Phân cấp quản lý đất đai phải gắn với năng lực thực thi và trách nhiệm giải trình

Rõ thẩm quyền, bảo đảm quyền lợi người sử dụng đất

Quan tâm đến phân cấp, phân quyền trong quản lý đất đai tại Điều 18 dự thảo Luật, ĐBQH Trần Đức Thuận (Nghệ An) thống nhất với chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Tuy nhiên, đại biểu nhấn mạnh, việc phân cấp phải gắn với năng lực thực thi, kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình.

Trong điều kiện đội ngũ cán bộ ở một số địa phương chưa đồng đều, còn thiếu nhân lực có chuyên môn sâu về đất đai, đại biểu đề nghị bổ sung điều kiện thực hiện thẩm quyền của UBND cấp xã; làm rõ trách nhiệm hướng dẫn, kiểm tra của cấp tỉnh và cơ chế xử lý vi phạm.

Cùng quan tâm đến nội dung này, ĐBQH Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) đồng tình với phương án giao UBND cấp tỉnh quyết định và căn cứ điều kiện thực tế để phân cấp, ủy quyền cho UBND cấp xã thực hiện các nhiệm vụ về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất.

Theo đại biểu, năng lực cán bộ chuyên môn ở cấp xã chưa đồng đều, có nơi đáp ứng được yêu cầu nhưng cũng có nơi còn khó khăn. Vì vậy, cần để UBND cấp tỉnh chủ động xem xét phân cấp, ủy quyền phù hợp với điều kiện và năng lực thực hiện của từng địa phương, thay vì giao đồng loạt thẩm quyền cho tất cả các xã, phường.

Từ góc độ tổ chức thực hiện, ĐBQH Đỗ Thị Thu Thảo (Đồng Tháp) đề nghị việc phân cấp phải đi đôi với nguồn lực và trách nhiệm giải trình; đồng thời quy định rõ cơ chế hỗ trợ chuyên môn của cấp tỉnh đối với cấp xã, trách nhiệm phối hợp, thời hạn giải quyết hồ sơ và trách nhiệm khi chậm trễ, sai sót.

Từ thực tiễn khảo sát việc vận hành chính quyền địa phương hai cấp, đại biểu phản ánh hồ sơ đất đai còn tồn đọng nhiều tại bộ phận một cửa, trong khi các phần mềm, hệ thống dữ liệu giữa các cơ quan chưa đồng bộ, gây khó khăn cho cán bộ cơ sở trong tiếp nhận, xử lý hồ sơ.

Do đó, đại biểu đề nghị tăng cường kết nối, liên thông dữ liệu đất đai, tạo điều kiện để người dân tra cứu thông tin quy hoạch, giá đất, tình trạng pháp lý và tiến độ giải quyết hồ sơ; đồng thời xác định rõ đầu mối chịu trách nhiệm khi dữ liệu sai hoặc hồ sơ chậm được xử lý.

Đối với chính sách đất đai dành cho đồng bào DTTS tại Điều 15, đại biểu Trần Đức Thuận đánh giá cao chính sách ưu tiên hỗ trợ hộ nghèo, hộ cận nghèo ở miền núi; đồng thời đề nghị làm rõ phạm vi, thời hạn hạn chế quyền chuyển nhượng, tặng cho, thừa kế đối với đất được hỗ trợ. Đại biểu cũng kiến nghị nghiên cứu cơ chế đặc thù về bố trí đất ở, đất sản xuất cho các hộ bị mất đất do thiên tai, sạt lở.

Cùng góp ý nội dung này, đại biểu Đỗ Thị Thu Thảo đề nghị làm rõ cơ chế xác định nhu cầu thực tế, quỹ đất có thể bố trí và hiệu quả sử dụng sau hỗ trợ. Theo đại biểu, việc hỗ trợ đất ở, đất sản xuất cần gắn với hạ tầng thiết yếu, nguồn nước, hướng dẫn kỹ thuật, đào tạo nghề và kết nối tiêu thụ sản phẩm. Đồng thời, cần xác định rõ trách nhiệm tạo lập quỹ đất, nguồn lực thực hiện và cơ chế giám sát, đánh giá kết quả, bảo đảm chính sách hỗ trợ thực sự giúp người dân ổn định đời sống, sinh kế.

Liên quan đến quản lý, sử dụng đất quốc phòng, an ninh tại Điều 17 và Điều 35, đại biểu Trần Đức Thuận đề nghị làm rõ thẩm quyền, trách nhiệm phối hợp giữa cơ quan quản lý đất đai với Bộ Quốc phòng, Bộ Công an trong quy hoạch, thu hồi và chuyển mục đích sử dụng đất. Đại biểu nhấn mạnh yêu cầu có sự thống nhất của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an đối với các nội dung liên quan, thay vì chỉ dừng ở việc lấy ý kiến, nhằm bảo đảm yêu cầu quốc phòng, an ninh.

