Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến: Sửa đổi Luật Đất đai phải “nhìn từ trên xuống, nhìn từ trong ra và nhìn từ ngoài vào”, vì quyền lợi của Nhân dân
Thảo luận tại Tổ 7 gồm Đoàn ĐBQH TP. Bắc Ninh và tỉnh Lâm Đồng, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến đề nghị, việc sửa đổi Luật Đất đai phải “nhìn từ trên xuống, nhìn từ trong ra và nhìn từ ngoài vào”, nhìn với tư cách của người trong cuộc và vì quyền lợi của Nhân dân.
Cần quan điểm mới, đột phá, tiếp cận trực tiếp những nội dung đang vướng mắc
Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến đánh giá cao hồ sơ dự án Luật Đất đai (sửa đổi) đã tiếp thu nhiều ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cơ quan thẩm tra, phản biện của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, ý kiến của các ĐBQH, cử tri và Nhân dân để hoàn thiện hồ sơ trình Quốc hội, đảm bảo đúng quy trình, thủ tục và cơ bản thể chế hóa được chủ trương của Ban Chấp hành Trung ương tại Nghị quyết số 21-NQ/TW về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan.
Nhấn mạnh sự cần thiết phải sửa đổi Luật Đất đai, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội nêu rõ, Hiến pháp đã quy định: Đất đai thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Nhà nước giao đất cho tổ chức, cá nhân sử dụng. Trên thực tế, các văn bản quy phạm pháp luật chưa tách bạch rõ nội dung này, đây là điểm vướng nhất.
Một vướng mắc nữa đặt ra yêu cầu sửa đổi luật là ở các dự án bồi thường, tái định cư phục vụ phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Các cơ chế, chính sách chưa đủ rõ, vận dụng trong thực tiễn khác nhau.
Từ những vướng mắc nêu trên, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội khẳng định, việc sửa đổi Luật Đất đai cần có những quan điểm mới, đột phá, tiếp cận trực tiếp từ những nội dung đang vướng mắc. Chúng ta phải “nhìn từ trên xuống, nhìn từ trong ra và nhìn từ ngoài vào”, nhìn với tư cách của người trong cuộc và vì quyền lợi của Nhân dân. Chúng ta phải đối diện trực diện với khó khăn, vướng mắc đặt ra.
Chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị hiện đại
Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội lưu ý, các quan điểm mới, đột phá, mục tiêu tổng quát, mục tiêu cụ thể, các nhiệm vụ giải pháp chủ yếu đều được thể hiện rõ ràng, đầy đủ tại Nghị quyết số 21-NQ/TW.
Theo đó, đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý, tuyệt đối không được tư nhân hóa. Quyền sử dụng đất là một loại tài sản đặc biệt nhưng không phải là quyền sở hữu. Nhà nước điều tiết, kiểm soát, quyết định giá đất. Trong vấn đề bồi thường, tái định cư, phải chuyển mạnh sang tư duy tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất, cải thiện đời sống, nơi ở, điều kiện và sinh kế.
Thể chế, chính sách đất đai phải hoàn thiện đồng bộ, phù hợp với thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị hiện đại về đất đai, bảo đảm quản lý thống nhất, công khai, minh bạch, hiệu quả, vận hành thông suốt trên nền tảng số, dữ liệu số và ứng dụng mạnh mẽ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo.
Với những yêu cầu của Nghị quyết số 21 – NQ/TW, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội đề nghị quy định rõ hơn tiêu chí dự án, phạm vi thu hồi đất trong trường hợp thật cần thiết vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội, vì lợi ích quốc gia, công cộng, bảo đảm chặt chẽ, tránh lạm dụng, đồng thời không tạo khó khăn cho việc triển khai thực hiện dự án; làm rõ chính sách hỗ trợ tái định cư khi thu hồi đất.
Tăng cường hậu kiểm và xử lý nghiêm vi phạm
Khoản 3, Điều 49 dự thảo Luật quy định: “Việc giao đất, cho thuê đất để thực hiện dự án đầu tư được xem xét trên cơ sở đánh giá về tiến độ sử dụng đất, tiến độ đầu tư của dự án đầu tư có sử dụng đất trước đó theo quy định của Chính phủ”.
ĐBQH Trần Thị Vân (TP. Bắc Ninh) cho rằng, quy định này là cần thiết nhằm nâng cao trách nhiệm của người sử dụng đất, hạn chế tình trạng doanh nghiệp được giao, cho thuê đất nhưng chậm triển khai dự án hoặc có vi phạm trong quá trình thực hiện.
Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu quy định theo hướng tăng cường hậu kiểm, kiểm tra và xử lý nghiêm vi phạm trong quá trình sử dụng đất, thay vì căn cứ kết quả thực hiện các dự án trước đây là điều kiện mang tính tiền kiểm khi xem xét giao đất, cho thuê đất cho dự án mới. Vì các lý do sau:
Thứ nhất, quy định như vậy có thể làm phát sinh thêm một tầng thủ tục và kéo dài quá trình tiếp cận đất đai của doanh nghiệp. Một doanh nghiệp có thể đồng thời triển khai nhiều dự án tại nhiều địa phương khác nhau. Nếu trước mỗi quyết định giao đất, cho thuê đất cho dự án mới, cơ quan có thẩm quyền phải tổng hợp, xác minh và đánh giá toàn bộ tiến độ sử dụng đất, tiến độ đầu tư của các dự án mà doanh nghiệp đã thực hiện trên phạm vi nhiều địa phương thì sẽ phát sinh khối lượng lớn thông tin cần thu thập, đối chiếu và xác nhận. Điều này có nguy cơ làm tăng thời gian, chi phí tuân thủ và tạo thêm thủ tục tiền kiểm trong tiếp cận đất đai.
Thứ hai, hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia đang trong quá trình tiếp tục hoàn thiện, khả năng kết nối, chia sẻ và theo dõi xuyên suốt tình hình sử dụng đất của một chủ thể tại nhiều địa phương cần có thời gian để được đảm bảo. Trong điều kiện đó, việc yêu cầu cơ quan xem xét giao đất phải thu thập thông tin từ nhiều địa phương và nhiều cơ quan khác nhau có thể dẫn tới tình trạng hồ sơ kéo dài, phụ thuộc vào việc cung cấp thông tin giữa các cơ quan quản lý.
Thứ ba, cần phân biệt rõ giữa việc xử lý hành vi vi phạm của dự án đang sử dụng đất với quyền tiếp cận đất đai để thực hiện một dự án đầu tư mới. Đối với dự án chậm tiến độ, không đưa đất vào sử dụng, sử dụng đất sai mục đích hoặc vi phạm nghĩa vụ tài chính, pháp luật đất đai đã và đang quy định cụ thể như thu tiền đối với đất chậm sử dụng, xử phạt vi phạm hành chính và thu hồi đất trong trường hợp đủ điều kiện.
Vì vậy, đại biểu Trần Thị Vân đề nghị cần tập trung thực hiện nghiêm các công cụ hậu kiểm này, bảo đảm “vi phạm ở dự án nào thì xử lý dứt điểm ở dự án đó”, thay vì để những đánh giá chưa rõ ràng về các dự án trước trở thành rào cản đối với việc xem xét một dự án mới.