Ứng dụng AI trong xây dựng pháp luật: Cần bảo đảm hạ tầng, đồng bộ dữ liệu

Sáng 23/10, Tổ 16 (gồm Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang, Lai Châu) thảo luận về: dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi); dự án Luật Văn bản quy phạm pháp luật; tình hình triển khai thực hiện Nghị quyết số 206/2025/QH15 về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật. Phó Chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân dự phiên thảo luận tại Tổ 16.

Đánh dấu bước đột phá mang tính chiến lược trong tư duy lập pháp

Đại biểu Trình Lam Sinh (An Giang) cho rằng, dự án Luật Văn bản quy phạm pháp luật đánh dấu bước đột phá mang tính chiến lược trong tư duy lập pháp, thể hiện tinh thần đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật theo các nghị quyết của Đảng, Nhà nước, cũng như đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên số.

Việc ban hành Luật sẽ góp phần khắc phục tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn trong hệ thống pháp luật; hạn chế các quy định quá chi tiết làm giảm tính linh hoạt trong điều hành và chậm trễ quá trình triển khai, thực hiện chính sách. Bên cạnh đó, Luật phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ trong bối cảnh dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo phát triển; đặt ra yêu cầu tích hợp các quy trình xây dựng, rà soát, hợp nhất văn bản vào hệ thống pháp luật, phục vụ việc tra cứu, truy xuất thông tin.

Nhấn mạnh về vấn đề đổi mới tư duy lập pháp, theo đại biểu, dự thảo Luật không quy định chi tiết các thủ tục, quy trình kỹ thuật mà tập trung vào những chính sách mang tính nguyên tắc, định hướng, đồng thời tạo không gian và đẩy mạnh phân quyền cho Chính phủ, chính quyền địa phương. Cách tiếp cận này phù hợp với xu thế chung của quốc tế và đòi hỏi từ thực tiễn Việt Nam. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng các cơ quan soạn thảo cần thay đổi thói quen muốn quy định chi tiết mọi vấn đề ngay trong văn bản luật. Đây là yêu cầu đòi hỏi sự thay đổi lớn trong tư duy xây dựng pháp luật. Đồng thời, việc ban hành kịp thời, nhanh chóng các văn bản quy định chi tiết như nghị định, thông tư là cần thiết để định hướng và tạo cơ sở cho xã hội tổ chức thực hiện.

Về vấn đề ứng dụng công nghệ số và cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật, Điều 67 của dự thảo Luật đã quy định khung pháp lý cho việc ứng dụng công nghệ số, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) trong nghiên cứu, xây dựng pháp luật trên nền tảng cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật.

Theo đại biểu Trình Lam Sinh, quy định này hoàn toàn phù hợp với chủ trương của Đảng, Nhà nước về phát triển Chính phủ số, chính quyền số, công dân số và có tính khả thi cao. Để triển khai hiệu quả, cần bảo đảm hạ tầng công nghệ thông tin đáp ứng yêu cầu, đồng thời đồng bộ hóa dữ liệu pháp luật dùng chung. Đại biểu nhấn mạnh, khi đáp ứng được các điều kiện này, việc ứng dụng công nghệ số sẽ góp phần đẩy nhanh quá trình triển khai chính sách, thực hiện các quy định pháp luật và điều chỉnh các mối quan hệ xã hội hiệu quả hơn.

Trên cơ sở dự thảo Luật và thực tiễn hoạt động của HĐND, UBND tỉnh, ĐBQH Lý Anh Thư (An Giang) cũng góp ý với quy định về chuyển đổi số trong xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Theo đại biểu, dự thảo đã đề cập đến chuyển đổi số, nhưng chưa cụ thể hóa nguyên tắc sử dụng chung hồ sơ điện tử giữa các cơ quan địa phương.

Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung nội dung: “Hồ sơ xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật được lập, quản lý và xử lý trên môi trường điện tử; bảo đảm liên thông, sử dụng lại dữ liệu giữa cơ quan chủ trì soạn thảo, cơ quan thẩm định, cơ quan thẩm tra và cơ quan có thẩm quyền ban hành; không yêu cầu cung cấp lại tài liệu đã có trên hệ thống, trừ trường hợp cần cập nhật, chỉnh lý". Điều này sẽ giúp giảm thời gian luân chuyển, in ấn, ký gửi hồ sơ; phù hợp định hướng chuyển đổi số trong hoạt động của HĐND, UBND tỉnh.