Công khai quy hoạch, khơi thông nguồn lực đất đai

Đề cập yêu cầu đổi mới quản trị đất đai, ĐBQH Đỗ Thị Thu Thảo cho rằng, việc sửa đổi Luật không chỉ nhằm hoàn thiện các quy định mà quan trọng hơn là tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, nâng cao hiệu quả khai thác nguồn lực đất đai, chống thất thoát tài sản công và bảo đảm công bằng trong tiếp cận đất đai.

Đối với Điều 5, đại biểu đề nghị cụ thể hóa các nguyên tắc sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả, bền vững, công khai, minh bạch thành tiêu chí đánh giá và trách nhiệm thực hiện. Trong đó, cần gắn quản lý, sử dụng đất với hiệu quả kinh tế - xã hội dài hạn, bảo vệ môi trường, bảo đảm sinh kế và công bằng trong phân bổ lợi ích từ đất đai; đồng thời quy định trách nhiệm đánh giá định kỳ, công khai kết quả thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất.

Về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất tại các Điều 30, 32 và 109, đại biểu đề nghị rà soát, bảo đảm thống nhất giữa quy hoạch tỉnh, quy hoạch đô thị, nông thôn, quy hoạch ngành và kế hoạch sử dụng đất cấp xã. Đồng thời, cần công khai bản đồ, ranh giới, chỉ tiêu và tiến độ thực hiện; làm rõ nguyên tắc xử lý khi các quy hoạch, kế hoạch có nội dung mâu thuẫn, không để việc chậm lập hoặc điều chỉnh quy hoạch kéo dài khó khăn cho người sử dụng đất.

Đối với quy định về giá đất tại Điều 75 và Điều 76, đại biểu đề nghị công khai dữ liệu đầu vào, phương pháp tính, căn cứ điều chỉnh và kết quả thẩm định giá đất, trừ thông tin thuộc phạm vi bí mật theo quy định. Cùng với đó, cần có cơ chế rà soát, cập nhật khi hạ tầng, quy hoạch hoặc thị trường biến động; tăng cường kiểm tra, kiểm soát độc lập nhằm bảo đảm việc định giá đất có căn cứ rõ ràng, hạn chế thất thoát ngân sách.

Đại biểu nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ quản lý đất đai theo thủ tục sang quản trị đất đai theo kết quả, lấy hiệu quả kinh tế - xã hội, tác động môi trường, quyền lợi của người dân và trách nhiệm giải trình làm tiêu chí đánh giá.

Ở góc độ khai thác nguồn lực đất đai phục vụ phát triển kinh tế, ĐBQH Nguyễn Thanh Cầm (Đồng Tháp) đề nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách đất đai nhằm tạo điều kiện phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa và công nghiệp giải trí.

Theo đại biểu, cần thể chế hóa các chủ trương của Đảng về phát triển văn hóa, du lịch thông qua chính sách ưu đãi đất đai để thu hút đầu tư vào các dự án du lịch, khu công nghiệp sáng tạo văn hóa, tương tự cơ chế ưu đãi đối với khu công nghệ số tập trung.

Đại biểu cũng đề nghị nghiên cứu cơ chế thí điểm khai thác, sử dụng quỹ đất và các trụ sở công dôi dư sau sắp xếp, sáp nhập, qua đó thu hút nguồn lực đầu tư phục vụ phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa.

Cũng quan tâm đến khai thác quỹ đất, đại biểu Phạm Văn Hòa tán thành chủ trương cho thuê ngắn hạn đối với quỹ đất do cơ quan, tổ chức nhà nước quản lý nhưng chưa đưa vào sử dụng theo quy hoạch, kế hoạch. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị làm rõ thời hạn cho thuê để cấp cơ sở thuận lợi thực hiện, đồng thời tạo điều kiện cho người thuê có đủ thời gian đầu tư, sửa chữa và khai thác tài sản. Theo đại biểu, việc giao thẩm quyền phù hợp cho UBND cấp xã, nhất là các phường đô thị có nhiều nhà, đất công, là cần thiết.

Liên quan đến giao dịch quyền sử dụng đất, đại biểu đề nghị quy định trực tiếp trong Luật yêu cầu bắt buộc công chứng, chứng thực, thay vì giao Chính phủ quy định theo từng trường hợp, từng thời kỳ. Theo đại biểu, quy định này nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các bên tham gia giao dịch, nhất là bên mua; đồng thời hạn chế tranh chấp và vướng mắc trong quá trình đăng ký quyền sử dụng đất.

Góp ý về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại Điều 38 và Điều 41, đại biểu Trần Đức Thuận cho rằng, cần quan tâm không chỉ đến giá trị quyền sử dụng đất được bồi thường mà còn đến điều kiện ổn định chỗ ở, đời sống và sinh kế của người dân. Từ thực tế một số dự án kéo dài trong khi giá đất biến động lớn, đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế điều chỉnh phương án bồi thường phù hợp với biến động giá đất, đồng thời tăng cường giám sát việc xác định giá đất nhằm bảo đảm quyền lợi của người có đất thu hồi.

Diệp Anh; ảnh: Khánh Duy