toán.

Từ thực tế này, đại biểu đề nghị quy định ngay trong Luật khung nguyên tắc về đàm phán giá, trong đó xác định rõ các căn cứ tham chiếu gồm giá trúng thầu trong nước trước đó, giá kê khai, giá nhập khẩu và giá tại các quốc gia có điều kiện tương đồng.

Đồng thời, cần quy định trách nhiệm cung cấp thông tin của nhà cung cấp; công khai kết quả đàm phán ở mức độ phù hợp và áp dụng thống nhất kết quả đàm phán trên phạm vi toàn quốc, tránh tình trạng mỗi cơ sở y tế phải tổ chức lựa chọn lại. Trên cơ sở các nguyên tắc đã được luật hóa, Chính phủ và Bộ Y tế sẽ quy định chi tiết về quy trình thực hiện.

Liên quan đến Điều 29 của dự thảo Luật về việc cho phép hồ sơ mời thầu nêu nhãn hiệu theo nhóm, đại biểu Phan Thị Thùy Linh cho rằng, mục tiêu bảo đảm chất lượng và tính đồng bộ của thiết bị là chính đáng. Tuy nhiên, đối với lĩnh vực thuốc, thiết bị y tế, quy định này tiềm ẩn nguy cơ hạn chế cạnh tranh.

Đại biểu chỉ rõ, khái niệm “nhóm nhãn hiệu” hiện chưa được định nghĩa trong cả dự thảo luật và dự thảo nghị định. Nếu chủ đầu tư được quyền xác định một nhóm hãng trong hồ sơ mời thầu, cạnh tranh thực chất sẽ chỉ diễn ra giữa những hãng được đưa vào nhóm. Khi đó, việc quyết định hãng nào được tham gia nhóm có thể trở thành khâu dễ bị tác động, làm ảnh hưởng đến tính công bằng, minh bạch của hoạt động đấu thầu.

Để khắc phục bất cập này, đại biểu đề nghị định nghĩa rõ khái niệm nhóm nhãn hiệu ngay trong Luật; chỉ cho phép áp dụng trong trường hợp yêu cầu kỹ thuật không thể mô tả bằng tiêu chuẩn và phải thuyết minh công khai lý do. Riêng đối với thuốc, không áp dụng quy định nêu nhãn hiệu theo nhóm do đã có hệ thống tiêu chuẩn riêng. Cùng với đó, cần xác định rõ trách nhiệm hậu kiểm của người quyết định nhằm phòng ngừa nguy cơ hạn chế cạnh tranh trong lựa chọn nhà thầu.

Cho phép cơ sở y tế chủ động mua sắm bổ sung khi nguồn cung bị gián đoạn

Một nội dung khác được ĐBQH Phan Thị Thùy Linh đặc biệt quan tâm là cơ chế mua sắm tập trung và bảo đảm tính liên tục của nguồn cung thuốc, thiết bị y tế, vật tư xét nghiệm.

Theo đại biểu, dự thảo Luật tiếp tục quy định về mua sắm tập trung. Tuy nhiên, thực tiễn những năm qua cho thấy, khi đơn vị mua sắm tập trung chậm triển khai hoặc nhà thầu trúng thầu không thực hiện được nghĩa vụ cung ứng, các bệnh viện có thể rơi vào tình trạng thiếu thuốc, thiếu vật tư y tế. Trong khi đó, cơ sở y tế lại chưa có căn cứ pháp lý rõ ràng để chủ động mua sắm bổ sung, kịp thời đáp ứng nhu cầu khám, chữa bệnh.

Từ bất cập này, đại biểu đề nghị quy định rõ ngay trong luật trách nhiệm của đơn vị mua sắm tập trung khi để xảy ra gián đoạn nguồn cung. Đồng thời, cần trao quyền cho cơ sở y tế được mua sắm bổ sung theo thủ tục rút gọn trong trường hợp nguồn cung tập trung bị gián đoạn, gắn với trách nhiệm công khai, minh bạch và cơ chế hậu kiểm.

Đại biểu nhấn mạnh, việc hoàn thiện cơ chế này có ý nghĩa quan trọng trong bảo đảm hoạt động khám, chữa bệnh được duy trì liên tục, tránh tình trạng cơ sở y tế thiếu thuốc, vật tư nhưng không có đủ căn cứ pháp lý để chủ động xử lý.

Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị các cơ chế đặt máy, mượn máy, mua sắm theo kết quả đầu ra cần được xác lập căn cứ pháp lý ngay trong Luật. Đây là cơ sở để các đơn vị y tế có thể chủ động triển khai trong thực tiễn, thay vì phải chờ các văn bản hướng dẫn.

Đối với việc xử lý vi phạm trong hoạt động đấu thầu, đại biểu Phan Thị Thùy Linh đề nghị tiếp tục duy trì chế tài cấm tham gia hoạt động đấu thầu trên phạm vi toàn quốc đối với các hành vi gian lận, thông thầu trong lĩnh vực y tế.

Theo đại biểu, việc áp dụng chế tài đủ nghiêm là cần thiết nhằm tăng cường tính răn đe, ngăn ngừa vi phạm và bảo vệ quyền lợi người bệnh, bởi những hành vi gian lận, thông thầu trong mua sắm y tế có thể gây thiệt hại trực tiếp cho người bệnh tại các cơ sở khám, chữa bệnh.

Khẳng định mục tiêu cuối cùng của việc hoàn thiện chính sách đấu thầu trong lĩnh vực y tế là giúp các bệnh viện công có được thuốc tốt, thiết bị hiện đại với giá hợp lý, mang lại lợi ích tốt nhất cho người bệnh, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu phải tạo được hành lang pháp lý vừa thông thoáng, vừa chặt chẽ.

Theo đó, Luật cần bảo đảm cho người thực hiện có đủ căn cứ để triển khai nhanh, đồng thời xác định rõ giới hạn để phòng ngừa sai phạm. Những vấn đề mang tính nguyên tắc như căn cứ tham chiếu giá, điều kiện nêu nhãn hiệu và trách nhiệm bảo đảm nguồn cung cần được quy định ngay trong Luật; chỉ giao Chính phủ và Bộ Y tế quy định chi tiết về quy trình thực hiện.

Đại biểu cho rằng, có như vậy, việc sửa đổi Luật Đấu thầu mới thực sự tháo gỡ được những vướng mắc trong mua sắm y tế, đồng thời bảo đảm tính minh bạch, hiệu quả, hướng đến bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích của người bệnh.

Đào Cảnh