Liên quan đến Điều 18 về văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương cấp tỉnh, đại biểu cho biết khoản 1 của Điều 18 quy định thẩm quyền ban hành nghị quyết của HĐND tỉnh; khoản 2 quy định thẩm quyền ban hành quyết định của UBND tỉnh; khoản 3 quy định thẩm quyền ban hành quyết định của Chủ tịch UBND tỉnh. Tuy nhiên, phạm vi quy định về chính sách, biện pháp thi hành và thực hiện nhiệm vụ được phân cấp có thể giao thoa, dẫn đến cách hiểu khác nhau khi xác định cơ quan có thẩm quyền ban hành văn bản.

Đại biểu Lý Anh Thư đề nghị rà soát, làm rõ phạm vi thẩm quyền tại điểm b khoản 1, điểm b, c khoản 2 và khoản 3 Điều 18 theo hướng: HĐND tỉnh quyết định chính sách thuộc thẩm quyền; UBND tỉnh quy định biện pháp tổ chức thi hành và thực hiện chức năng quản lý nhà nước; Chủ tịch UBND tỉnh ban hành quyết định quy phạm pháp luật trong phạm vi được luật giao. Đồng thời, bảo đảm không ban hành thêm nghị quyết HĐND đối với nội dung thuộc thẩm quyền quyết định của UBND hoặc Chủ tịch UBND theo quy định của pháp luật.

Từ đó, bảo đảm phân quyền thực chất, tránh chồng chéo thẩm quyền, giảm tình trạng một nội dung phải qua nhiều cấp quyết định hoặc ban hành nhiều văn bản mới tổ chức thực hiện được.

Lấy ý kiến của người dân phải hướng đến việc lắng nghe thực chất

Cùng góp ý vào dự án Luật Văn bản quy phạm pháp luật, ĐBQH Vũ Minh Đạo (Lai Châu) cho rằng, yêu cầu đặt ra trong lần sửa đổi này không chỉ là đơn giản hóa quy trình, rút ngắn thời gian ban hành văn bản, mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng chính sách, bảo đảm tính ổn định của pháp luật và hiệu quả tổ chức thực hiện. Một đạo luật tốt không chỉ được đánh giá bằng thời gian ban hành nhanh hay chậm, mà phải được kiểm chứng bằng hiệu quả thực hiện và những lợi ích thiết thực mang lại cho người dân.

Liên quan đến nội dung bảo đảm quyền tham gia góp ý xây dựng chính sách, pháp luật của người dân, tại Điều 27 và Điều 29, dự thảo Luật quy định việc tham vấn, lấy ý kiến đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của chính sách. Đại biểu Vũ Minh Đạo bày tỏ tán thành với định hướng mở rộng tham vấn, nhưng cho rằng cần phân biệt giữa việc có tổ chức lấy ý kiến và việc người chịu tác động thực sự có điều kiện tham gia ý kiến.

Chẳng hạn, việc đăng tải dự thảo trên môi trường mạng là cần thiết nhưng chưa đủ đối với trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật hoặc người dân ở những địa bàn còn khó khăn về hạ tầng số, ngôn ngữ và khả năng tiếp cận thông tin. Nếu không có hình thức phù hợp, những người chịu tác động nhiều nhất đôi khi lại là những người ít có cơ hội bày tỏ ý kiến nhất.

Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 27 và Điều 29 yêu cầu lựa chọn hình thức tham vấn phù hợp đối với các nhóm chịu tác động trực tiếp; có thể thông qua tổ chức đại diện, hội nghị chuyên đề, khảo sát tại cộng đồng hoặc hình thức dễ tiếp cận khác. Đồng thời, cần làm rõ trách nhiệm tổng hợp, giải trình việc tiếp thu hoặc không tiếp thu những ý kiến quan trọng, nhất là ý kiến liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân. Lấy ý kiến phải hướng đến việc lắng nghe thực chất, chứ không chỉ hoàn thành một bước trong quy trình.

Về đánh giá tác động chính sách, nhất là tác động về giới và xã hội, đại biểu Vũ Minh Đạo đề nghị chỉnh lý Điều 26 theo hướng quy định rõ yêu cầu đánh giá tác động về giới; đồng thời, đối với chính sách có tác động trực tiếp đến các nhóm đặc thù, phải phân tích được mức độ ảnh hưởng, khả năng tiếp cận và các điều kiện cần thiết để thực hiện. Đại biểu nhấn mạnh, đánh giá tác động chính sách không chỉ để chứng minh chính sách là cần thiết, mà còn phải chỉ ra ai được hưởng lợi, ai có thể gặp khó khăn và Nhà nước cần làm gì để khắc phục.

Nguyễn Liên; Ảnh: Mạnh Hưng