Đổi mới quy trình xây dựng luật, pháp lệnh, bảo đảm tính liên thông, kế thừa
Sáng 23/10, tiếp tục Kỳ họp thứ Hai, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội đã nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật Văn bản quy phạm pháp luật.
Khoảng 30% thành phần hồ sơ được cắt giảm
Trình bày Tờ trình dự án Luật, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật gồm 9 chương, 68 điều; được xây dựng trên cơ sở tiếp tục kế thừa quan điểm chỉ đạo xuyên suốt của Đảng về đổi mới công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật; những nội dung, quy định hiện hành còn phù hợp, bảo đảm kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, lợi ích nhóm; lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm, phát huy sự tham gia của chuyên gia và tăng cường ứng dụng công nghệ số.
Dự thảo Luật đổi mới quy trình xây dựng luật, pháp lệnh trên cơ sở tiếp tục phân định rõ quy trình xây dựng chính sách và quy trình soạn thảo, đồng thời bảo đảm tính liên thông, kế thừa kết quả giữa các giai đoạn.
Cụ thể, dự thảo Luật không quy định bước thẩm định trong quy trình xây dựng chính sách, mà kiểm soát chất lượng chính sách thông qua việc 8 cơ quan gồm: Bộ Tư pháp, Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Tài chính, Bộ Nội vụ, Bộ Khoa học và Công nghệ và Thanh tra Chính phủ bắt buộc có ý kiến bằng văn bản đối với hồ sơ chính sách tương tự như nội dung thẩm định. Đối với hồ sơ dự án luật, pháp lệnh, Bộ Tư pháp vẫn chủ trì phối hợp với các bộ, ngành thẩm định trước khi Chính phủ thông qua để trình Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Cùng với đó, thực hiện đơn giản hóa và liên thông hồ sơ trong suốt quy trình xây dựng chính sách và soạn thảo văn bản. Cụ thể, khoảng 30% thành phần hồ sơ được cắt giảm so với quy định của Luật hiện hành trong từng giai đoạn. Hồ sơ giữa các giai đoạn được kế thừa nội dung, trọng tâm là báo cáo đánh giá tác động được cập nhật khi chính sách thay đổi.
Dự thảo Luật cũng hoàn thiện quy trình thẩm tra, xem xét, thông qua và công bố luật, pháp lệnh, trong đó quy định việc xem xét, thông qua dự thảo luật tại một hoặc nhiều kỳ họp; hoàn thiện quy trình xem xét, thông qua dự thảo pháp lệnh ngay tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội khi dự thảo pháp lệnh đạt được sự đồng thuận, nhất trí cao và không còn ý kiến khác.
Quy định gọn hơn theo từng nhóm nguyên tắc
Trình bày Báo cáo thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp và các cơ quan của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật với phạm vi điều chỉnh được giữ nguyên và nhất trí với tên gọi “Luật Văn bản quy phạm pháp luật” để bảo đảm ngắn gọn, khái quát.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành việc lược bỏ một số hình thức văn bản quy phạm pháp luật nhằm đơn giản hóa hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, kịp thời thể chế hoá chủ trương hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật tại Kết luận số 09. Đề nghị nghiên cứu, có hướng xử lý một số vấn đề phát sinh khi lược bỏ một số hình thức văn bản quy phạm pháp luật.
Về quy định thứ bậc hiệu lực pháp lý của văn bản quy phạm pháp luật, Ủy ban tán thành việc bổ sung quy định về thứ bậc hiệu lực pháp lý của các văn bản quy phạm pháp luật trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật theo hướng liệt kê các văn bản quy phạm pháp luật theo thứ bậc “từ cao đến thấp” nhằm tạo thuận lợi trong việc áp dụng pháp luật.
Bên cạnh đó, đề nghị tiếp tục nghiên cứu bổ sung xác định rõ nguyên tắc áp dụng pháp luật trong trường hợp các văn bản quy phạm pháp luật cùng thứ bậc hiệu lực, khác chủ thể ban hành nhưng quy định khác nhau về cùng một vấn đề. Trường hợp bổ sung quy định Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ ban hành văn bản quy phạm pháp luật để “điều chỉnh quy định của luật”, đề nghị bổ sung làm rõ thứ bậc hiệu lực đối với các văn bản này.
Đối với nguyên tắc xây dựng, ban hành và thi hành văn bản quy phạm pháp luật, Ủy ban nhất trí bổ sung một số nguyên tắc để thể chế hóa Kết luận số 09. Cụ thể, Ủy ban nhất trí bổ sung nguyên tắc: “chủ động nhận diện, phòng ngừa, kịp thời khắc phục sơ hở, bất cập trong quy định của pháp luật có thể bị lợi dụng để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực”; tuy nhiên, đề nghị cân nhắc khi cụ thể hóa nguyên tắc này thành nội dung thẩm định, thẩm tra để bảo đảm tính khả thi của quy định.
Ngoài ra, có ý kiến đề nghị cân nhắc không bổ sung nguyên tắc: “Bộ luật Dân sự, Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng dân sự, Bộ luật Tố tụng hình sự, Luật Tố tụng hành chính là luật có tính nền tảng của hệ thống pháp luật Việt Nam, bao gồm các quy định chi tiết, quy định cụ thể và các nguyên tắc cơ bản có giá trị chi phối, định hướng các văn bản luật còn lại trong hệ thống pháp luật”, vì thực tế có thể có một số luật chuyên ngành bắt buộc phải có quy định khác với quy định của các luật nền tảng hoặc trong trường hợp cần thực hiện thí điểm. Hơn nữa, với cách quy định “cứng” như trong dự thảo Luật có thể dẫn đến cách hiểu hình thành thứ bậc hiệu lực pháp lý giữa các luật nền tảng với các luật khác.
Ủy ban cũng đề nghị tiếp tục rà soát quy định gọn hơn theo từng nhóm nguyên tắc, trong đó tập trung vào những nguyên tắc cơ bản, cốt lõi, quan trọng, xuyên suốt trong quá trình xây dựng, ban hành và tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật.