Chính sách hỗ trợ nhà ở phải đến được những người khó khăn nhất
Sáng 22/10, thảo luận tại Tổ 16 (gồm Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang, Lai Châu) về dự án Luật Nhà ở (sửa đổi), các ĐBQH đề nghị rà soát điều kiện hỗ trợ nhà ở để chính sách hỗ trợ đến được những người khó khăn nhất; đồng thời làm rõ tiêu chí tái định cư, bảo đảm sinh kế, việc làm và ổn định cuộc sống lâu dài của người dân.
Chính sách an sinh phải lấy mức độ khó khăn thực tế làm căn cứ
ĐBQH Vũ Minh Đạo (Lai Châu) bày tỏ cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành Luật Nhà ở và những định hướng lớn của dự thảo, nhất là việc đa dạng hóa các loại hình nhà ở, ưu tiên phát triển nhà ở cho thuê, nhà ở chính sách và mở rộng cơ hội tiếp cận nhà ở cho người dân. Từ góc độ văn hóa và xã hội, đại biểu cho rằng cần nhìn nhận nhà ở không chỉ là một tài sản hay một sản phẩm bất động sản, mà còn là điều kiện thiết yếu để bảo đảm an sinh xã hội, ổn định gia đình, phát triển con người và gìn giữ bản sắc văn hóa.
Nhấn mạnh quan điểm chính sách hỗ trợ nhà ở phải đến được những người khó khăn nhất, đại biểu nêu tại khoản 2 Điều 57, dự thảo quy định điều kiện hỗ trợ nhà ở đối với hộ gia đình, cá nhân, trong đó có yêu cầu phải có đất ở hoặc đất phù hợp quy hoạch là đất ở và có đăng ký thường trú tại địa bàn nơi có nhà ở cần xây dựng, cải tạo. Đại biểu Vũ Minh Đạo cho rằng, quy định này có cơ sở về quản lý nhưng có thể phát sinh bất cập.
Ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vẫn có những hộ nghèo chưa có đất ở hợp pháp, hoặc sinh sống ổn định nhưng chưa đáp ứng điều kiện về đăng ký thường trú. Đây có thể chính là những hộ có nhu cầu hỗ trợ nhà ở cấp thiết nhất, nhưng lại không đủ điều kiện thụ hưởng chính sách. Đại biểu đặt câu hỏi: Chính sách hỗ trợ nhà ở cho người nghèo sẽ giải quyết thế nào đối với những người nghèo nhất, không có đất ở?
Do đó, đại biểu đề nghị rà soát khoản 2 Điều 57 theo hướng phân biệt rõ chính sách hỗ trợ xây dựng nhà trên đất đã có với chính sách giải quyết chỗ ở cho hộ không có đất ở; đồng thời bổ sung quy định dẫn chiếu cơ chế hỗ trợ đất ở, bố trí chỗ ở phù hợp theo pháp luật có liên quan. Đối với điều kiện thường trú, cần nghiên cứu cơ chế xác nhận tình trạng cư trú thực tế, bảo đảm quản lý chặt chẽ nhưng không bỏ sót đối tượng. Đại biểu nhấn mạnh, chính sách an sinh phải lấy mức độ khó khăn thực tế làm căn cứ, không để điều kiện thủ tục trở thành rào cản tiếp cận chính sách.
Liên quan đến khoản 1 Điều 80, dự thảo quy định nhà ở phục vụ tái định cư phải bảo đảm có điều kiện bằng hoặc tốt hơn nhà ở bị thu hồi, giải tỏa, đại biểu Vũ Minh Đạo bày tỏ thống nhất với nguyên tắc này, tuy nhiên cho rằng cần làm rõ: thế nào được coi là điều kiện bằng hoặc tốt hơn.
"Một gia đình có thể được bố trí căn hộ mới khang trang hơn, nhưng xa nơi làm việc, con em phải chuyển trường, không còn điều kiện sản xuất, kinh doanh hoặc mất đi các mối quan hệ cộng đồng. Như vậy, điều kiện sống thực tế có thể không tốt hơn. Đặc biệt, đối với đồng bào dân tộc thiểu số, việc di chuyển nơi ở còn liên quan trực tiếp đến sinh kế, phong tục, tập quán và không gian văn hóa cộng đồng", đại biểu nêu vấn đề.
Đại biểu đề nghị bổ sung hoặc làm rõ tại Điều 80 nguyên tắc đánh giá điều kiện tái định cư trên các phương diện: chất lượng nhà ở, tiếp cận giáo dục, y tế, việc làm, sinh kế và điều kiện sinh hoạt văn hóa; đồng thời tăng cường tham vấn người dân trong quá trình xây dựng phương án tái định cư.
