Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên: Tinh gọn hệ thống văn bản quy phạm pháp luật nhưng không tạo khoảng trống pháp lý

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cơ bản thống nhất với sự cần thiết ban hành Luật Văn bản quy phạm pháp luật để thay thế Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật hiện hành, nhằm đổi mới quy trình xây dựng pháp luật, tinh gọn hệ thống văn bản và nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành. Đồng thời, đánh giá cao cơ quan chủ trì soạn thảo đã nghiêm túc tiếp thu, giải trình nhiều ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và cơ quan thẩm tra.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, yêu cầu đặt ra đối với dự thảo Luật không chỉ là rút gọn quy trình, giảm số lượng hình thức văn bản hay đẩy nhanh tiến độ ban hành pháp luật, mà quan trọng hơn là xây dựng được một hệ thống quy định rõ ràng, thống nhất, dễ áp dụng, có tính ổn định và khả thi cao. Cùng với đó, phải xác định đầy đủ trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức, cá nhân trong toàn bộ quá trình từ đề xuất chính sách, xây dựng, ban hành đến tổ chức thi hành và đánh giá hiệu quả của văn bản.

Rà soát kỹ việc lược bỏ các hình thức văn bản quy phạm pháp luật

Quan tâm đến việc lược bỏ một số hình thức văn bản quy phạm pháp luật tại Điều 4, Điều 11 và các quy định có liên quan, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết, dự thảo Luật dự kiến đơn giản hóa hệ thống văn bản quy phạm pháp luật theo hướng lược bỏ 5 hình thức, gồm: nghị quyết của Quốc hội, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, quyết định của Chủ tịch nước, nghị quyết của Chính phủ và nghị quyết liên tịch.

Phó Chủ tịch Quốc hội tán thành chủ trương đơn giản hóa hệ thống văn bản quy phạm pháp luật theo hướng mỗi chủ thể có thẩm quyền chỉ ban hành một hình thức văn bản. Đây là bước đổi mới cần thiết, góp phần phân định rõ thẩm quyền, nâng cao tính minh bạch và thống nhất của hệ thống pháp luật theo tinh thần Kết luận số 09-KL/TW của Bộ Chính trị.

Tuy nhiên, việc lược bỏ các hình thức văn bản trên cần được thực hiện đồng bộ cả về nội dung, thẩm quyền và cơ chế chuyển tiếp, tránh tình trạng chỉ thay đổi tên gọi, hình thức mà chưa giải quyết căn bản những bất cập trong thực tiễn.

Từ đó, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo làm rõ phương án xử lý những nội dung hiện đang được quy định bằng các hình thức văn bản dự kiến lược bỏ. Trong đó, cần xác định cụ thể nội dung nào được chuyển sang hình thức văn bản khác, thẩm quyền ban hành tương ứng và cơ chế xử lý đối với các văn bản đã được ban hành.

Đặc biệt, cần rà soát kỹ các nghị quyết có nội dung về cơ chế, chính sách đặc thù, tài chính, ngân sách và những vấn đề quan trọng thuộc thẩm quyền của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, bảo đảm việc tinh gọn hình thức văn bản không làm thay đổi hoặc thu hẹp thẩm quyền theo Hiến pháp, không tạo khoảng trống pháp lý và không gây gián đoạn trong tổ chức thực hiện.

Cùng với đó, cần bổ sung quy định chuyển tiếp rõ ràng, tránh việc chuyển đổi hình thức văn bản một cách cơ học, làm phát sinh thêm thủ tục nhưng không nâng cao chất lượng quản lý. “Nên chăng có quy định cụ thể các loại nghị quyết có tính chất quy phạm pháp luật của từng chủ thể?” - Phó Chủ tịch Quốc hội đề xuất.

Đối với việc đơn giản hóa quy trình xây dựng, ban hành luật, pháp lệnh, Phó Chủ tịch Quốc hội đánh giá cao định hướng tinh gọn quy trình, tăng tính chủ động, linh hoạt và rút ngắn thời gian xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Đây là hướng đi cần thiết để kịp thời thể chế hóa chủ trương, chính sách và giải quyết những vấn đề phát sinh từ thực tiễn.

Tuy nhiên, việc đơn giản hóa quy trình, rút ngắn thời gian xây dựng, ban hành văn bản phải bảo đảm thực chất, giảm những thủ tục không cần thiết nhưng không được giản lược các khâu có ý nghĩa quyết định đến chất lượng chính sách, chất lượng thẩm tra và trách nhiệm giải trình của các cơ quan có liên quan.

