Phát triển nhà ở gắn với hiệu quả sử dụng nguồn lực công

ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh (Lâm Đồng):
Hiệu quả phải được đánh giá qua khả năng tạo lập và duy trì Quỹ nhà ở

Việc thành lập Quỹ nhà ở nhằm tạo nguồn lực ổn định, lâu dài để phát triển nhà ở cho thuê, nhất là nhà ở xã hội là cần thiết. Báo cáo của Chính phủ cho thấy, đã có 28/34 địa phương thành lập Quỹ nhà ở, trong đó 20 địa phương giao Quỹ đầu tư phát triển thực hiện chức năng này. Tuy nhiên, việc thành lập Quỹ mới là bước đầu, còn hiệu quả của chính sách phải được đánh giá thông qua khả năng tạo lập và duy trì Quỹ nhà ở phục vụ người dân.

Dự thảo Luật quy định: Quỹ có thể được hình thành từ ngân sách nhà nước, tiền bán nhà ở thuộc tài sản công và các nguồn vốn khác. Đây đều là những nguồn lực có giá trị lớn, trong đó có những khoản hình thành từ tài sản công được tích lũy qua nhiều năm. Do đó, tôi đề nghị, cần xác định rõ khi những nguồn lực này được chuyển sang Quỹ thì trách nhiệm quản lý, bảo toàn vốn và quyền sở hữu đối với tài sản hình thành từ vốn của Quỹ được thực hiện như thế nào.

Mặt khác, hoạt động đầu tư nhà ở cho thuê có đặc điểm là thời gian thu hồi vốn dài, trong khi chi phí quản lý, vận hành, bảo trì phát sinh thường xuyên. Nếu không thiết kế được cơ chế tài chính phù hợp, Quỹ có thể phụ thuộc lâu dài vào nguồn ngân sách cấp bổ sung, khó hình thành khả năng tái đầu tư để mở rộng Quỹ nhà ở. Do vậy, cần làm rõ cơ chế cấp vốn, quản lý tài sản, sử dụng nguồn thu từ hoạt động cho thuê và trách nhiệm đánh giá hiệu quả sử dụng vốn của Quỹ. Đối với các khoản thu từ đất đai, nhà ở thuộc tài sản công, cần xác định rõ thẩm quyền quyết định phân bổ và cơ chế theo dõi, giám sát, bảo đảm việc chuyển nguồn lực sang Quỹ không làm giảm trách nhiệm giải trình trong quản lý tài sản và tài chính công.

ĐBQH Bế Thanh Tịnh (Cao Bằng):
Bổ sung công cụ kiểm soát nhà ở cho thuê thuộc vốn nhà nước

Dự thảo Luật đã bổ sung Chương IV về Nhà ở cho thuê, quy định đối tượng được thuê là “công dân Việt Nam có khó khăn về nhà ở hoặc có nhu cầu thuê nhà ở” và ưu tiên nhóm đối tượng khó khăn khi nhu cầu vượt quá nguồn cung tại Điều 31. Việc đưa nhà ở cho thuê thành một trụ cột chính sách độc lập là hoàn toàn đúng đắn theo tinh thần Nghị quyết số 21-NQ/TW và Chỉ thị số 34-CT/TW.

Tuy nhiên, các dự án nhà ở cho thuê (đặc biệt là dự án do tư nhân đầu tư) nhận được nhiều ưu đãi lớn về đất đai và tài chính (như miễn tiền sử dụng đất, ưu đãi thuế, tín dụng...). Để tránh hiện tượng lợi dụng ưu đãi chính sách thương mại hóa sai mục đích, tôi đề nghị bổ sung chế tài và công cụ kiểm soát công khai, minh bạch dữ liệu người thuê trên Hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu quốc gia về nhà ở; quy định rõ thời gian định kỳ rà soát điều kiện của đối tượng thuê nhà thuộc vốn nhà nước nhằm bảo đảm nguồn lực ưu đãi của Nhà nước luôn đến đúng các nhóm đối tượng thực sự có khó khăn về nhà ở.