Cần mở rộng đối tượng được hưởng chính sách nhà ở công vụ tại địa bàn khó khăn
ĐBQH Hoàng Quốc Khánh (Lai Châu) bày tỏ nhất trí cơ bản với những vấn đề mà Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đã nêu trong báo cáo thẩm tra. Góp ý quy định về nhà ở công vụ tại địa bàn khó khăn, theo đại biểu, điểm c khoản 1 Điều 50 chủ yếu gắn đối tượng với việc điều động, luân chuyển, biệt phái hoặc di chuyển nơi làm việc sau sắp xếp. Quy định này chưa bao quát rõ giáo viên, nhân viên y tế được tuyển dụng, bố trí đến công tác tại vùng đặc biệt khó khăn.
Theo đại biểu, tại các xã miền núi, vùng sâu, vùng xa, đặc khu và địa bàn khó khăn, tình trạng thiếu nhà ở công vụ cho đội ngũ viên chức, giáo viên, nhân viên y tế và cán bộ, công chức mới được tuyển dụng về cấp xã đang là vấn đề đáng quan tâm. Nhiều nơi, trụ sở làm việc đã chật hẹp trong khi người được điều động, tuyển dụng đến công tác không có chỗ ở và cũng khó thuê nhà do địa phương thiếu nhà cho thuê.
Theo đại biểu Hoàng Quốc Khánh, trong khi chờ xây dựng nhà ở công vụ, trụ sở và các trạm y tế mới theo định hướng, thời điểm triển khai vẫn chưa xác định rõ, khó khăn về chỗ ở tiếp tục ảnh hưởng đến đội ngũ công tác tại cơ sở. Đại biểu cho rằng, quy định tại điểm c khoản 1 hiện mới đề cập đến khoảng cách từ nơi ở đến trung tâm chính trị, trong khi điều kiện nhà ở tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa cũng cần được quan tâm.
Đại biểu nhấn mạnh, nếu không có chính sách hỗ trợ về nhà ở, việc giữ chân đội ngũ viên chức tại các địa bàn khó khăn sẽ rất khó khăn. Trong khi đó, Nhà nước đang triển khai các chính sách thu hút nhân lực y tế, giáo dục nhằm nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh và giáo dục ở vùng sâu, vùng xa.
Vì vậy, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung tại khoản 1 Điều 50 đối tượng giáo viên, nhân viên y tế và viên chức được tuyển dụng, bố trí công tác tại xã đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo có khó khăn về chỗ ở.
ĐBQH Lương Quốc Đoàn (An Giang) bày tỏ quan tâm đến điểm e, khoản 1 Điều 68 về bán, cho thuê mua, cho thuê nhà ở xã hội. Dự thảo quy định trong thời hạn 5 năm, kể từ ngày bên mua nhà ở xã hội đã thanh toán đủ tiền mua nhà ở mà có nhu cầu bán nhà ở này thì chỉ được bán lại cho chủ đầu tư dự án đầu tư xây dựng nhà ở xã hội hoặc bán lại cho đối tượng thuộc trường hợp được mua nhà ở xã hội với giá bán tối đa bằng giá bán nhà ở xã hội này trong hợp đồng mua bán với chủ đầu tư dự án đầu tư xây dựng nhà ở xã hội.
Theo đại biểu, quy định này chưa hợp lý, bởi người mua nhà ở xã hội vốn là những đối tượng có hoàn cảnh khó khăn, được hưởng chính sách ưu đãi về nhà ở. Trong quá trình mua nhà, nhiều người phải vay vốn ngân hàng và chịu lãi suất. Nếu trong 5 năm, do hoàn cảnh gia đình khó khăn hoặc phát sinh nhu cầu cần bán nhà, họ chỉ được bán lại theo giá ghi trong hợp đồng ban đầu thì sẽ chịu nhiều thiệt thòi. Đại biểu phân tích, người mua không chỉ phải trả lãi vay ngân hàng trong suốt thời gian vay mà còn có thể mất đi khoản chênh lệch giá trị bất động sản khi thị trường tăng giá. Nếu chỉ được bán theo giá hợp đồng ban đầu, người mua sẽ chịu thiệt thòi đáng kể.
Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị không nên quy định cứng nhắc thời hạn 5 năm. Chẳng hạn, người mua mới thanh toán được 2 - 3 năm nhưng rơi vào hoàn cảnh quá khó khăn, không thể tiếp tục trả nợ, cần có cơ chế hỗ trợ phù hợp.
Theo đại biểu, đối với những trường hợp này, có thể xem xét mua lại nhà theo giá ghi trong hợp đồng mua bán ban đầu với chủ đầu tư, đồng thời tính đến khoản lãi vay ngân hàng mà người mua đã phải trả trong thời gian vay, trên cơ sở có hồ sơ chứng minh. Cách làm này vừa hỗ trợ người dân vượt qua khó khăn, vừa bảo đảm thực hiện đúng chính sách an sinh xã hội của Đảng và Nhà nước. Nếu quy định quá cứng nhắc, người mua nhà ở xã hội không những chịu thiệt thòi mà còn khó xử lý vấn đề này khi điều kiện, hoàn cảnh của họ rất khó khăn.