Dẫn quy định tại khoản 2, Điều 25 dự thảo Luật về việc dự kiến lược bỏ thủ tục thẩm định chính sách đối với một số trường hợp xây dựng luật, pháp lệnh nhằm giảm một bước có thời hạn 30 ngày, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị cân nhắc kỹ việc lược bỏ thủ tục này.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, có thể rút ngắn thời gian thực hiện quy trình bằng cách giảm bớt các thành phần hồ sơ trùng lặp, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, tổ chức lấy ý kiến đồng thời hoặc rút ngắn thời hạn xử lý. Tuy nhiên, cần duy trì cơ chế đánh giá độc lập, có trách nhiệm và có khả năng phát hiện sớm những bất cập của chính sách.

Đặc biệt, cần tiếp tục duy trì cơ chế đánh giá độc lập đối với những chính sách có tác động lớn đến người dân, doanh nghiệp, ngân sách nhà nước và tổ chức bộ máy. Đồng thời, làm rõ trách nhiệm của cơ quan soạn thảo trong đánh giá tác động, tổng kết thực tiễn, rà soát tính thống nhất với hệ thống pháp luật và giải trình những phương án chính sách còn có ý kiến khác nhau.

Kiểm soát chặt cơ chế đặc thù, nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật

Đối với các cơ chế đặc thù trong xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật tại Điều 20, Điều 45 và Điều 47 của dự thảo Luật, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho rằng, việc quy định cơ chế thí điểm chính sách mới, trình tự, thủ tục rút gọn và các trường hợp đặc biệt là cần thiết nhằm tăng khả năng phản ứng chính sách, kịp thời xử lý những vấn đề cấp bách, đồng thời tạo điều kiện thử nghiệm các chính sách mới.

Tuy nhiên, việc áp dụng ngoại lệ đối với quy trình thông thường cần có điều kiện chặt chẽ, tiêu chí rõ ràng và cơ chế kiểm soát phù hợp, tránh lạm dụng trình tự rút gọn hoặc kéo dài việc áp dụng chính sách thí điểm.

Theo đó, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy định về thí điểm chính sách mới tại Điều 20; xác định rõ phạm vi, đối tượng, thời hạn thí điểm, cơ chế đánh giá kết quả và căn cứ quyết định tiếp tục, chấm dứt hoặc áp dụng chính thức.

Đối với trình tự, thủ tục rút gọn tại Điều 45 và trường hợp đặc biệt tại Điều 47, cần làm rõ tiêu chí xác định vấn đề cấp bách, điều kiện áp dụng và quy định rõ trách nhiệm giải trình, thẩm định, thẩm tra phù hợp; tránh việc vận dụng ngoại lệ thay thế quy trình thông thường.

Nhấn mạnh yêu cầu nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật, Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng, đây là nội dung có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả thực chất của văn bản. Chất lượng pháp luật không chỉ thể hiện ở các quy định chặt chẽ, đầy đủ mà còn phải được kiểm chứng qua khả năng thực hiện và kết quả giải quyết những vấn đề của thực tiễn.

Vì vậy, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo làm rõ hơn trách nhiệm của cơ quan chủ trì xây dựng văn bản trong việc chuẩn bị các điều kiện thi hành, ban hành văn bản quy định chi tiết và theo dõi, đánh giá hiệu quả sau ban hành.

Đối với quy định về đánh giá hiệu quả thi hành văn bản, cần bổ sung các tiêu chí thực chất, theo hướng không chỉ đánh giá số lượng văn bản hay hoạt động triển khai, mà phải đánh giá mức độ đạt được mục tiêu chính sách, chi phí tuân thủ, những khó khăn, vướng mắc phát sinh và tác động đối với người dân, doanh nghiệp.

Đồng thời, cần quy định rõ trách nhiệm, thời hạn rà soát và xử lý các quy định mâu thuẫn, chồng chéo, không còn phù hợp; tăng cường tiếp nhận, giải quyết phản ánh, kiến nghị từ cơ sở và các đối tượng chịu tác động trực tiếp.

Từ những nội dung trên, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật theo hướng tinh gọn hình thức văn bản nhưng không tạo khoảng trống pháp lý; đơn giản hóa quy trình nhưng không hạ thấp chất lượng xây dựng chính sách; mở rộng cơ chế linh hoạt nhưng phải kiểm soát chặt chẽ thẩm quyền và gắn trách nhiệm ban hành với hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật.

Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, đây là những điều kiện quan trọng để Luật sau khi được ban hành thực sự đi vào cuộc sống, góp phần nâng cao chất lượng hệ thống pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Đào Cảnh