Điểm e, khoản 1, Điều 68 dự thảo Luật quy định sau 5 năm kể từ ngày thanh toán đủ tiền mua, bên mua nhà ở xã hội được bán lại cho các đối tượng thuộc diện được hưởng chính sách nhà ở xã hội. Việc tiếp thu ý kiến của các cơ quan thẩm tra để việc bán lại nhà ở xã hội sau 5 năm chỉ cho "đối tượng thuộc trường hợp được mua nhà ở xã hội" là bước điều chỉnh rất cần thiết nhằm tránh trục lợi chính sách. Tuy nhiên, tôi đề nghị bổ sung rõ cơ chế kiểm soát giá bán lại hoặc công khai thông tin giao dịch trên hệ thống dữ liệu quản lý nhà ở để tránh tình trạng “hai giá” (giá trên hợp đồng theo giá quy định, giá thực tế chênh lệch bên ngoài), bảo đảm tính bản chất của chính sách an sinh xã hội mà Nhà nước hỗ trợ.

ĐBQH Nguyễn Hoàng Giang (Đắk Lắk):
Tháo gỡ rào cản thủ tục, mở rộng cơ hội tiếp cận nhà ở

Về chính sách hỗ trợ nhà ở cho hộ nghèo, dự thảo Luật quy định hộ gia đình được hỗ trợ xây dựng, sửa chữa nhà ở phải có đất ở hoặc đất phù hợp quy hoạch là đất ở. Quy định này cần tiếp tục được hoàn thiện.

Thực tế tại Tây Nguyên, trong đó có Đắk Lắk, có những hộ đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống ổn định từ nhiều năm nhưng chưa hoàn thiện giấy tờ về đất ở; có hộ nghèo chưa có đất ở. Đây lại chính là những đối tượng rất cần được Nhà nước hỗ trợ về nhà ở. Nếu chỉ quy định điều kiện mà không có cơ chế tháo gỡ sẽ xảy ra nghịch lý người nghèo được Nhà nước hỗ trợ làm nhà nhưng vì chưa có đất ở hợp pháp nên không được nhận hỗ trợ.

Tôi đề nghị bổ sung quy định đối với hộ nghèo chưa có đất ở thì chính quyền địa phương có trách nhiệm rà soát, bố trí đất ở theo quy định của pháp luật về đất đai; đối với hộ có đất sử dụng ổn định, phù hợp quy hoạch nhưng chưa hoàn thiện giấy tờ thì phải có cơ chế hướng dẫn giải quyết đồng thời thủ tục đất đai và hỗ trợ nhà ở. Không nên để người dân phải đi hết thủ tục này đến thủ tục khác, cuối cùng chính sách có nhưng không đến được với người dân.

Về điều kiện được hưởng chính sách nhà ở xã hội, dự thảo Luật đã mở rộng khả năng tiếp cận nhà ở xã hội đối với người có nơi ở cách xa nơi làm việc. Tôi đề nghị quy định rõ nguyên tắc xác định điều kiện này, nhất là khoảng cách đi lại, khả năng tiếp cận giao thông và nhu cầu nhà ở thực tế; giao địa phương cụ thể hóa nhưng phải bảo đảm công khai, minh bạch. Đồng thời, cần đơn giản hóa việc xác nhận thu nhập đối với lao động tự do, người làm nghề không có hợp đồng lao động. Đây là nhóm có nhu cầu nhà ở thực sự nhưng cũng gặp nhiều khó khăn trong việc chứng minh điều kiện được hưởng chính sách.

Chính sách nhà ở phải được thiết kế từ hoàn cảnh thực tế của người dân, chứ không chỉ từ điều kiện thuận lợi cho cơ quan quản lý. Tôi đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện để khi Luật được ban hành, người nghèo, người thu nhập thấp, đồng bào dân tộc thiểu số thực sự tiếp cận được chính sách của Nhà nước.

H. Ngọc - T. Chi - N. Trường ghi